तस्यां पुरीम्, सुरभिसुगन्धिभिः मदवर्षिभिः पन्थानः सम्यक् सिञ्चिताः आसन्। द्वारेषु प्रियराजैः आहूताः गजेन्द्राः तिष्ठन्ति स्म, तथा कदलीनगवृक्षपङ्क्तिभिः नगरी शोभिता आसीत्। तत्र कुरवः, सृञ्जयाः, कैकेयाः, विदर्भाः, यादवाः, कुन्तयश्च सर्वे मिलित्वा, हर्षोत्कण्ठया सह सञ्चरन्तः, परमं हर्षमवापुः। सर्वत्र रुक्मिण्याहरणकथा गीतानि श्रुत्वा, राजानः राजकन्याश्च महता विस्मयेन सन्तप्ताः आसन्। द्वारकायाम्, हे राजन्, श्रीकृष्णस्य रुक्मिण्या सह, रामेण च सहवासं दृष्ट्वा, नागरिका अपि परमं हर्षम् अनुभूयन्। तस्मिन्नन्तरे, शुक उवाच—कामः, यः वासुदेवांशः पूर्वं रुद्रकोपेन दग्धः आसीत्, पुनः तदेव रूपं धारयन्, देहधारणाय जातः। सः वैदर्भ्या जातः, कृष्णशक्तिसम्पन्नः, प्रद्युम्न इति प्रसिद्धः अभवत्, सर्वथा पित्रा न हीनः। तं शिशुम्, यः तदा नापि हन्तव्यः आसीत्, मायायुधाधिपः शम्बरः शत्रुत्वं ज्ञात्वा, अपहृत्य समुद्रे क्षिप्य गृहम् अगच्छत्। तं बलवद् मीनः ग्रसित्वा, अन्यैः सह, महान् जालेन मत्स्यपालैः गृहीतः। मत्स्यपालाः तम् मत्स्यम् शम्बराय उपहाररूपेण नयित्वा, पाकशालां प्रति न्यवेदयन्। पाकशालासु छेदितुम् उद्यताः, तत्र बालकम् अन्तः दृष्ट्वा, मायावत्यै निवेदयन्। तस्याः चिन्तायाः कारणं, तस्य बालकस्य यथार्थं जन्म, मत्स्यगर्भस्य आगमनं च, नारदेन सर्वं कथितम्। सा हि रतिर्नाम, कामस्य प्रसिद्धा पत्नी, यस्य शरीरे दग्धे, पतिसंजननस्य प्रतीक्षां कुर्वती आसीत्। शम्बरस्य आज्ञया पाकशालायाम् नियुक्ता सा मायावती, तम् बालकम् एव कामं इति ज्ञात्वा, तस्मिन्स्नेहम् अकरोत्। न चिरात् एव, कृष्णपुत्रः यौवनं प्राप्तः, तं दृष्ट्वा स्त्रीणां हृदयानि चञ्चलानि अभवन्। सा रतिः, तं पतिं समुपेत्य, कमलपत्रलोचनं, दीर्घबाहुं, पुरुषश्रेठम्, लज्जास्मितसाक्षिभिः कटाक्षैः, प्रेमरचितैः भ्रूलताभिः दृष्ट्वा, समीपमगच्छत्। तदा कार्ष्णिः प्रद्युम्नः तां उवाच—"देवि, तव चित्तं मातुरिव नास्ति; त्वं मम प्रियायाः इव व्यवहारं कुर्वसि, न मातुः।" रतिः प्रत्युवाच—"त्वं नारायणसुतः, शम्बरः त्वां गृहेभ्यः अपहृत्य, अहं तव धर्मपत्नी रतिः, त्वं च भगवन् कामः।" "सः दानवः शम्बरः त्वां शिशुम् अपि सन्तं, समुद्रे चिक्षेप; मत्स्येन त्वं ग्रस्तः, तस्मात् उदरेभ्यः आगतः।" "अद्य त्वं स्वमायया, मोहादिभिः, तं दुष्टं, दुष्प्रसह्यं, मायायुधनिपुणं शत्रुं, हन्याः।" "त्वदीया जननी, कौररीवत् शिशुविहीना, वात्सल्यवशात् शोचन्ती, वत्सविहीना धेनुरिव, दुःखिता।" एवं उक्त्वा, मायावती, महायोगिनी, प्रद्युम्नाय तां परमां विद्यां दत्तवती, या सर्वमायानाशिनी। सः शम्बरं युद्धाय समुपेत्य, दुष्टवाक्यैः तं रोषयन्, युद्धे आह्वयत्। तदा, वचोभिः ताडितः, पादाघातेन नाग इव, शम्बरः क्रोधात् रक्तलोचनः, मुसलमादाय निर्गतः। सः मुसलं परिभ्रम्य, महाबलाय प्रद्युम्नाय प्रज्वालयन्, वज्रनिर्घोषोपमं शब्दं कृत्वा, क्षिप्तवान्। तस्य प्रतिप्रहाराय, प्रद्युम्नः स्वमुसलम्, क्रुद्धः, तस्य मुसलस्यापहरणाय, शत्रवे प्रक्षिप्य, तं प्रतिहननं चकार। तदा, मायया दर्शितया, शम्बरः दिव्यात् अस्त्रवृष्टिं कृष्णपुत्रं प्रति प्रक्षिप्य, आकाशात् प्रेषयामास। तेन अस्त्रवर्षेण पीडितः, रुक्मिणीसुतः महारथः, तां परमां शुद्धसारविद्यां, सर्वमायाविनाशिनीं, जपन्, समस्तमायाः नाशयामास। शम्बरः तदा, गन्धर्व, भूत, नाग, राक्षसगुप्तानि शतानि अस्त्राणि प्रयुज्य, कृष्णपुत्रे प्रक्षिप्य, सर्वाणि तेन निवारितानि। ततः, प्रद्युम्नः, शिरसि मुकुटकुण्डलधारी, तीक्ष्णखड्गं उत्थाप्य, तं शम्बरं, ताम्रकेशं, बलवता वेगेन, शिरः छित्त्वा, निपातितवान्। तदा देवैः स्तुतिभिः पुष्पवर्षेण च पूजितः, तं स्वपत्नी दिव्यगमनेन आकाशमार्गे निनाय। सः दिव्यस्त्रीसहितः, शतसहस्त्रस्त्रीसमाकीर्णेषु रम्येषु अन्तःपुरेषु, मेघे विद्युत् इव, आकाशात् प्रविश्य स्थितवान्। तं श्यामं, पीताम्बरधरं, दीर्घबाहुं, ताम्राक्षं, सुन्दरमुखं, मृदुस्मितं च दृष्ट्वा, स्त्रियः तं कृष्णमिव मन्यमानाः, लज्जया क्वचित् क्वचित् छन्नाः अभवन्। शनैः शनैः तं तादृशं विज्ञाय, लज्जाश्लिष्टाः, हर्षेण सह, तं रत्नमिव पुरुषेषु, विस्मयेन समीपमाययुः। तदा वैदर्भी, कृष्णपुत्रं स्मृत्वा, स्निग्धस्तनयुग्मा, स्नेहात् अश्रूण्यपातयत्। "कः अयं पुरुषरत्नः कमललोचनः? कस्य सुतः? केन गर्भे धृतः? का इयं स्त्री, येन लब्धः?" इति चिन्तयन्ती सा। "मम एव पुत्रः जन्मगृहात् नष्टः; अयं तु तस्यैव वयसः, तस्यैव रूपस्य; यदि सः कुत्रापि जीवति, कुतः आगतः?" "कथं सः शार्ङ्गधनुष्मता सदृशः—रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, वाणीं, स्मिते, वीक्षणे च?" "नूनं एष एव मया गर्भे धृतः; मम वामभुजः स्नेहात् कम्पते, मम तस्मिन् प्रेम वृद्धिं गच्छति।" एवं वैदर्भ्याः चिन्तयन्त्याः, देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः, देवक्या वसुदेवेन च सह, तत्र आगतः। सर्वं जानन् अपि, जनार्दनः मौनं बभूव; नारदः तदा सम्पूर्णकथां, शम्बरवधं च सहित्य, सर्वेषां पुरतः आख्यात्।