यदा सर्वत्र रुक्मिण्याहरणकथा गीयमाना श्रूयते स्म, तदा राजानः कन्याश्च तेन अद्भुतकर्मणा अत्यन्तं विस्मिताः अभवन्। द्वारकायां तु, हे राजन्, श्रीकृष्णस्य रुक्मिण्या सह रामेण च संयोगं दृष्ट्वा, नागरिकेषु महानन्द उत्सवः अभवत्। शुक उवाच— पूर्वं रुद्रक्रोधाग्निना दग्धः कामः, यः वासुदेवांशः, पुनः शरीरेच्छया तेनैव रूपेण जातः। स वैदर्भ्याः सुतः कृष्णविभूतिसंपन्नः प्रद्युम्न इति ख्यातिं जगौ, सर्वथा पितुः तुल्यः। तम् अपि शिशुं शम्बरः मायावान्, शत्रुं जानन्, समुद्रे अपातयत् स्वगृहं च ययौ। बलवान् मत्स्यः तं शिशुं अगिलयत्; स च मत्स्यः अन्यैः सह महान्यायेन मत्स्यग्रहेण मत्स्यग्राहकैः गृहीतः। ते मत्स्यग्राहकाः तम् उपहाररूपेण शम्बराय मत्स्यं नयन्ति स्म; पाकशालायां च छेदयितुं कत्तृकाभ्यां तं मत्स्यं प्रावर्तयन्। तत्र शिशुं दृष्ट्वा, ते मयावत्यै निवेदयामासुः; तस्या मनसि च चिन्तायाम्, नारदः तं बालस्य यथार्थं जन्मकथां मत्स्यपात्रप्रवेशं च आख्यातवान्। सा हि रतिर्नाम कामस्य पत्नी, स्वपतिजन्मस्य प्रतीक्षां कुर्वती तत्र वर्तते स्म। शम्बरस्य आज्ञया पाकशालायाम् आसिता मयावती, तं कामरूपिणं शिशुं ज्ञात्वा, तस्मिन् स्नेहम् अकरोत्। न चिरात् एव स कृष्णसुतः यौवनम् आप्तः, तं दृष्ट्वा स्त्रीणां मनांसि चञ्चलानि अभवन्। सा रतिः, कमललोचना, दीर्घबाहुं, पुरुषश्रेष्ठं तम् उपगम्य, लज्जास्मितसमीक्षया, स्नेहपूर्णया कटाक्षेण, प्रेमलीलया च भ्रूभिः, स्वपत्न्यैव पतिं सन्दर्शयामास। तदा कृष्णसुतः तां प्राह— "भवत्याः चित्तं मातृस्नेहम् इव न दृश्यते; त्वं मम मातृवत् न, किंतु प्रियवत् व्यवहरसि।" रतिः उवाच— "त्वं नारायणसुतः, शम्बरायाः गृहात् अपहृतः; अहं तव भार्या रतिर्नाम, त्वं च प्रभो कामः एव।" "स शम्बरः त्वां शिशुं समुद्रे अपातयत्; मत्स्यः त्वां अगिलयत्, तस्य उदरेभ्यः प्रभो, अत्र आगतः।" "अद्य त्वं स्वमायया मोहादिभिः तं दुर्जयं मायाविद्याधरं शत्रुं हनिष्यसि।" "त्वदीया माता कुररीव स्वपुत्रवियोगदुःखिता, वात्सल्यवेगेन शोकाकुला, धेनुरिव वत्सवियोगदुःखिता दुःखमुपगता।" एवं उक्त्वा, महायोगिनी मयावती, तस्मै प्रद्युम्नाय परममायाविनाशकं महाज्ञानं दत्तवती। स च शम्बरमभिगम्य युद्धाय आह्वयत्, तं तिक्तैः वचोभिः रुषितः कलहं समारभत। तदा शम्बरः, अहिवद् प्रहारशब्देन रुष्टः, गदां गृह्य, रक्तलोचनः निर्गतः। स गदां बलात् घूर्णयन्, प्रद्युम्नाय प्राहरत्, गम्भीरनिनादेन मेघघोषवद् गर्जन्। तदा प्रद्युम्नः अपि क्रुद्धः स्वगदां प्रक्षिप्य, प्रतिपक्षगदां निवार्य, प्रतियुज्य युद्धमकरोत्। तदा मायया शम्बरः स्वमायाशस्त्रवर्षं कृष्णसुतमुपरि व्यसृजत्। शस्त्रवर्षेण पीडितः स रुक्मिणीसुतः, परममन्त्रं शुद्धसत्त्वं स्मृत्वा, सर्वमायाविनाशकं जपन्, ताः मायाः नाशयामास। ततः शम्बरः गन्धर्वभूतसर्पराक्षसीमायाशतान् प्रयुञ्जन्, कृष्णसुतः ताः सर्वाः व्यनाशयत्। स तदा तीक्ष्णखड्गं, किरीटकुण्डलभूषितं, गृहित्वा, ताम्रदाढ्यं शिरः शम्बरस्य बलात् छित्त्वा, प्रचण्डवपुः, बभौ। देवैः पुष्पवृष्ट्या स्तुतिभिश्च पूजितः, स्वपत्नीना स्वर्गमार्गेण गम्यमानः दिव्यवत् आकाशे नीतः। स श्रीमदन्तःपुरं, शतसहस्रस्त्रीसंकुलं, मेघे विद्युल्लतेव स्वपत्नीना सह प्रविश्य, तत्र समुपविवेश। तम्, मेघश्यामं, पीतवाससं, दीर्घबाहुं, ताम्रलोचनं, सुन्दरमुखं, मृदुस्मितं च दृष्ट्वा, स्त्रियः, नीलकुन्तलविन्यस्तपद्ममुखं तम्, कृष्णमिव मन्यमानाः, लज्जया क्वचित् क्वचित् न्यरुध्यन्त। अनुक्रमेण ताः स्त्रियः, स्वल्पलज्जया, तं पुरुषरत्नं सन्दृश्य, हर्षविस्मिताः, समीपं समाययुः। तदा वैदर्भी, श्यामलोचना, मधुरभाषिणी, स्वपुत्रवियोगस्मरणेन, वात्सल्यस्नेहेन स्तनयुगलं सिक्तवती। सा चिन्तयामास— "कः अयं पुरुषरत्नः, कमललोचनः? कस्य पुत्रः? केन गर्भे धारितः? का एषा स्त्री यं लब्धवती, वा केन प्राप्तः?" "मम स्वपुत्रः जन्मगृहात् अपहृतः; अयं तेन तुल्यवयस्कः, तुल्यरूपः च। स चेत् जीवति, कुतः आगतः?" "किं सः शार्ङ्गधन्विनः सदृशः रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, वाणी, हासे, वीक्षणे च, कुतः जातः?" "नूनं स एव मम गर्भजातः पुत्रः; मम वामभुजः स्नेहात् स्पन्दते, स्नेहः च प्रवर्धते।" एवं वैदर्भ्या विचिन्तयन्त्या, देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः देवक्या वसुदेवेन च सह आगतः। सर्वं जानन्नपि जनार्दनः मौनं बभूव; नारदः तु सम्पूर्णकथां, शम्बरवधं च, सर्वेभ्यः निवेदयामास। तदद्भुतकथां श्रुत्वा, कृष्णस्य अन्तःपुरस्त्रियः बहूनां वर्षाणां नष्टं पुनः प्राप्तमिव, हर्षात् समागताः। देवकी वसुदेवः श्रीकृष्णः बलरामः तेषां पत्न्यः च, तं दम्पतीं च, रुक्मिणीं च, हर्षेण आलिङ्गयामासुः।