रति प्रभुम् प्रद्युम्नम् अभ्यधावत्, स्नेहात् अभिहिता—"त्वं नारायणस्य पुत्रः, शम्बरस्य गृहात् अपहृतः; अहम् तव पत्नि रति, त्वं च प्रभो कामः।" तं शम्बरः दैत्यः शिशुम् समुद्रं प्रविष्टवान्, मत्स्यः तं निगिलितवान्, तस्य उदरात् प्रभो, त्वं इह आगतः। अद्य त्वं तं दुर्जयम् शत्रुम्, मायायाः शतशः कौशलम् उपेतम्, स्वमायया—मोहादिभिः—विनाशय। "तव माता कुररीवत् पुत्रवियोगेन शोकाकुला, वात्सल्येण अभिभूता, धेनुवत् वत्सविहीना दुःखिता।" एवं उक्त्वा, मायावती महायोगिनी प्रद्युम्नाय परमविद्याम् दत्तवती, या सर्वमायाविनाशिनी। ततः प्रद्युम्नः शम्बरम् उपसृत्य युद्धाय आह्वयत्, तिक्तैः वाक्यैः तं उत्तेजयन्। दुष्टवाक्यैः आक्रान्तः शम्बरः, पादाघातेन सर्पवत् क्रुद्धः, गदा हस्ते, रक्तलोचनः, निर्गतवान्। स गदाम् महाबलात् प्रद्युम्नं प्रति घुमायन्, गर्जन्, अश्मनिपातवत् गर्जनम् अकारयत्। प्रभुः प्रद्युम्नः क्रुद्धः स्वगदाम् शत्रोः प्रति प्रक्षिप्य, आगच्छन्तीं गदाम् अपाकर्षयत्। मायायाः आश्रयेण दैत्यः आकाशात् अस्त्रवर्षम् प्रक्षिप्य, कृष्णपुत्रम् उपरि मायायुद्धम् अकरोत्। अस्त्रवर्षेण पीडितः रुक्मिणीसुतः महारथः, परममन्त्रं शुद्धसारम् आवहन्, सर्वमायाविनाशनम्। ततः दैत्यः गन्धर्व, भूत, सर्प, राक्षसगोपनीयमन्त्रशतानि प्रयुक्तवान्, किन्तु कृष्णपुत्रः सर्वाणि निवारयत्। महाशस्त्रं उत्थाय, किरीटकुण्डलभूषितः, तीक्ष्णं खड्गम्, शम्बरस्य शिरः शरीरात् अत्युच्चैः छित्त्वा, ताम्रदाढिम् शोभयन्। देवाः पुष्पवृष्ट्या स्तुतिभिः तं सिञ्चन्तः, स्वपत्नी दिव्यगतिः तं आकाशमार्गे निनयत्। स तद्विलसन्मन्दिरे, स्त्रीशतैः समाकीर्णे, स्वपत्नी सह आकाशात् प्रविश्य, मेघे विद्युत् इव आगतः। तं कृष्णसदृशं, मेघश्यामं, पीतवाससम्, दीर्घबाहुम्, ताम्रलोचनम्, सुन्दरमुखम्, मृदुस्मितम्, ददृशुः। तस्य नीलकुन्तलैः अलङ्कृतं पद्ममुखम् विलोक्य, स्त्रियः कृष्णमिव मन्यमानाः, लज्जया इतस्ततः गूढाः। अनुपूर्वं विवेचनम् कृत्वा, लघुलज्जिताः, स्त्रियः हर्षात् अभिमुख्य, तं रत्नमिव विस्मयेन उपगच्छन्। ततः वैदर्भी, श्यामलोचना, मधुरवाणी, पुत्रवियोगम् स्मरन्ती, वात्सल्येन स्तनौ सिक्तौ। "कः एषः पुरुषरत्नः, पद्मलोचनः? कस्य पुत्रः? कस्य गर्भे धृतः? कस्य स्त्री तं प्राप्तवती, वा कस्य तेन लभ्यते?" इति वैदर्भी चिन्तयन्ती। "मम पुत्रः प्रसूतिगृहात् हरितः; एषः तस्मिन् समानवयः, समानरूपः—यदि स जीवति, कुत्र स्यात्?" "कथम् एषः शार्ङ्गधारिणः सदृशः—रूपे, अङ्गेषु, गत्याम्, वाणी, स्मिते, दृष्टौ?" "नूनम् एषः मम गर्भे धृतः पुत्रः; स्नेहेन वामभुजः कम्पते, प्रेम तस्य प्रति वर्धते।" एवं वैदर्भी विचारयन्ती, देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः देवक्या वसुदेवेन सह आगतः। सर्वं जानन् जनार्दनः मौनम् आस्थितः; नारदः शम्बरवधादिकम् सम्पूर्णकथाम् आख्यात्। तद्विस्मयकथायाः श्रवणे कृष्णस्य अन्तःपुरस्त्रियः हर्षिताः, बहुवर्षवियोगिनम् प्राप्तम् मृतवत् पुनः आगतम् इव स्वागतवन्त्यः। देवकी, वसुदेवः, कृष्णः, बलरामः, तेषां पत्न्यः, प्रद्युम्नरतिकौ आलिङ्ग्य, रुक्मिण्यपि हर्षिताः। प्रद्युम्नः प्राप्तः इति श्रुत्वा, द्वारकावासिनः—"हा! बालः मृतवत् पुनः प्राप्तः—सौभाग्येन!" इति उदाहरन्। यः मातृभिः पुनः पुनः स्वस्वामिपितृभावेन पूजितः, तस्य स्नेहः प्रतिदिनम् वर्धते; किं तु, लक्ष्मीसदनस्य प्रतिबिम्बे, कामविलासभूमौ, अन्यैः अकृतैः किं कर्तुं शक्यम्? इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे द्वितीयभागे प्रद्युम्नजन्मवर्णनं नाम पंचपंचाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। अथ षट्षष्टतमोऽध्यायः आरभ्यते। श्रीशुकः उवाच—सत्राजित्, अपराधं कृत्वा, स्वकन्यां कृष्णाय दत्त्वा, स्वयं स्यमन्तकं दत्तवान्। राजा उवाच—"सत्राजितः कृष्णे किं अपराधं कृतवान्, ब्रह्मन्? स्यमन्तकं कुत्र लब्धम्? कन्यां हरये किमर्थम् दत्तवान्?" श्रीशुकः उवाच—सत्राजितः सूर्यदेवस्य भक्तः, सखः च; तस्मिन् तुष्टः सूर्यः स्यमन्तकं दत्तवान्। सत्राजितः स्यमन्तकं कण्ठे धारयन्, सूर्यवत् दीप्तिमान् द्वारकां प्रविष्टः; तस्य प्रभया जनाः तं नाजानन्। दूरात् तं विलोक्य, जनाः तस्य तेजसा विमूढाः, भगवतः समीपे क्रीडन्तः, सूर्यदेवः आगतः इति सूचयन्। "नारायण, शङ्खचक्रगदाधर, नमस्ते; दामोदर, पद्मलोचन, गोविन्द, यादवप्रिय!" इति वदन्तः। "इह सूर्यः आगच्छति, प्रभो, तव दर्शनार्थम्; तस्य तीक्ष्णरश्मिभिः जनानां दृष्टिः हर्यते।" "नूनम् देवश्रेष्ठाः त्रिलोक्यां तव मार्गम् अनुसरन्ति; यादवेषु तव गुप्तत्वम् ज्ञात्वा, आजन्मा प्रभुः त्वां द्रष्टुम् आगच्छति।" श्रीशुकः उवाच—बालानां वचनं श्रुत्वा, पद्मलोचनः हसन्, "स सूर्यः नास्ति, सत्राजितः स्यमन्तकदीप्तिमान्" इति उक्तवान्। सत्राजितः शुभगृहं प्रविश्य, ब्राह्मणैः पूजितं, स्यमन्तकं देवगृहं न्यवेशयत्।