ततः सः स्वपत्नी सहितः आकाशमार्गेण आगत्य, विद्युत् मेघे यथा, दिव्यं अन्तःपुरं प्रविश्य, शतशः स्त्रीभिः संकुलं तत्र आगच्छत्। तं दृष्ट्वा, मेघश्यामं पीतवस्त्रधारणं, दीर्घबाहुं ताम्रनेत्रं, मनोज्ञमुखं सौम्यस्मितं च, स्त्रियः तस्य पद्ममुखं नीलकुन्तलैः भूषितं विलोक्य, कृष्णमिव मन्यन्त्यः लज्जया इतस्ततः गुप्ताः अभवन्। शनैः ताः स्त्रियः, किंचित् लज्जाव्याजेन, उत्साहपूर्वकं तं रत्नमिव पुरुषेषु अद्भुतं समीपं आगच्छन्। तदा वैदर्भी, श्यामलोचना मधुरभाषिणी, निजं पुत्रं स्मृत्वा, वात्सल्यस्निग्धस्तनयुग्मा अभवत्। सा विचारयति—कः एष पुरुषरत्नं, पद्मनेत्रः? कस्य पुत्रः? केन गर्भे धृतः? का सा स्त्री यस्य लाभः जातः, वा केन प्राप्तः? ममापि पुत्रः प्रसूतिगृहात् नष्टः; एष समवयस्कः समरूपः—यदि स जीवति, कुत्र स्यात्? कथं एष शार्ङ्गधनुष्मत् सदृशः जातः—रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, वाणी, स्मिते, दृष्टौ च? नूनं एष एव मम गर्भस्थः पुत्रः; वात्सल्येन वामभुजः स्पन्दते, तस्य प्रति मम प्रेम वृद्धिं यान्ति। एवं वैदर्भी चिन्तयन्ती, देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः, देवक्या च वसुदेवेन सह आगच्छत्। सर्वं जानन् जनार्दनः मौनं धत्ते; नारदः शम्बरवधादि सम्पूर्णं वृत्तान्तं कथयामास। तस्य अद्भुतं वृत्तान्तं श्रुत्वा कृष्णस्य अन्तःपुरस्त्रियः हर्षेण, दीर्घकालं नष्टं पुनः प्राप्तं इव, तं स्वागतं कृतवन्त्यः। देवकी वसुदेवः, श्रीकृष्णः बलरामः पत्न्यः च, तं दम्पत्यं च रुक्मिणीं च आलिङ्ग्य, हर्षेण अभवन्। प्रद्युम्नः नष्टः पुनः प्राप्तः इति श्रुत्वा द्वारकावासिनः 'हा! बालः मृतः पुनः प्राप्तः—भाग्येन!' इति उद्गीर्य हर्षिताः। मातरः तं पुनः पुनः स्वभगवत्पतिस्नेहेन पूजयन्त्यः तस्य प्रति प्रेम वृद्धिं यान्ति; लक्ष्मीधामप्रतिबिम्बे, कामरति क्षेत्रे, अन्ये गुणहीनाः किं कर्तुं शक्ष्यन्ति? एवं दशमो भागः, द्वितीयः स्कन्धः, प्रद्युम्नजन्मवर्णनं पंचपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। ततः षट्षष्टितमः अध्यायः आरभ्यते। श्रीशुकः उवाच—सत्राजितः, किञ्चित् दोषं कृत्वा, स्वकन्यां कृष्णाय दत्त्वा, स्वयं स्यमन्तकं रत्नं अर्पितवान्। राजा पृष्टवान्—सत्राजितः कृष्णे किं दोषं कृतवान्? स्यमन्तकं कुतः प्राप्तवान्? किमर्थं कन्यां हरये दत्तवान्? श्रीशुकः उवाच—सत्राजितः सूर्यदेवस्य भक्तः स्नेही च; तुष्टः सूर्यः तस्मै स्यमन्तकं रत्नं दत्तवान्। तेन रत्नं कण्ठे धारयन्, सूर्यवत् दीप्तिमान् द्वारकां प्रविष्टः, तस्य प्रभया जनाः तं न ज्ञातवन्तः। दूरात् तं विलोक्य, जनाः तस्य तेजसा विमूढाः, भगवतः क्रीडायां द्यूतं क्रीडन्तं सूचयन्तः, तं सूर्यदेवमिव मन्यन्तः। 'नारायण! शङ्खचक्रगदाधर! नमः। दामोदर! पद्मनेत्र! गोविन्द! यदुवंशविभूषण!' इति वदन्ति। 'सूर्यः आगच्छति, लोकनाथ, त्वां द्रष्टुम् इच्छन्, तस्य तीक्ष्णरश्मिभिः लोकदृष्टिं हरति।' 'नूनं सुरश्रेष्ठाः त्रिलोक्यां तव मार्गं अन्विष्यन्ति; यदुषु त्वं गूढः इति ज्ञात्वा, आजन्मा प्रभुः त्वां द्रष्टुं आगच्छति।' श्रीशुकः उवाच—बालानां वचनं श्रुत्वा, पद्मनेत्रः कृष्णः हसन् उवाच—'सः सूर्यः नास्ति, सत्राजितः स्यमन्तकदीप्त्या दीप्तिमान्।' सत्राजितः शुभगृहं प्रविश्य, ब्राह्मणैः पूजितं रत्नं देवगृहे स्थापयामास। प्रतिदिनं तद् रत्नं अष्टभारं सुवर्णं उत्पादयति; यत्र तद् रत्नं पूज्यते, तत्र दुर्भिक्षं, आपदः, सर्पदोषः, रोगः, दारिद्र्यं न भवति। यदुनरेशः शौरिः तद् रत्नं याचितवान्, सत्राजितः धनं न इच्छन्, न दत्तवान्, तद् याचनं अवमान्य। एकदा प्रसैनः, रत्नं कण्ठे धारयन्, अश्वारूढः वनं शिकाराय गतः। सिंहः प्रसैनं अश्वं च हत्वा, रत्नं गृहीत्वा पर्वतगुहां प्रविष्टः; तत्र जाम्बवता रत्नलुब्धेन सिंहः हतः। जाम्बवत् तद् रत्नं स्वपुत्राय क्रीडनकं कृतवान्; भ्रातृनष्टं न दृष्ट्वा, सत्राजितः दुःखितः अभवत्। 'रत्नकण्ठः कृष्णेन वने हतः; भ्राता मम' इति जनाः कर्णे कर्णे गूढं वदन्ति। भगवन्, स्वनामदूषितं श्रुत्वा, नागरिकैः सह प्रसैनमार्गं अनुसृत्य, आत्मनं निर्दोषं कर्तुं निर्गतः। प्रसैनं हतम्, अश्वं सिंहेन वनं हतम्, सिंहं पर्वते भल्लूकेन हतम् अपि जनाः दृष्टवन्तः। भगवान् एकाकी भीषणां भल्लूकराजगुहां, घनान्धकारायुक्तां, जनान् बहिः स्थापयित्वा, प्रविष्टः। तत्र बालस्य क्रीडनकं रत्नं दृष्ट्वा, तद् गृहीतुं निश्चित्य, बालसमीपे स्थितः। अपरिचितं पुरुषं दृष्ट्वा, दायिका भयात् आक्रन्दत्; तस्या शब्दं श्रुत्वा, जाम्बवान् बलश्रेष्ठः, क्रुद्धः, त्वरितं प्रविष्टः। सः भगवता, स्वस्वामिना, सामान्यपुरुषमिव मन्यन्, क्रुद्धः, तस्य शक्तिं न अवगच्छन्, युद्धं आरब्धवान्। उभयोः विजयाकाङ्क्षया, शस्त्रैः, शिलाभिः, द्रुमैः, बाहुभिः, गृध्रयोः मांसं यथा, घोरं युद्धं अभवत्। अष्टाविंशतिदिनानि, अहर्निशं, विश्रामं विना, वज्रसमानैः मुष्टिभिः परस्परं ताडयन्तः युद्धम् अकुर्वन्।