शम्बरः मायावी तं शिशुं, यं हन्तुं न शक्यं, शत्रुं इति ज्ञात्वा, अपहर्य समुद्रे क्षिप्य गृहं प्रत्यागच्छत्। तं शिशुं बलवान् मत्स्यः निगिलितवान्; स च मत्स्यः अन्यैः सह महान् जालेन मत्स्यग्राहकैः गृहीतः। मत्स्यग्राहकाः तं मत्स्यं शम्बराय उपहाररूपेण आनयन्; पाकशालायाः रसोयकाः तं छेदयितुं कृत्यं शस्त्रैः पाकशालां निनयन्। तत्र शिशुं दृष्ट्वा ते मायावत्यै निवेदयन्; तस्याः चित्तं चिन्तितम्, नारदः तस्याः सर्वं यथार्थं कथयामास—शिशोः जन्म, मत्स्यगर्भे आगमनं च। सा मायावती, या रति, कामस्य प्रसिद्धा पत्नी, तस्य पतिस्यान पुनर्जन्मं प्रतीक्षन्ती, यस्य देहः दग्धः। शम्बरः पाकशालायां तां नियुक्तवान्; मायावती तं शिशुं कामं एव इति ज्ञात्वा तस्मिन् स्नेहं प्रकटयत्। नातिदूरे काले कृष्णपुत्रः युवा अवस्था प्राप्तवान्, तं दृष्ट्वा स्त्रियः हृदयानि चालयन्। सा रति, कमलदलनेत्रा, दीर्घबाहुः, पुरुषेषु शोभमानः, लज्जायुक्तस्मितं कटाक्षं प्रेमविलासैः भ्रूभिः उपसंहित्य, स्वपत्निं सन्निधाय गच्छति। तदा कृष्णपुत्रः तां उवाच—“त्वदीयं मनः मातुः न, त्वं मम प्रियायाः भावेन आचरति, न मातुः इति।” रति उवाच—“त्वं नारायणस्य पुत्रः, शम्बरः गृहात् अपहृत्य, अहं तव धर्मपत्नी रति, त्वं च प्रभो कामः। स दानवः शिशुं समुद्रे क्षिप्य, मत्स्यः तव निगिलितवान्, तस्य गर्भात् प्रभो, त्वं इह आगतः। अद्य तं दुर्जयम् शत्रुं, मायायाः शतैः कुशलम्, स्वमायया मोहादिभिः हन। तव माता कुररीवत् पुत्रवियोगात् दुःखिता, स्नेहेन व्याकुला, वत्सहीव दुःखिता।” एवं उक्त्वा मायावती, महायोगिनी, तं महात्मानं प्रद्युम्नं मायाविनाशिनीं परमविद्यां ददात्। तदा स शम्बरं युद्धाय उपगम्य, कटुभिः वचोभिः तं रुष्टं कृतवान्। शम्बरः, सर्पः पदाघातेन स्फुरितः इव, क्रुद्धः, गदां गृह्य, रक्तलोचनः निर्गच्छति। स गदां प्रद्युम्नं प्रति वेगेन चालयन्, गर्जनं वज्रस्य पत्थरं इव, प्रचण्डं ध्वनिं कुर्वन्। प्रद्युम्नः, भगवतः, तं शत्रुं प्रति स्वगदां क्रोधेन क्षिप्य, आगच्छन्तीं गदां अपसार्य। तदा मायायाः आश्रयणेन दानवः आकाशात् मायायुद्धानि कृष्णपुत्रं प्रति वर्षयन्। अस्त्रवर्षेण पीडितः, रुक्मिण्याः पुत्रः, महारथः, शुद्धसारमन्त्रं आवाह्य, सर्वमायाविनाशकं। ततः दानवः गन्धर्व, प्रेत, नाग, राक्षसगुप्तमायाः शतानि प्रयुञ्जन्; कृष्णपुत्रः तानि सर्वाणि अपाकरोति। तदा तीक्ष्णं खड्गं उत्क्षिप्य, किरीटकुण्डलशोभितः, शम्बरस्य शिरः कण्ठात् वेगेन छित्वा, ताम्रवर्णदाढिम् उज्वलयन्। तं सुराः स्तुतिभिः पुष्पवृष्टिभिः पूजयन्ति; तस्य पत्नी दिव्यगमना तं आकाशमार्गे वहति। स दिव्यगृहं प्रविश्य, शतैः स्त्रीभिः परिवृतं, पत्नीसहितः आकाशात् अगच्छत्, मेघे विद्युत् इव। तं दृष्ट्वा, मेघसमानश्यामं, पीतवाससम्, दीर्घबाहुं, ताम्रलोचनं, सुन्दरमुखं, मृदुस्मितं च, स्त्रियः तस्य कमलमुखं नीलकुन्तलैः शोभितं, कृष्णमिव मन्यन्ते, लज्जया इतस्तः गुप्ताः। अनुक्रमेण ताः स्त्रियः लज्जायुक्ताः, किंचित् संकोचेन, तं रत्नमिव हर्षात् समीपं आगच्छन्। तदा वैदर्भी, श्यामलोचना, मधुरवाचः, निजं पुत्रं स्मरन्ती, स्तनयोः स्नेहात् सिक्तं। सा चिन्तयति—“कः अयं पुरुषरत्नं, कमलनयनः? कस्य पुत्रः? केन गर्भे धृतः? कस्य स्त्री तं प्राप्तवती, केन वा लब्धः?” सा पुनः—“मम पुत्रः प्रसूतिगृहात् नीतः; अयं तस्य समानवयस्कः, समानरूपः; यदि जीवति, कुत्र स्यात्?” पुनः—“कथं स शार्ङ्गधारिणः सदृशः—रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, वाचि, स्मिते, दृष्टौ?” सा निश्चित्य—“नूनं अयं मम गर्भस्थः पुत्रः; वामबाहुः स्नेहात् कम्पते, मम तस्मिन स्नेहः वर्धते।” एवं वैदर्भ्याः चिन्तयन्त्याः, देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः, देवकीवासुदेवसहितः आगच्छत्। सर्वं जानन्, जनार्दनः मौनं धारयन्; नारदः सर्वं वृत्तान्तं शम्बरवधं च कथयामास। तद्वृत्तान्तं श्रुत्वा, कृष्णस्य अन्तःपुरस्थास्त्रियः, वर्षेभ्यः लुप्तं पुनः प्राप्तं इव, हर्षेण तं स्वागतं कृतवन्त्यः। देवकी, वासुदेवः, कृष्णः, बलरामः, तयोः पत्न्यः, रुक्मिण्यपि, तं दम्पतीं आलिङ्ग्य हर्षिताः। प्रद्युम्नः लुप्तः पुनः आगतः इति श्रुत्वा, द्वारकावासिनः—“हा! बालः मृतः इव पुनः प्राप्तः—सौभाग्येन!” इति। तं मातरः पुनः पुनः स्वस्वामीपितृभावेन पूजयन्ति; तस्य स्नेहः प्रतिदिनं वर्धते। किं तु, लक्ष्मीसदनस्य प्रतिबिम्बे, कामरूपे, अन्ये अकृतपुण्याः किं कुर्युः? एवं पंचपञ्चाशदधिके अध्यायः समाप्तः—‘प्रद्युम्नजन्मवर्णनं’ नाम, दशमस्कन्धे, द्वितीयभागे, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंसपरमपरम्परायाः शास्त्रे। ततः षट्षष्टितमः अध्यायः आरभ्यते। श्रीशुकः उवाच—सत्राजित्, अपराधं कृत्वा, स्वकन्यां कृष्णाय ददौ, स्वयं स्यामन्तकं च उपनिन्ये।