यदा स प्रद्युम्नः श्यामलः शारदमेघसमानवर्णः पीतवासाः दीर्घबाहुः ताम्रनेत्रः सुन्दरमुखः मृदुस्मितेन शोभितः तत्र उपस्थितः, तदा तस्य पद्ममुखं नीलकुन्तलैः सुसज्जितं दृष्ट्वा कृष्णमिव मन्यन्त्यः स्त्रियः लज्जिताः सन्निकृष्टाः सन्दृश्य स्वस्थानेषु गुप्ताः। शनैः शनैः तं विमृश्य लज्जान्विता अपि स्त्रियः हर्षपूर्णाः विस्मिता च तं रत्नमिव पुरुषेषु समीपं आगच्छन्। ततः वैदर्भी, विशालनेत्रा मधुरवाचाः, निजं पुत्रं स्मरन्ती, स्नेहेन स्तनयोः स्रवन्त्याः, चिन्तयामास। सा विचारयति—कः अयं पुरुषरत्नं पद्मनयनः? कस्य पुत्रः? केन गर्भे धृतः? कस्य स्त्रियाः सम्प्राप्तः? मम स्वः पुत्रः जन्मगृहात् हरितः, अयं तस्य समवयस्कः समरूपः—यदि स जीवति, कः तस्य स्थानम्? कatham अयं शार्ङ्गधनुष्मन्तः कृष्णस्य तुल्यरूपः—रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, वाणी, स्मिते, दृष्टौ? नूनं अयं तमेव पुत्रं यं गर्भे धृतवती। स्नेहेन वामभुजा कम्पितः, प्रेम च तस्य प्रति वर्धते। एवं वैदर्भ्याः चिन्तयन्त्याः, देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः देवक्या वसुदेवेन सह आगच्छत्। सर्वं ज्ञात्वा अपि जनार्दनः मौनं धृतवान्; नारदः सम्पूर्णकथां शम्बरवधं च निवेदयामास। तं अद्भुतं वृत्तान्तं श्रुत्वा कृष्णस्य अन्तःपुरस्थाः स्त्रियः हर्षपूर्णाः अभवत्, चिरकालात् लुप्तं पुनः प्राप्तं इव स्वागतं कृतवन्तः। देवकी वसुदेवः कृष्णः बलरामः तयोः पत्न्यः च, दम्पत्यौ आलिङ्ग्य, रुक्मिण्यपि हर्षमूर्तिः अभवत्। प्रद्युम्नः लुप्तः पुनः प्राप्तः इति श्रुत्वा द्वारकावासिनः "अहो! बालः मृतेन पुनः आगतः—सौभाग्येन!" इति उच्चैः अभ्यनन्दन्। यं मातरः पुनः पुनः स्वस्वामीपितृभावेन उपासितवन्तः, तस्य प्रेम प्रतिदिनं वर्धते; न तु अचेतनं—लक्ष्मीसदनस्य प्रतिबिम्बे, कामरम्ये, अन्यैः गुणहीनैः किं कर्तुं शक्यते? एवं पञ्चपञ्चाशदधिके अध्यायः "प्रद्युम्नजन्मवर्णनं" इति नाम्नि, दशमे स्कन्धे, द्वितीयभागे, श्रीमद्भागवते परमाहंससंप्रदायस्य महापुराणे समाप्तः। अथ षट्षष्टितमः अध्यायः आरभ्यते। श्रीशुकः उवाच—सत्राजितः, दोषं कृत्वा, स्वकन्यां कृष्णाय दत्त्वा, स्वयं स्यामन्तकं रत्नं समर्पितवान्। राजा उवाच—सत्राजितः कृष्णे किं दोषं कृतवान्? स्यामन्तकं कुतः प्राप्तवान्? कन्यां केन कारणेन हरये दत्तवान्? श्रीशुकः उवाच—सत्राजितः सूर्यदेवस्य भक्तः प्रियः च आसीत्। तस्य प्रसन्नः सूर्यः स्यामन्तकं रत्नं दत्तवान्। सत्राजितः रत्नं कण्ठे धारयन्, सूर्यवत् दीप्तिमान् द्वारकां प्रविष्टः, तस्य प्रभया जनाः तं न अविज्ञायन्। दूरात् दृष्ट्वा जनाः तस्य प्रभया चकिताः, भगवन्तं द्यूतं क्रीडन्तं सूचयामासुः, सौर्यं इति मन्यन्तः। "नारायण! नमस्ते शङ्खचक्रगदाधर, दामोदर, पद्मनयन, गोविन्द, यादवांन्द!" इति वदन्तः। "सूर्यः आगच्छति, लोकनाथ, त्वां द्रष्टुम् इच्छन्, तस्य तीक्ष्णरश्मिभिः लोकानां दृष्टिं हरति।" "नूनं देवश्रेष्ठाः त्रिलोक्यां तव मार्गं अन्वेषन्ति; यादवेषु गूढं त्वां ज्ञात्वा, अद्य अजः प्रभुः त्वां द्रष्टुम् आगच्छति।" श्रीशुकः उवाच—बालानां वचनं श्रुत्वा, पद्मनयनः कृष्णः स्मितं कृत्वा उवाच—"सूर्यः नास्ति, सत्राजितः स्यामन्तकं रत्नं धारणं कृत्वा दीप्तिमान्।" सत्राजितः स्वगृहं शुभसज्जितं प्रविष्टः, रत्नं ब्राह्मणैः पूजितं देवगृहे स्थापयामास। प्रतिदिनं तद् रत्नं अष्टधाराः सुवर्णं उत्पादयति; यत्र पूजा क्रियते, तत्र दुर्भिक्षं, आपदः, सर्पव्याधिः, रोगाः, अशुभानि न भवन्ति। यदुकुलपतेः शौरिणः रत्नं याचितम्, सत्राजितः धनं न इच्छन्, तं न दत्तवान्। एकदा प्रसेनः रत्नं कण्ठे धारयन् अश्वेन वनं गत्वा शिकारं कृतवान्। सिंहः प्रसेनं अश्वं च हत्वा रत्नं गृहीत्वा पर्वतगुहां प्रविष्टः, तत्र जाम्बवता हतः, स रत्नं इच्छन्। जाम्बवानपि तद् रत्नं पुत्रस्य क्रीडानकं कृतवान्। भ्रातुः दर्शनं न कृत्वा सत्राजितः दुःखितः अभवत्। "रत्नकण्ठः कृष्णेन हतः वनं गतः; सत्राजितस्य भ्राता मम" इति जनाः कान्तारकण्ठे वदन्तः, इति वाक्यानि श्रुत्वा जनाः गोपयामासुः। भगवान् कृष्णः, स्वनामदूषणं श्रुत्वा, नागरिकैः सह प्रसनस्य पथं अनुसृत्य, आत्मनः दोषपरिहाराय निर्गतवान्। वनं प्रविश्य, प्रसनं हतम् अश्वं च सिंहेन हतम् दृष्ट्वा, सिंहं पर्वते जाम्बवता हतम् अपि दृष्टवान्। भगवान् एकाकी भीषणां जाम्बवान् गुहां घनतमः आच्छादितां प्रविष्टः, जनान् बहिः स्थापयित्वा। तत्र रत्नं बालस्य क्रीडानकं दृष्ट्वा, तद् गृहीतुं निश्चित्य, बालस्य समीपे स्थितवान्। अपरिचितं पुरुषं दृष्ट्वा, धात्र्याः भयार्तः क्रन्दः अभवत्; तं श्रुत्वा, बलिष्ठः जाम्बवान् क्रुद्धः प्रविष्टः। सः भगवता सह, तं सामान्यं मनुष्यं मन्यन्, स्वस्वामिनं न अविज्ञाय, रोषेण युद्धं कृतवान्। तयोः भीषणं युद्धं अभवत्, विजयाय उत्सुकयोः, शस्त्रैः, शिलाभिः, द्रुमैः, बाहुभिः, गृध्रयोः मांसं यथा। अष्टाविंशतिदिनानि, अहर्निशं, विश्रामं विना, वज्रसमानैः मुष्टिभिः परस्परं ताडितवन्तः। कृष्णस्य प्रहारैः जाम्बवतः अङ्गानि भग्नानि, शक्तिः क्षीणा, शरीरः स्वेदेन सिक्तः, स महान् विस्मितः भगवन्तं उवाच।