प्रद्युम्नः शम्बरासुरं समुपेत्य युद्धाय समाह्वयत्, तं चाप्रतिषह्यैः वाक्यैः परुषैः परुषैः प्ररूढवैर्यं समुत्पादयन्। तस्य तु तैः कटुवाक्यैः पीडितस्य, इव पादाघातेन सर्पस्य, शम्बरः क्रोधपरिप्लुतः, रक्तलोचनः, गदां गृह्य निर्गतः। स महाबलः गदां बलात् प्रावर्त्य, मेघघोषेण वज्रपातनिर्येण निनदन्, तां प्रद्युम्ने महात्मनि समुत्क्षिप्य प्राहिणोत्। तस्याः पतमानायाः प्रद्युम्नः प्रभुः कोपाविष्टः स्वगदां प्रतिपक्षे प्राक्षिपत्, समागतां च गदां तस्य निष्कास्य दूरं प्राहिणोत्। ततश्च मायया दर्शितया शम्बरासुरः दिवः शस्त्रवृष्टिं कृष्णपुत्रे प्रास्य, तं संत्रासयामास। शस्त्रवृष्ट्या पीड्यमानः स रुक्मिणीसुतः महारथः परमं शुद्धमन्त्रं समाहितचित्तः संप्रयुञ्ज्य, सर्वमायाविनाशनं तदाश्रित्य मायां व्यसनम् अपाकरोत्। तदा दैत्यः शतशः गुह्यानि गन्धर्वभूतसर्पराक्षसास्त्राणि प्रयोक्तुम् आरब्धवान्, किन्तु कृष्णपुत्रः तानि सर्वाणि प्रत्यनुयुज्य नाशयामास। ततः स प्रद्युम्नः शिरसि मुकुटकुण्डलधारी तीक्ष्णखड्गमुत्क्षिप्य, रक्तपिङ्गलदाढं शम्बरं बलात् शिरश्छेदम् अकरोत्। देवाः पुष्पवृष्टिभिः स्तुतिभिश्च तं समभ्यर्षन्, स च स्वपत्नीया, या दिव्यतुल्या बभूव, आकाशमार्गे नीतः। स दिव्यगृहम् प्रविश्य, यत्र शतशः स्त्रियः संनिहिताः आसन्, स्वपत्नी सहितः मेघे विद्युतिव इव, आकाशात् अवतीर्णः। तं श्यामं मेघसङ्काशं पीतवाससं दीर्घबाहुं रक्तलोचनं सुन्दरमुखं शान्तस्मितं च दृष्ट्वा, तस्याः स्त्रियः पद्ममुखं नीलकुन्तलालङ्कृतं समालोक्य, कृष्णमिव मन्यमानाः लज्जया इतस्ततः प्राद्रवन्। शनैः शनैः विवेच्य, लज्जालुलिता, ताः स्त्रियः हर्षवशात् तं रत्नमिव प्राप्य, सन्निधिं समुपाजग्मुः। तत्रैव वैदर्भी विशाललोचना मधुरभाषिणी स्वं पुत्रं स्मरन्ती, स्निग्धस्तनयुगलां स्नेहेन सिक्तां, चिन्तयामास। "कः अयं पुरुषरत्नः पद्मलोचनः? कस्य सुतः? केन गर्भे धृतः? का वा एषा या तं लब्धवती, किम् वा केन प्राप्तः?" इति। "ममापि पुत्रः प्रसूतिगृहात् नीतः, अयं च तद्वयस्कः तद्वपुः; यदि स जीवेत्, क्वापि स्यात्। कथमस्य शार्ङ्गधन्विनः सदृशत्वं रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, वाणी, स्मिते, वीक्षणे च?" इति। "नूनं स एव गर्भे मया धृतः पुत्रः; वामभुजोऽपि स्नेहेन कम्पते, स्नेहश्च प्रवर्धते।" इति तस्याः मनसि प्रवृत्ते, देवकीसुतः श्रीकृष्णः देवक्या वसुदेवेन च सह तत्र समुपाजगाम। सर्वज्ञोऽपि जनार्दनः मौनं स्थितवान्; नारदेन तु सर्वमाख्यातम्—शम्बरवधादिकं च। तदाश्चर्यकथां श्रुत्वा कृष्णस्यान्तःपुरस्त्रियः प्रमोदिताः, बहूनां वर्षाणां नष्टं पुनरागतं तमिव, हर्षेण परिष्वज्य। देवकी वसुदेवः कृष्णबलरामौ पत्न्यश्च, रुक्मिण्यपि, तं दम्पती समालिङ्गन्त् प्रमुदिताः। द्वारकावासिनः अपि श्रुत्वा प्रद्युम्नः नष्टः पुनरागत इति, "अहो बालः मृत्योरिव पुनः प्राप्तः, शुभेन!" इति सस्मिताः। स च प्रद्युम्नः, यं मातरः पुनः पुनः स्वस्वामिपितृभावेन पूजयन्ति, यस्य च स्नेहः प्रतिदिनं वर्धते, न हि आश्चर्यं—यतो लक्ष्म्याः निवासप्रतिबिम्बे, कामरूपे, अन्ये गुणहीनाः किं कुर्वन्ति? एवं पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः, "प्रद्युम्नजन्मवर्णनं" नाम दशमे स्कन्धे द्वितीये भागे श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायाम्। अथ षट्षष्टितमोऽध्यायः आरभ्यते। श्रीशुक उवाच—सत्राजित्, कृतदोषः, स्वसुतां कृष्णाय ददौ, स्यमन्तकं च स्वयम् अर्पयत्। राजा उवाच—किं दोषं सत्राजिता कृतम्? कुत्र स्यमन्तकः प्राप्तः? किमर्थं कन्यां हरये दत्तवान्? श्रीशुक उवाच—सत्राजित् सूर्यदेवस्य भक्ततमः सखाश्चासीत्। तुष्टः सूर्यः तस्मै स्यमन्तकं रत्नं ददौ। तेन कण्ठे धार्यमाणं रत्नं सूर्यवत् प्रकाशमानम्, सत्राजित् द्वारकां प्रविष्टः; तस्य तेजसा जनाः तं नाजानन्। दूरात् तम् अवलोक्य, जनाः तस्य दीप्त्या चकिताः, द्यूतं क्रीडन्तं भगवन्तं विज्ञापयामासुः—"सूर्यः समागतः!" "नारायण, नमस्ते शङ्खचक्रगदाधर, दामोदर, पद्मलोचन, गोविन्द, यादवप्रिय!" इति। "एष सूर्यः, लोकनाथ, त्वां द्रष्टुम् इच्छन्, तीक्ष्णरश्मिभिः जनानां दृष्टिं हरन् आगच्छति।" "नूनं देवश्रेष्ठाः त्रिषु लोकेषु तव मार्गं विचिन्वन्ति; यादवेषु गुह्यं त्वां विज्ञाय, अद्य अजः प्रभुः त्वां द्रष्टुम् आगतः।" श्रीशुक उवाच—बालानां वचः श्रुत्वा, पद्मलोचनः हसन् अवदत्—"न स सूर्यः, सत्राजित् स रत्नदीप्त्या प्रकाशते।" सत्राजित् स्वगृहं शुभलक्षैः भूषितं प्रविश्य, तत्र रत्नं स्थापयामास, ब्राह्मणैः पूजितं। तद्रत्नं प्रतिदिनं अष्टौ भारान् सुवर्णस्य जनयति; यत्र रत्नं पूज्यते, तत्र दुर्भिक्षं, आपदः, सर्पदोषाः, रोगाः, अमङ्गलानि न भवन्ति। यादवपतिना शौरीनं रत्नं याचितं, सत्राजित् न धनकामः, तद् अदत्त, याचनां न प्रत्यगृह्णात्। कदाचित् प्रसैनः रत्नदीप्त्या कण्ठे धारयन्, हयमारुह्य, वनं मृगयां गतः। सिंहः प्रसैनं तस्य हयं च हत्वा, रत्नं गृह्य, गुहां प्रविष्टः; तत्र जाम्बवत् तं हत्वा, रत्नलाभकामः, स्वपुत्राय क्रीडनकं कृत्वा दत्तवान्। तत्र प्रसैनं न दृष्ट्वा, सत्राजित् महता शोकवशेन संतप्तः।