शम्बरः स दानवः, बालकं त्वां समुद्रे प्रक्षिप्य, मीनस्य जठरे निगीर्णं दृष्ट्वा, तत्रैव त्वं भगवन् समुपस्थितः। अथ त्वं स्वशक्त्या मायया—मोहादिभिः—दुर्जयमिदं शत्रुं, शतशः मायासु निपुणं, जहि। तव माता, वात्सल्यगाढानुरागवशा, शिशुवियोगदुःखेन कुक्कुटीव स्वपुत्रवियुक्ता कुररीव, वा वत्सवियोगेन क्लिष्टा धेनुरिव, शोकातुरत्वेन शोकमुपगता। एवं उक्त्वा, महायोगिनी मायावती, महात्मनः प्रद्युम्नस्य मायाविनाशिनीं परां विद्यां समुपादिशत्। ततः प्रद्युम्नः शम्बरं समुपेत्य युद्धाय समाह्वयत्, वाक्चातुर्येण तं रोषयन्, युद्धे स्पर्धां जनयन्। तदा शम्बरः तीक्ष्णवाक्यैः प्रोत्कण्टितः, पादेन ताडितः सर्प इव, क्रोधात्ताम्रलोचनः गदां गृह्य निर्गतः। स तु गदां बलात् भ्रमयन्, महान् प्रद्युम्नाय प्रचिक्षेप, ताडयन् इव मेघनिनादेन, शिलां विदारयन् इव। तस्यां पतन्त्यां, प्रद्युम्नः कोपात् स्वगदां शत्रवे प्रचिक्षेप, तां चापतन्तीं गदामपाकरोत्। तदा शम्बरः मायया मायां दर्शयन्, दिवः शस्त्रवृष्टिं कृष्णसूनवे प्रास्य। शस्त्रवृष्ट्या पीडितः, रुक्मिणीसुतः महारथः, तदा परमं शुद्धसारमन्त्रम् आवाहयत्, यः सर्वमायाविनाशकः। ततः स दानवः, शतशो गान्धर्वभूतसर्पराक्षसीः मायाः प्रायुङ्क्त, कृष्णसुतः ताः सर्वाः व्यनुदत्। स तु तीक्ष्णखड्गं समुत्क्षिप्य, किरीटकुण्डलभूषितः, शम्बरस्य शिरः कायात् प्रचिच्छेद, ताम्रपाण्डुवल्कलभास्वरा दाढया। तं देवाः स्तुतिभिः पुष्पवृष्टिभिश्च सिञ्चन्तः, भार्यया सह दिव्यमार्गेण गगनं प्रति निन्युः, सा च दिव्याङ्गना इव गतिः। स दिव्यस्त्रीसहायः, सुरमण्डपमिव, स्त्रीशतानां मध्ये, गगनात् प्रविश्य, विद्युदिव मेघे, अन्तःपुरे समुपविवेश। तम्, श्यामं जलदसन्निभं, पीतवाससम्, दीर्घबाहुं, ताम्रलोचनं, सुन्दरमुखं, मृदुस्मितं च, स्त्रियः दृष्ट्वा, नीलकुन्तलविन्यस्तपद्मवदनं, कृष्णमिव मत्वा लज्जया इतस्ततः प्रच्छन्नाः। अन्योन्यं विमृश्य, लाघवेन लज्जया च, स्त्रियः सानन्दम् अभ्युपेत्य, तं दुर्लभरत्नमिव विस्मिता आसन्। तदा वैदर्भी, श्यामलोचना, मधुरभाषिणी, सुतवियोगस्मरणेन, स्नेहसिक्तस्तनयुगला बभूव। कः अयं पुरुषरत्नः, कमललोचनः? कस्य सुतः? केन गर्भे धारितः? का वा एषा स्त्री, यस्याः एषः प्राप्तः, कया वा लब्धः इति चिन्तयामास। मम सुतः प्रसूतिगृहात् नीतः, अयं तस्यैव वयस्कः, तदाकारः च; यदि स जीवेत्, क्व वा स्यात्? कथं च स शार्ङ्गधन्विनः सदृशः, रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, वाणी, स्मिते, वीक्षणे च? नूनं एष एव सुतः यस्याहं गर्भे अधारयम्। स्नेहवशात् वामभुजः स्फुरति, प्रेम च वर्धते। एवं वैदर्भ्या विचिन्तयन्त्या, देवकीसुतः श्रीकृष्णः, देवक्या वसुदेवेन सह, तत्र समुपागच्छत्। सर्वज्ञः स भगवान् जनार्दनः, मौनं समास्थाय, नारदः सर्वं वृत्तान्तं, शम्बरवधं च, न्यवेदयत्। तदाश्चर्यकथां श्रुत्वा, कृष्णस्य अन्तःपुरनार्यः, बहूनां वर्षाणां नष्टं पुनः प्राप्तमिव, सुतं सानन्दम् अयच्छन्। देवकी वसुदेवः च, कृष्णबलरामौ च, तयोः पत्न्यः च, रुक्मिणी च, तौ दम्पती आलिङ्ग्य, प्रमोदिताः। द्वारकावासिनः, प्रद्युम्नस्य पुनरागमनं निशम्य, 'हा! बालः मृत्योरिव पुनः प्राप्तः, सौभाग्येन!' इति हृष्टाः। यस्य मातरः पुनः पुनः स्वपतिपितृभावेन अर्चयन्ति, यस्य स्नेहः प्रतिदिनं वर्धते, तत्र लक्ष्म्याः प्रतिबिम्बे कामरूपिणि, अन्ये गुणहीनाः किं कुर्वन्ति? इति दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे, 'प्रद्युम्नजन्मवर्णनं' नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। अथ षट्षष्टितमः अध्याय आरभ्यते। श्रीशुक उवाच—सत्राजित्, कृतदोषः, आत्मजां कृष्णाय ददौ, स्वयं स्यामन्तकं च रत्नं समर्पयामास। राजा उवाच—किं दोषं सत्राजिता कृतम्? कुतः स्यामन्तकं प्राप्तम्? किमर्थं सुतां हरये दत्तवान्? श्रीशुक उवाच—सत्राजित् सूर्यदेवस्य भक्तः सखाच्चासीत्; तुष्टः स सूर्यः स्यामन्तकं रत्नं तस्मै ददौ। स रत्नं कण्ठे धारयन्, सूर्यसमानप्रभः, द्वारकां प्रविवेश; तस्य प्रभया जनाः तम् अज्ञातवन्तः। दूरात् तं दृष्ट्वा, जनाः तस्य तेजसा विस्मिताः, द्यूते क्रीडन्तं भगवन्तम् उपसंश्रुत्य, स एव सूर्यः इति मेनिरे। 'नारायण! त्वां शङ्खचक्रगदाधरं, दामोदरं, कमललोचनं, गोविन्दं, यदुप्रियं वन्दामः। एष भगवान् सूर्यः, लोकनाथ, त्वां द्रष्टुमागतः, तेजसा पुरुषदृष्टिं हरन्। नूनं, देवश्रेष्ठाः त्रिषु लोकेषु तव मार्गं विचिन्वन्ति; त्वं यदुषु गुह्यः, अद्य अजो भगवान् त्वां द्रष्टुमागतः।' इत्येवं बालानां वचनं श्रुत्वा, कमलनयनः स भगवान्सस्मितम् उवाच—'न स सूर्यः, सत्राजित् स्यामन्तकप्रभया दीप्तः।' सत्राजित् शुभालङ्कृतं स्वगृहं प्रविश्य, तद्रत्नं ब्राह्मणैः स्वस्तिवाचनैः पूजिते गृहे स्थापयामास। तत् रत्नं प्रतिदिनं, प्रभो, अष्टभारं सुवर्णं जनयति; यत्र रत्नं पूज्यते, तत्र दुर्भिक्षं, आपदः, सर्पविषम्, रोगाः, अमङ्गलानि च न भवन्ति।