वैदर्भ्याः पुत्रः स भगवान् कृष्णशक्त्याविष्टः प्रद्युम्न इति ख्यातिम् अगात्, सर्वथा पितरं नातिवर्तते स्म। तं शिशुं, योऽद्यापि न हन्तुं शक्यः, तस्य रिपुम् अवगम्य मायावी शम्बरः अपाहरत्, समुद्रे चाक्षिप्य स्वगृहं प्रतिनिवृत्तः। तं बलवान् मत्स्यः निगिल्य जग्राह; स च मत्स्यः अन्यैः सह महान् जालेन मत्स्यग्राहकैः गृहीतः। ते मत्स्यग्राहकाः तं मत्स्यं शम्बराय दत्तवन्तः; पाकशालायाः कर्मकराः तं छित्त्वा पाकाय यत्नं कृतवन्तः। तत्र शिशुं दृष्ट्वा ते मायावत्यै निवेदितवन्तः; तस्याः चित्तं संशयं प्राप्तम्, तदा नारदः तस्मै सर्वं आख्यात्—शिशोः यथार्थं जन्म, कथं च स मत्स्ये प्राप्तः। सा तु रतिः, कामस्य प्रसिद्धा पत्नी, स्वपतिस्य पुनर्जन्मस्य प्रतीक्षां कृत्वा तिष्ठति स्म, यस्य शरीरं दग्धम्। शम्बरस्य आज्ञया पाकशालायाम् स्थापिता सा मायावती, कामं एव तं बालं विज्ञाय, तस्मिन् स्नेहम् अकरोत्। न चिरात् कृष्णपुत्रः प्रद्युम्नः यौवनम् अगमत्, यः दृष्ट्वा स्त्रीणां मनांसि चञ्चलानि कृतवान्। सा रतिः, कमलदललोचनया, दीर्घबाहुना, पुरुषश्रेष्ठमुपेत्य, लज्जास्मितस्निग्धविलोचनया, प्रेमक्रीडारूढभ्रूभङ्गया, स्वपतिम् उपगच्छत्। कृष्णपुत्रः ताम् उवाच—"देवि, तव चित्तं मातुरिव नास्ति; त्वं मम मातरं नाभिमन्यसे, किंतु प्रेयस्याः भावेन मां पश्यसि।" रतिः प्रत्युवाच—"त्वं नारायणस्य पुत्रः, शम्बरः त्वां गृहात् अपाहरत्; अहं तव धर्मपत्नी रतिः, त्वं च प्रभो कामः एव।" "स शम्बरः त्वां शिशुं समुद्रे अपातयत्; मत्स्यः त्वां निगिल्य, तस्य उदरेभ्यः प्रभो, अत्र आगतः।" "इदानीं त्वं स्वमायया, मोहादिभिः, सुदुष्टरं तं रिपुं मायाविशारदं शम्बरं जहीहि।" "त्वदीया जननी कुररीव शिशुविहीना, वात्सल्यविह्वला, धेनुरिव वत्सशोकात्, दुःखेन तिष्ठति।" एवं उक्त्वा मायावती, महायोगिनी, प्रद्युम्नाय परमं मायाविनाशकं विज्ञानं दत्तवती। ततः स प्रद्युम्नः शम्बरं युद्धाय समुपेत्य, तं वाचोभिः तुदन्, युद्धाय प्रेरयामास। तेन तु तीक्ष्णवचनैः आहतः, सर्प इव पादाघातेन, शम्बरः क्रुद्धः गदां गृह्य, रक्तलोचनः निर्गतवान्। स बलवता प्रद्युम्नेन तस्य गदां चालयन्, गर्जन्, वज्रनिपातशिलायामिव, तां गदां प्रक्षिप्तवान्। तस्याः पतमानायाः गदायाः प्रतिकारं कृत्वा, प्रद्युम्नः स्वगदां क्रुद्धः शत्रवे प्राक्षिपत्। तदा मायया दर्शितया शम्बरः दिवः कृष्णपुत्रं मायायुधवर्षेण व्यतिपतत्। तेन शस्त्रवर्षेण बाध्यमानः, रुक्मिणीसुतः महारथः, विशुद्धसारमन्त्रं मायाविनाशनं जपन्, सर्वमायाः व्यपोह्य। ततः शम्बरः गुप्तगन्धर्वभूतसर्पराक्षसीः मायाः शतानि प्रायोजयत्, ताः सर्वाः कृष्णपुत्रः नाशयामास। ततः शिरसि किरीटकुण्डलधरः, तीक्ष्णखड्गं समुत्क्षिप्य, ताम्रदंष्ट्रः, शम्बरस्य शिरः शरीरात् छित्त्वा च्छिन्नदंष्ट्रमिव व्यनशयत्। तं देवाः पुष्पवृष्ट्या, स्तुतिभिः च, समभ्यषिञ्चन्; तं च भार्याम् आकाशमार्गे दिव्यगमनेन समनयत्। स तु दिव्यस्त्रीसहितः, स्त्रीशताकीर्णे रम्ये अन्तःपुरे, मेघे विद्युतमिव, आकाशात् प्रविश्य स्थितवान्। तं मेघश्यामं, पीतवाससम्, दीर्घबाहुकम्, ताम्रलोचनम्, सौम्यवदनम्, स्निग्धस्मितम्, स्त्रियः दृष्ट्वा, कमलवदनं, नीलकुन्तलशोभितं, कृष्णमेव मन्यमानाः लज्जया इतस्ततः विविशुः। अनुपमं रत्नमिव सन्तुष्टा, स्त्रियः शनैः संज्ञां लभित्वा, हर्षस्मितवदनाः, विस्मिताः, समीपमुपेत्य तं प्रहृष्टाः। तदा वैदर्भी, कृष्णपत्नी, कृष्णसुतं स्मृत्वा, वात्सल्यस्नेहेन स्निग्धस्तन्या, चिन्तयामास। "कः अयं पुरुषरत्नः, कमललोचनः? कस्य सुतः? केन गर्भे धृतः? का सा स्त्री या एषम् अवाप?" इति सा विचारयामास। "मम पुत्रः शिशुवत्सलेभ्यः अपहृतः; अस्यायुः रूपं च तद्वत्—यदि स जीवति, कुत्र स्यात्?" "कथं एषः शार्ङ्गधन्विनः सदृशः—रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, वाणीं, स्मिते, दृष्टौ?" "नूनं एष एव मम गर्भस्थः पुत्रः; वामभुजः स्नेहेन कम्पते, मम च तस्मिन् प्रेम वर्धते।" एवं वैदर्भ्याः चिन्तयन्त्याः, देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः, देवक्या वसुदेवेन च सह, तत्र आगतः। सर्वं जानन् अपि, जनार्दनः मौनं जग्राह; नारदः तदा सम्पूर्णं वृत्तान्तं, शम्बरवधं च, आख्यात्। इमं अद्भुतं वृत्तान्तं श्रुत्वा, कृष्णस्य अन्तःपुरस्त्रियः, दीर्घकाले नष्टं प्राप्तमिव, हर्षेण प्रद्युम्नं परिष्वज्य, प्रमोदिताः। देवकी वसुदेवः च, कृष्णबलरामौ च, तयोः पत्न्यः च, रुक्मिणी च, तं दम्पतीं सहर्षं परिष्वज्य, आनन्दम् अगच्छन्। प्रद्युम्नः प्राप्तः इति श्रुत्वा, द्वारकावासिनः सस्मितं हर्षेण ऊचुः—"हा! बालः मृत्योरिव पुनः प्राप्तः, भाग्येन!" तं मातरः पुनः पुनः स्वपतिसुतस्नेहेन पूजयामासुः, तस्य च स्नेहः प्रतिदिनं वर्धमानः। तत्र लक्ष्मीपतेः प्रतिच्छायायां, कामरूपिणि, अन्ये गुणहीनाः किं कुर्वन्ति? इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमे स्कन्धे द्वितीये भागे 'प्रद्युम्नजन्मवर्णनं' नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।