रुक्मिण्याः पुत्रः, महाबाहुः महारथः, शस्त्रवर्षेण पीडितः सन्, तदा परमं निर्मलसत्त्वमन्त्रम् आवहन्, यः सर्वमायाविनाशकः स्म, तेन स्वमात्मानं रक्षितवान्। ततः शम्बरासुरेण गान्धर्वभूतसर्पराक्षसीभिः शतशः रहस्यमन्त्राः प्रयुक्ताः, किन्तु कृष्णस्य सुतः तान् सर्वान् मन्त्रबलात् विघटयामास। स तदा तीक्ष्णखड्गमुत्क्षिप्य, किरीटकुण्डलभूषितः, ताम्रशमश्रुशोभितमुखः, शम्बरस्य शिरः शरीरात् प्रचण्डवेगेन छित्त्वा पातयामास। तदा देवगणाः स्तुतिपुष्पवर्षैः तं पूजयन्तः, तस्य भार्यया दिव्यगत्याः सह आकाशमार्गे नीतः। स स्वपत्नीसमेतः, मेघे विद्युदिव, दिव्यस्त्रीशतसमाकीर्णं शोभनान्तःपुरं प्रविश्य, तत्र समुपागच्छत्। तं श्याममिव जलदं, पीताम्बरधरं, दीर्घबाहुं, ताम्रनेत्रं, सुन्दरमुखं, मृदुस्मितं च दृष्ट्वा, तस्याः स्त्रियः, नीलकुन्तलविलसितं पद्ममुखं वीक्ष्य, कृष्ण इति मन्यमानाः लज्जया इह तत्र च छन्नाः। अन्योन्यं निरीक्ष्य, लघुलज्जया, ताः स्त्रियः हर्षविस्मययुक्ताः, तं पुरुषरत्नमुपसृत्य, स्नेहेन परिष्वज्य, आनन्दमुपजग्मुः। तदा वैदर्भी कृष्णपत्नी, श्यामलोचना मधुरवाचा, स्वं हृतपुत्रं स्मरन्ती, स्नेहसिक्तस्तनी, चिन्तयामास—"कः अयं पुरुषरत्नः, पद्मलोचनः, कस्य सुतः, केन गर्भे धृतः, कस्य वा एषा प्रिया, या एषं लब्धवती?" "मम अपि सुतः जातकाले हृतः, अयं तु तद्वयस्कः तद्रूपश्च, यदि स जीवेत्, क्व स्यात्? कथमस्य शार्ङ्गधन्विनः सदृशं रूपं, गात्राणि, चालितं, स्वरः, स्मितं, दृष्टिश्च जातम्?" इति चिन्तयन्ती, "नूनं एष एव मया गर्भे धृतः पुत्रः। मम वामभुजः स्नेहेन स्पन्दते, स्नेहः चास्य प्रति वर्धते।" एवं वैदर्भ्याः चिन्तयन्त्याः, देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः, देवक्या वसुदेवेन च सह, तत्र आगतः। सर्वज्ञः स भगवान् जानर्दनः तु मौनं स्थित्वा, नारदेन सर्वं वृत्तान्तं, शम्बरवधं च सह, निवेदितम्। तदाश्चर्यकथां श्रुत्वा, कृष्णस्य अन्तःपुरस्त्रियः, दीर्घकालनष्टं पुनः प्राप्तमिव तं, हर्षेण परिष्वज्य, सन्तुष्टाः अभवन्। देवकी वसुदेवश्च, कृष्णबलरामौ च स्वपत्नीभिः सह, रुक्मिण्या अपि, तं दम्पती हर्षेण परिष्वज्य, आनन्दिताः। द्वारकावासिनः अपि, "अहो! बालकः मृत्योरिव पुनः प्राप्तः—सौभाग्येन" इति हृष्टाः। यं मातरः पुनः पुनः स्वगृहपतिसुतवद् पूजयन्ति, यस्य स्नेहः प्रतिदिनं वर्धते—न हि आश्चर्यं, लक्ष्म्याः प्रतिबिम्बे, कामरूपिण्यां, पुण्यहीनाः किं कुर्वन्ति? एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे, "प्रद्युम्नजन्मवृत्तान्त" नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। अथ षट्षष्टितमः अध्यायः आरभ्यते। श्रीशुक उवाच—सत्राजित्, स्वकृतदोषं विज्ञाय, स्वकन्यां कृष्णाय दत्त्वा, स्यमन्तकं मणिं स्वहस्तेन समर्पयामास। राजा उवाच—"किं दोषं सत्राजिता कृतं, हे ब्राह्मण? कुत्र स्यमन्तकः प्राप्तः? किमर्थं स कन्यां हरये दत्तवान्?" श्रीशुक उवाच—सत्राजित् सूर्यदेवस्य भक्तः सखा च आसीत्। तस्मात् प्रसन्नः सूर्यः तस्मै स्यमन्तकं मणिं दत्तवान्। सत्राजित्, मणिं कण्ठे धारयन्, सूर्यवत् दीप्तमानः, द्वारकां प्रविश्य, तस्य प्रभया जनैः न परिचितः। दूरात् तं दृष्ट्वा, जनाः तस्य तेजसा विमोहिताः, भगवन्तं द्यूतविनोदम् आसीनम् उपगम्य, सवितारमिव समाचक्षिरे। "नारायण! नमस्ते शंखचक्रगदाधर! दामोदर! पद्मलोचन! गोविन्द! यादवांदोल्लास!" इति स्तुत्वा, "एष सविता लोकनाथ, त्वां द्रष्टुमागतः, तीक्ष्णरश्मिना जनदृष्टिं हरन्। नूनं त्रैलोक्ये देवराजाः तव मार्गं विचरन्ति; यदूनां मध्ये त्वं लीनः, अजातः प्रभुः अद्य द्रष्टुमागतः।" श्रीशुक उवाच—बालानां वचः श्रुत्वा, पद्मनाभः सस्मितम् उक्तवान्—"न सविता, सत्राजित् स्यमन्तकतेजसा दीप्तः।" स सत्राजित् शुभगृहं प्रविश्य, मणिं देवगृहस्थं स्थापयामास, ब्राह्मणैः पूजितम्। मणिः प्रतिदिनं अष्टभारं सुवर्णस्य उत्पादयति; यत्र स्यमन्तकः पूज्यते, तत्र दुर्भिक्षं, आपदः, सर्पदोषाः, रोगाः, अमंगलानि च न भवन्ति। यदुकुलेश्वरः शौरिः मणिं याचितवान्, सत्राजित् तु, धनलोलुपः न सन्, न दत्तवान्, आज्ञां न अवगच्छत्। एकदा प्रसैनः, स्यमन्तकं कण्ठे धारयन्, अश्वमारुह्य, वनं मृगयायै जगाम। तत्र सिंहः तम् अश्वं च हत्वा, मणिं गृहित्वा गुहां प्रविश्य, तत्र जाम्बवत् तेन सिंहे हते, मणिं लब्धुमिच्छन्, सिंहं हत्वा, मणिं स्वपुत्रस्य क्रीडनकं कृत्वा गुहायां स्थापयामास। सत्राजितः भ्रातुः अदर्शनात् अत्यन्तदुःखी अभवत्। लोकेषु "मणिकण्ठः कृष्णेन हतः, स वनं गतः, भ्राता मम" इति वार्ताः प्रचरन्ति स्म। इति श्रुत्वा, भगवतः अपकीर्तिः जातेत्यनुमन्य, सः नगरवासिभिः सह, प्रसैनस्य मार्गेण, स्वनामरक्षणाय, वनं प्रविश्य, प्रसैनं हतं, अश्वं सिंहेन निपातितं, सिंहं च पर्वतपृष्ठे जाम्बवता हतं दृष्ट्वा। भगवान् एव, भीषणां जाम्बवत्किंनरगुहां, बहुतमस्संवृतां, नगरनिवासिनः बहिः स्थापयित्वा, प्रविश्य, तत्र बालकस्य क्रीडनकं मणिं दृष्ट्वा, तं ग्रहीतुं समीपे स्थितः।