मायावती, महायोगिनी, प्रद्युम्नं महाभागं तत्त्वविद्यया सर्वमायानाशिनीया उपशिक्ष्य, तस्य बुद्धिं प्रबोधयामास। ततः प्रद्युम्नः शम्बरं समुपेत्य युद्धाय आह्वयत्, असह्यान् वाचः तं उद्दिप्य, युद्धस्पर्धां समारम्भयत्। शम्बरः तीक्ष्णवाक्यैः आक्रान्तः, पदेन आहतः सर्पः इव, क्रोधात् रक्तलोचनः गदां गृहीत्वा निर्जगाम। तं गदां महाबलः प्रद्युम्नः भ्रामयन् शिलाताडनं मेघनादं गर्जन् शम्बरः प्रक्षिपत्। प्रद्युम्नः तद्गदां दूरं अपास्य, स्वगदां शत्रवे क्रोधात् प्रक्षिपत्। मायायाः प्रभावं आश्रित्य, दैत्यः आकाशात् मायायुधवर्षं कृष्णपुत्रं प्रति प्रक्षिपत्। तदायुधवर्षेण पीडितः, रुक्मिणीसुतः महारथः, शुद्धमन्त्रं सर्वमायानाशनं आहूय, समस्तमायाः नाशयामास। ततः शम्बरः गन्धर्व, प्रेत, नाग, राक्षसगुप्तमन्त्रशतानि प्रयोगयामास, किन्तु कृष्णपुत्रः तानि सर्वाणि अपाकरोत्। ततः प्रद्युम्नः तीक्ष्णं खड्गं उत्क्षिप्य, किरीटकुण्डलभूषितः, शम्बरस्य शिरः शरीरात् बलात् छित्त्वा, तस्य ताम्रध्वजं शिरः दीप्तिमान् चक्रे। तदा देवाः पुष्पवृष्ट्या स्तुतिभिः प्रद्युम्नं अभ्यर्चयन्, तं स्वपत्नी दिव्यगमना आकाशमार्गे वाहयामास। सः दिव्यगृहे, शतस्त्रीसमाकीर्णे, पत्नीसहितः आकाशमार्गे प्रविश्य, मेघे विद्युत् इव ददृशे। तं वारिदश्यामं, पीतवाससम्, दीर्घबाहुं, ताम्रलोचनं, सुन्दरमुखं, मृदुस्मितं च दृष्ट्वा, स्त्रियः नीलकुन्तलविन्यस्तपद्ममुखं कृष्णं इति मन्यन्त्यः लज्जया इतस्तः च गुप्ताः। शनैः ताः स्त्रियः, लज्जानम्राः, हर्षसंपन्नाः, तं रत्नमिव विस्मयेन समीपं आगच्छन्। तदा वैदर्भी, श्यामलोचना, मधुरवाणी, सुतं विस्मृत्य, स्नेहस्निग्धस्तनयुग्मा, चिन्तयामास। 'कः एष रत्नपुरुषः, कमलनयनः? कस्य पुत्रः? केन गर्भे धृतः? कस्य स्त्री तं प्राप्तवती?' इति तया विचार्य, 'मम पुत्रः प्रसूतिगृहात् नष्टः, एष तद्वयस्कः, तद्वद्वपुः—यदि सः जीवति, कुत्र?' इति। 'कथं एष शार्ङ्गधनुष्मत् सदृशः—रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, वाणी, स्मिते, दृष्टौ?' इति। 'नूनं एष मम गर्भधृतः पुत्रः, स्नेहात् वामभुजः स्पन्दति, तं प्रति मम प्रेम वृद्धिं गच्छति।' इति वैदर्भी चिन्तयन्ती, तत्रैव देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः, देवक्या वसुदेवेन सह आगतः। सर्वं ज्ञात्वा अपि जनार्दनः मौनं आस्थाय, नारदः शम्बरवधादिकं वृत्तान्तं सर्वं कथयामास। तद्वृत्तान्तं श्रुत्वा कृष्णस्य अन्तःपुरस्त्रियः, बहुवर्षनष्टं पुत्रं मृतवत् प्राप्तं इति हर्षेण स्वागतं कृतवन्तः। देवकी, वसुदेवः, कृष्णः, बलरामः, तयोः पत्न्यः, रुक्मिणी च, तं दम्पतीं आलिङ्ग्य, हर्षं प्राप्नुवन्। प्रद्युम्नः नष्टः पुनः प्राप्तः इति श्रुत्वा द्वारकावासिनः, 'अहो! बालः मृतवत् पुनः प्राप्तः—सौभाग्येन!' इति अभ्यनन्दन्। मातृभिः पुनः पुनः तं स्वस्वामि-पितृभावेन पूजितं, तस्य प्रेम प्रतिदिनं वृद्धिं गच्छति—न हि आश्चर्यं, लक्ष्मीधामप्रतिबिम्बे, कामरम्ये, गुणहीनानां किं कर्तुं शक्यते? एवं दशमो भागे द्वितीयस्कन्धे श्रीमद्भागवते महापुराणे 'प्रद्युम्नजन्मवर्णनं' नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—अथ षट्षष्टतमोऽध्यायः आरभ्यते। सत्राजितः कृतदोषः, स्वकन्यां कृष्णाय दत्त्वा, स्वयं स्यामन्तकं रत्नं समर्पितवान्। राजा पप्रच्छ—'किं दोषं सत्राजितः कृष्णे कृतवान्, ब्रह्मन्? स्यामन्तकं कुत्र प्राप्तवान्? किमर्थं कन्यां हरये दत्तवान्?' श्रीशुकः उवाच—सत्राजितः सूर्यदेवस्य भक्तः, सख्यं च तेन कृतवान्। तुष्टः सूर्यः तस्मै स्यामन्तकं रत्नं दत्तवान्। सत्राजितः तद्रत्नं ग्रीवायां धारयन्, सूर्यवत् दीप्तिमान् द्वारकां प्रविष्टः, तस्य तेजसा जनः तं न अविज्ञाय। दूरात् तं दृष्ट्वा, जनः तस्य दीप्त्या आन्दोलितः, भगवन्तं द्यूतं क्रीडन्तं सूचयामासुः, सूर्यदेवः इति मन्यमानाः। 'नारायण, शङ्खचक्रगदाधर, नमस्ते; दामोदर, कमलनयन, गोविन्द, यदुनन्दन!' इति। 'सूर्यः आगच्छति, लोकनाथ, तव दर्शनाय, तस्य तीक्ष्णरश्मिभिः जनानां दृष्टिं हरति।' इति। 'नूनं देवश्रेष्ठाः त्रिलोक्यां तव मार्गं अन्वेषन्ति; यदुषु गूढं जानन्ति, अजः आज तव दर्शनाय आगच्छति।' इति। श्रीशुकः उवाच—बालानां वचनं श्रुत्वा, पद्मनयनः भगवान् हसन्, 'सः सूर्यः नास्ति, सत्राजितः रत्नदीप्त्या दीप्तिमान्।' इति उक्तवान्। सत्राजितः स्वगृहं शुभालङ्कृतं प्रविश्य, रत्नं ब्राह्मणैः पूजितं देवगृहे स्थापयामास। प्रतिदिनं तद्रत्नं अष्टभारं सुवर्णं उत्पादयति; यत्र तद् पूज्यते, तत्र दुर्भिक्षं, व्यसनानि, सर्पदोषः, रोगाः, अपस्मारः न भवन्ति। यदुनाथेन शौरिणा रत्नं याचितं, सत्राजितः धनं न इच्छन्, तं न अददात्। एकदा प्रसैनः, रत्नं ग्रीवायां धारयन्, अश्वमारुह्य, वनं मृगयायै गच्छन्। सिंहः प्रसैनं तस्य अश्वं च हत्वा, रत्नं गृहीत्वा, गुहां प्रविश्य, तत्र जाम्बवत् तं हत्वा, रत्नं इच्छन् अपि गृहीत्वा।