कदाचित् ताः वेश्याः भूषणलोलुपाः सन्, स कामान्धः मृत्युम् अपि विस्मृत्य, तासां कृते भूषणानि प्राप्तुम् गृहात् निर्गतः। स सर्वतः सम्पद्य धनं गृहं प्रत्यागत्य ताभ्यः स्त्रीभ्यः उत्तमवस्त्राणि भूषणानि नानाविधानि च दत्त्वा तुष्टिं ययौ। तस्य धनसमूहं दृष्ट्वा, ताः स्त्रियः रात्रौ परस्परं प्राहुः—"एषः प्रतिदिनं चौर्येण धनं आनयति; अतः राजा तम् अवश्यम् गृह्णीयात्।" "राजा तस्य धनं गृहीत्वा तम् निश्चितं हन्याद्; अतः अस्माकं हितरक्षणाय, किं न वयं स्वयम् एनं रहसि हन्याम?" इति निश्चित्य, ताः स्त्रियः तम् निद्रायाम् बद्ध्वा, तं हत्वा, तत्सर्वं धनं गृहीत्वा अन्यत्र गताः। तस्य ग्रीवायाम् रज्जुं बद्ध्वा तं हन्तुं प्रयत्नम् अकुर्वन्; तस्य त्वरया अपि स न म्रियते स्म, ताः च कातराः अभवन्। ततः तस्य मुखे ज्वलिताङ्गारान् निक्षिप्य, अग्निदाहेन अतितीव्रयात् पीडया स प्राणान् त्यक्तवान्। ताः प्रमत्ताः स्त्रियः तस्य देहम् एकस्मिन् विवरे त्यक्त्वा, तस्य रहस्यं कश्चन न जानाति स्म। जनैः पृष्टाः सतीः ताः एवम् ऊचुः—"सः दूरं गतः, स हि अस्माकं प्रियः; धनलोभात् स एते वर्षे पुनः आगमिष्यति।" बुद्धिमान् कश्चित् कदापि दुष्टासु स्त्रीषु विश्वासं न कुर्यात्; यो मूढः तासु विश्वसिति, स दुःखैः सम्प्लाव्यते। कामिनीनां वचनानि अमृतोपमाः, सुखवर्धनानि; किन्तु तासां हृदयानि तिक्ततरुणीव—कः पुरुषः ताभ्यः वास्तवतः प्रियः? धनं हृत्वा, ताः बहुपत्नीका वेश्याः तं परित्यज्य गताः; ततः धुन्धुकारीः पापकर्मणा महाप्रेतः अभवत्। स प्रेतः वातवेगमिव रूपं गृहीत्वा, दशसु दिशः निरन्तरं धावन्, शीतोष्णाभ्यां पीडितः, अन्नविहीनः, तृषार्तः च अभवत्। तत्र तत्र शरणं न प्राप्य, "हा दैव!" इति पुनः पुनः रुदन्, किञ्चित्कालानन्तरं, लोकात् गोकरणः तस्य मृत्युम् अवगतवान्। स गोकरणः तं अनाथं विज्ञाय, गयायां तस्य पिण्डदानं विधिवत् अकरोत्; यत्र यत्र स तीर्थं गच्छति स्म, तत्र तत्र तस्य श्राद्धं चकार। एवं भ्रमन्, स्वनगरं प्रत्यागत्य, रात्रौ स्वगृहस्य प्राङ्गणे अन्यैः अज्ञातः शयनाय उपविवेश। तत्र, निशायाम्, सुप्तं गोकरणं दृष्ट्वा, धुन्धुकारीः तस्य बन्धुं भीषणरूपेण स्वं प्रकाशयामास। स एकस्मिन् पशुरूपे, कदाचित् गजे, कदाचित् महिषे, इन्द्ररूपे, अग्निरूपे, पुनः मानवरूपे च अभवत्—एकैकं रूपं केवलम् एकवारम्। तं रूपपरिवर्तनं दृष्ट्वा, गोकरणः धैर्ययुक्तः स्थित्वा, दुःखितं तम् अवगम्य, तं सम्बोधितवान्। स गोकरणः अवदत्—"कोऽसि त्वं, रात्रौ भीषणः? कुतः एषः दशा प्राप्ता? किं भूतः, प्रेतः, राक्षसः वा? वद।" सुतः उवाच—एवं पृष्टः, सः पुनः पुनः उच्चैः रुदन्, वाक्यं वक्तुं अशक्तः, केवलं चेष्टया सञ्ज्ञान् प्रदर्शयामास। तदा गोकरणः जलं गृहीत्वा तं उद्धृत्य, तेनैव कर्मणा पापात्मा सः मुक्तः, भाषितुं च आरब्धवान्। प्रेतः उवाच—"अहं तव भ्राता धुन्धुकारी नाम; स्वदोषेण मानुषजन्म नष्टः। मम कर्मणां संख्या नास्ति, महामोहात् विकृतः; अहं लोकान् पीडितवान्, स्त्रीभिः क्लेशेन हतः। अतः प्रेतत्वम् आपन्नः, दुःखदशां वहामि; वायुभोजनः, यथाकालं फलं लभे।" "सखा, करुणासिन्धो, भ्रातः, शीघ्रं मां मोचय।" इति श्रुत्वा, गोकरणः तम् एवमुक्तवान्। गोकरणः उवाच—"तव हेतोः गयायां पिण्डदानं कृतम्; कथं त्वं न मुक्तः? इदं खलु आश्चर्यम्। यदि गयाश्राद्धात् मोक्षो न लभ्यते, तर्हि अन्यः उपायः नास्ति। किं ते करणीयम्? यथार्थं वद।" प्रेतः उवाच—"शतम् अपि गयाश्राद्धं कृत्वा, मोक्षः न स्यात्; अन्यं उपायं विचिन्त्य, मम मोक्षाय किञ्चिद् कुरु।" तद्वचनं श्रुत्वा, गोकरणः विस्मितः अभवत्—"यदि शतश्राद्धेन अपि मोक्षो न स्यात्, तर्हि तव विमोचनं कठिनम्।" "इदानीं स्वस्थाने स्थित्वा, प्रेत, निर्भयः भव। अहम् उपायं विचिन्त्य, तव मोक्षं साधयिष्यामि।" इति उक्त्वा, धुन्धुकारीः स्वस्थानं गतः। गोकरणः तां रात्रिं चिन्तयानः अतीतानिशयत्, न निद्रां लेभे। प्रभाते तं आगतम् आलोक्य, जनाः प्रमुदिताः समागताः। स गोकरणः सर्वं यथावृत्तं ताभ्यः निवेदितवान्। तत्र योगनिष्ठाः, पण्डिताः, ब्रह्मवादिनः, शास्त्रसमूहान् परीक्ष्य अपि, तस्य मोक्षस्य उपायं न पश्यन्ति स्म। तदा सर्वैः, सूर्यस्य वचनं तस्य मोक्षे परमं निश्चितम्। तस्मिन् काले, गोकरणः सूर्यस्य वेगं निरोधयामास। "विश्वसाक्षिन्, तुभ्यं नमः। मोक्षकारणं वद।" इति दूरतः श्रुत्वा, सूर्यः स्पष्टं प्राह। "सप्ताहम् श्रीमद्भागवतशास्त्रस्य पाठः मोक्षदः।" इति सूर्यवचः श्रुत्वा, सर्वे धर्मस्वरूपत्वेन तद् अवगच्छन्। "एतत् कर्तव्यम्, यतः सुलभम्," इति सर्वे उक्त्वा, गोकरणः निश्चयपूर्वकं पाठं आरब्धवान्। तद् श्रवणाय ग्रामात् प्रदेशेभ्यः जनाः, पङ्गवः, अन्धाः, वृद्धाः, मन्दगमनाः, पापक्षयाय समागताः। तत्र महती सभा अभवत्, या देवतानाम् अपि विस्मयकारिणी, यदा गोकरणः आसने उपविश्य, भागवतकथां प्रवक्तुम् आरब्धवान्।