ततः शतशः गुह्यानि गन्धर्व-भूत-भुजङ्ग-राक्षस-मन्त्राणि तेन दैत्येन प्रयुक्तानि, सर्वाणि तानि कृष्णसूनुना निवारितानि। ततः स राजकुमारः तीक्ष्णं खड्गमुत्क्षिप्य, किरीट-कुण्डल-भूषितः, ताम्रवर्ण-शम्य-शोभितः, महाबलात् शम्बरस्य शिरः कायात् छित्त्वा पातितवान्। तं देवाः स्तुतिभिः पुष्पवृष्टिभिश्च सन्तोष्य, सत्रियाः सह दिव्यगत्या आकाशे व्योमना वहन्ति स्म। स सत्रियाः सह आकाशमार्गेण, विद्युत् मेघे यथा, सुभगं अन्तःपुरं, यत्र शतशः स्त्रियः आसन्, प्रविष्टः। तं स्यामलमिव जलदं, पीतवाससं, दीर्घबाहुं, ताम्रलोचनं, सुन्दरमुखं, मन्दस्मितं च दृष्ट्वा, स्त्रियः तस्य पद्ममुखं नीलकुन्तलालङ्कृतं मन्यन्ते स्म—"अयम् एव कृष्णः" इति। ततः सा स्त्रियः लज्जिताः सन् इह तत्र च छन्नाः। शनैः शनैः विवेच्य, लज्जया साकमपि, हृष्टाः ताः स्त्रियः तं रत्नमिव पुरुषाणां सन्तोषेण समीपं ययुः। तत्र वैदर्भी, श्यामलोचना मधुरभाषिणी, स्वं नष्टपुत्रं स्मृत्वा, स्नेहात् स्तनयोः सिक्तयोः स्थितवती। सा चिन्तयन्ती—"कः अयं पुरुषरत्नः पद्मलोचनः? कस्य पुत्रः? कस्य गर्भे धृतः? का वा सा स्त्री यस्यायं लब्धः?" इति। "मम पुत्रः जातकाले नीतः, अयं तु तस्यैव वयस्कः रूपेण च समः—यदि स जीवेच्च, कुत्र स्यात्?" इति। "कथं सः शार्ङ्गधन्वन इव रूपे, अङ्गे, गत्यां, वाणी, स्मिते, वीक्षणे च प्राप्तवान्?" इति। "नूनं स एव मया गर्भे धृतः पुत्रः, मम वामभुजः स्नेहात् स्पन्दते, मम प्रियता तस्मिन् वर्धते" इति। एवं वैदर्भ्या विचिन्तयन्त्यां, देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः, देवक्या च वसुदेवेन सह, तत्र आगतः। स भगवान् जनार्दनः सर्वज्ञः सन् अपि मौनं स्थितवान्; नारदः तु सर्वमाख्यात्—शम्बरवधं च। तं अद्भुतं वृत्तान्तं श्रुत्वा, कृष्णस्य अन्तःपुरस्त्रियः, बहूनां वर्षाणां नष्टं पुनः प्राप्तं इव, हर्षेण स्वागतमकुर्वन्। देवकी वसुदेवः कृष्णः बलरामः तेषां भार्याश्च, रुक्मिण्या सह, तं दम्पती आलिङ्ग्य हृष्टाः। द्वारकावासिनः अपि शुश्रुवुः यत् प्रद्युम्नः नष्टः स पुनः प्राप्तः—"हन्त! बालकः मृत्योरिव पुनः प्राप्तः, पुण्येन" इति। स यं मातरः पुनः पुनः स्वस्व-नाथपितृभावेन पूजयन्ति, यस्य प्रति स्नेहः प्रतिदिनं वर्धते, तत्र न कोऽपि आश्चर्यं, लक्ष्मीधाम-प्रतिबिम्बे, कामरूपिणि, अन्ये दोषहीनाः किं कर्तुं शक्नुवन्ति? एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे 'प्रद्युम्नोत्पत्तिवर्णनं' नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। अथ षट्षष्टितमः अध्यायः आरभ्यते। श्रीशुक उवाच—सत्राजित् पापं कृत्वा, स्वकन्यां कृष्णाय दत्त्वा, स्वयं स्यमन्तकं मणिं अपि दत्तवान्। राजा उवाच—किं पापं सत्राजिता कृतं कृष्णे? कुत्र स्यमन्तकः प्राप्तः? किमर्थं कन्यां हरये दत्तवान्? श्रीशुक उवाच—सत्राजित् सूर्यस्य परमभक्तः सखाचासीत्; तुष्टः सूर्यः तस्मै स्यमन्तकं मणिं दत्तवान्। स सत्राजित् मणिं कण्ठे धारयन्, सूर्यवत् दीप्तिमान्, द्वारकां प्रविष्टः, तस्य दीप्त्या जनाः तम् नाजानन्। तं दूरात् दृष्ट्वा, जनाः तस्य प्रभया चकिताः, क्रीडन्तं कृष्णं समीपे स्थित्वा, "सूर्यः एषः" इति न्यवेदयन्। "नारायण! त्वां नमामः, शङ्खचक्रगदाधर, दामोदर, पद्मलोचन, गोविन्द, यदुप्रिय!" इति स्तुवन्तः। "सूर्यः एषः, लोकनाथ, त्वां द्रष्टुकामः, तिव्रकिरणैः जनानां दृष्टिं हरति।" "देवश्रेष्ठाः त्रिषु लोकेषु तव मार्गं अन्विष्यन्ति; यदूनां मध्ये त्वं लीनोऽसि, अजातः प्रभुः अद्य त्वां द्रष्टुमागतः।" श्रीशुक उवाच—बालानां वचनं श्रुत्वा, पद्मनयनः श्रीकृष्णः हसन् अवदत्—"स न सूर्यः, सत्राजित् स्यमन्तकदीप्तिमान्।" सत्राजित् स्वसौम्यं गृहं, शुभलक्षणैः भूषितं, प्रविश्य, मणिं देवायतने स्थापयामास, ब्राह्मणैः पूजितम्। प्रतिदिनं स मणिः अष्टौ भारान् सुवर्णस्य उत्पादयति; यत्र स्यमन्तकः पूज्यते, तत्र दुर्भिक्षं, आपदः, सर्पव्याधयः, रोगाः, अमङ्गलं च न भविष्यन्ति। यदुपतिना शौरिणा यदा स्यमन्तकः याचितः, सत्राजित् धनं न इच्छन्, न दत्तवान्। एकदा प्रसैनः स्यमन्तकं कण्ठे निधाय, हयमारुह्य, वनं मृगयां गतः। तत्र सिंहः प्रसैनं तस्य अश्वं च हत्वा, मणिं गृहीत्वा, गुहां प्रविष्टः; तत्र जाम्बवता कामयता सिंहः हतः, मणिः च गृहीतः। स अपि तं मणिं आत्मनः पुत्रस्य क्रीडनकं कृत्वा गुहायां स्थापयामास। सत्राजित् भ्रातरं अदृष्ट्वा, महता शोकेन पीडितः। "यो मणिकण्ठः स वनं गतः कृष्णेन हतः, भ्राता मम" इति जनाः एकस्मात् अन्यस्मै शशंसुः। भगवान् कृष्णः स्वनाम कलुषितं श्रुत्वा, जनैः सहितः, प्रसैनस्य पन्थानं अनुसरन्, आत्मनः दोषनिवृत्तये निर्गतः। प्रसैनं हतं दृष्ट्वा, तस्य अश्वं सिंहेन हतं च, जनाः अपि सिंहं पर्वते जाम्बवता हतं अपश्यन्। भगवान् एकाकी जाम्बवत्किङ्गुहां, तमसि घोरायां, प्रजाः बहिः स्थापयित्वा प्रविष्टः। तत्र स मणिः बालकस्य क्रीडनकं जातः दृष्ट्वा, तं ग्रहीतुं निश्चित्य, बालस्य समीपे प्रतीक्षां चकार। अपरिचितं पुरुषं दृष्ट्वा, धात्री भयात् आकुला आक्रोशत्; तस्याः शब्दं श्रुत्वा, महाबलः जाम्बवान् क्रुद्धः प्रविवेश।