गोकर्णो योगनिष्ठः सन् तीर्थयात्रायै निर्गतः। न तस्य शोकः, न हर्षः, न रिपवः, न मित्राणि आसन्। धुन्धुकारी तु गृहे स्थित्वा पञ्चाभिः वेश्यासमवेतः, अतीव क्रूरकर्माणि कुर्वन्, तासां भरणविमूढचित्तः आसीत्। कदाचित् ताः वेश्याः भूषणलोलुपाः सन्, स कामान्धः मृत्युम् अपि विस्मृत्य, धनलाभाय गृहम् निर्गतः। स सर्वतः धनं सञ्चित्य गृहं पुनरागत्य ताभ्यः स्त्रीभ्यः वस्त्राणि भूषाणि च विविधानि दत्तवान्। यदा ताः स्त्रियः तस्याधिकं धनसमूहं दृष्ट्वा, रात्रौ परस्परं चक्रुः—"सः नित्यं चौर्यं करोति; अतः राजा तम् अपहरिष्यति।" "राजा धनं गृहित्वा तम् नूनं हनिष्यति; अस्माकं हितार्थं, कथं न तम् रहसि हन्याम?" इति निश्चित्य, ताः रज्जुभिः तम् निद्रायां बद्ध्वा, हत्वा, धनं गृहित्वा, अन्यत्र गताः। ते ग्रीवायां पाशं स्थापयित्वा त्वरया हन्तुं प्रचक्रुः; स तु न मृतः, ताः च व्याकुलाः अभवन्। ताः ज्वलनकाष्ठानां राशिं तस्य मुखे क्षिप्त्वा, अग्निदाहक्लेशेन सः प्राणान् त्यक्तवान्। ताः प्रमत्ताः स्त्रियः तस्य देहं गर्ते त्यक्त्वा, सर्वं रहसि कृतवत्यः। लोकैः पृष्टाः सन् ताः ऊचुः—"सः दूरं गतः, अस्माकं प्रियः; धनलोभात् एते वर्षे प्रत्यागमिष्यति।" बुद्धिमान् कश्चन कदापि पापासु स्त्रीषु विश्वासं न स्थापयेत्; यो मूढः तासु विश्वसति, स दुःखैः अभिभूयते। कामिनीं वाक् मधुरेव, सुखवर्धिनी; तासां हृदयं तु तीक्ष्णतरं क्षुरात्—कः पुरुषः ताभ्यः वस्तुतः प्रियः? धनं गृहित्वा, ताः पतिव्रतानाम् अभावेन, बहुपतिभिः सह गच्छन्त्यः, धुन्धुकारी तु पापकर्मणा महाभूतः अभवत्। स वातवेगेन सर्वदिक् धावन्, शीतोष्णपीडितः, अन्नविहीनः, तृषार्तः च। सः क्वापि आश्रयम् न लब्ध्वा, "हा भाग्य!" इति पुनः पुनः क्रोशन्, किञ्चित्कालानन्तरं गोकर्णः तस्य मृत्युम् अवगतवान्। अनाथं तम् ज्ञात्वा, गोकर्णः गयायां तस्य पिण्डदानं कृतवान्; यत्र यत्र तीर्थं गतवान्, तत्र तत्र श्राद्धं चकार। एवं भ्रमन्, गोकर्णः स्वनगरं प्रत्यागतः; रात्रौ सः स्वगृहस्य प्राङ्गणे, अन्यैः अगोप्यः, शयानः। तत्र, गोकर्णं सुप्तं ज्ञात्वा, धुन्धुकारी रात्रौ तस्मै भ्रातृवेपथुरूपेण प्रकटितवान्, भीषणतमं रूपं दर्शयन्। सः कदाचित् मेषः, कदाचित् गजः, महिषः, इन्द्रः, अग्निः, पुनः मनुष्यः इत्यादिरूपं धारयन्, एकैकवारम् एव। एतद्विपर्ययं दृष्ट्वा, गोकर्णः प्रसन्नचित्तः, धैर्ययुक्तः, दुःखितस्य कस्यचित् इति निश्चित्य, तं पप्रच्छ। सः ऊचुः—"कोऽसि त्वं, रात्रौ भीषणः? कुतः एतत् दुर्दशां प्राप्तः? भूतः, प्रेतः, राक्षसः वा? वद।" सुतः उवाच—एवं पृष्टः सः पुनः पुनः उच्चैः रोदनं कृत्वा, वाक्यं न शशाक वक्तुम्, केवलं चेतनाचिह्नैः संकेतयामास। ततः गोकर्णः जलं गृहीत्वा तं उद्धृतवान्; तेनैव कर्मणा, पापात्मा सः मुक्तः, भाषितुम् आरब्धवान्। भूतः उवाच—"अहं तव भ्राता धुन्धुकारी नाम; स्वदोषेण मानुष्यजन्म नष्टवान्। मम कर्मणां संख्या नास्ति, महामोहवशात् विकृतः, लोकार्तः, स्त्रीभिः दुःखेन हतः।" "अतः अहं भूतत्वं प्राप्तः, दुःखितः अस्मि; वायुभोजनः, भाग्यसंयुक्तफलभाक्। हे सखिन्, करुणासिन्धो, भ्रातः, शीघ्रं मां मोचय।" इति श्रुत्वा, गोकर्णः तं प्राह—"तव हेतोः, अहं गयायां सम्यक् पिण्डदानं कृतवान्। कथं त्वं न मुक्तः? एषोऽस्मि विस्मितः। यदि गयाश्राद्धेन अपि न मुच्यते, तर्हि अन्यः उपायः नास्ति; किं ते करवाणि? सत्यं विस्तरेण वद।" प्रेतः उवाच—"शतगयाश्राद्धैः अपि न मुच्ये; अन्यं उपायं चिन्तय मोचनाय।" इति श्रुत्वा, गोकर्णः विस्मितः—"यदि शतश्राद्धैः अपि न मुच्यसे, तर्हि तव मोचनं कठिनम्।" "अद्य तव स्थाने स्थियस्व, प्रेत, निरभयः; अहं चिन्तयिष्यामि, यत् तव मोचनं स्यात्।" इति उक्त्वा, धुन्धुकारी स्वस्थाने गतः। गोकर्णः तु तां रात्रिं चिन्तयन्, न सुप्तवान्। प्रभाते, तस्य आगमनं दृष्ट्वा, जनाः हृष्टाः संमिलिताः। सः रात्रौ यत् घटितम्, तत् सर्वं तेषां निवेदितवान्। पण्डिताः, योगनिष्ठाः, मनीषिणः, ब्रह्मवादिनः—सर्वे शास्त्रसङ्ग्रहेषु परीक्ष्य अपि, तस्य मोचनाय उपायं न दृष्टवन्तः। ततः सर्वैः, सूर्यस्य वाक्यं मोक्षहेतोः परमं निश्चितम्। तदा, गोकर्णः सूर्यगतिं निरोधयामास। "भुवनसाक्षिन्, नमोऽस्तु ते। मोक्षकारणं ब्रूहि।" इति श्रुत्वा, सूर्यः दूरात् स्पष्टं अवदत्। "सप्ताहं श्रीमद्भागवतश्रवणं कुर्यात्—एवम् मोक्षः सिध्यति।" इति सूर्यवाक्यं, सर्वैः धर्मरूपेण स्वीकृतम्। सर्वे ऊचुः—"एतत् यत्नेन कर्तव्यम्, हि सुलभम्।" गोकर्णः निश्चयपूर्वकं भागवतश्रवणं आरब्धवान्।