वृष्णीनां पुरी तदा इन्द्रध्वजैः शोभिता, अद्भुतमाल्यवस्त्रैः, मणितोरणैः, सर्वद्वारेषु पुण्योपकल्पनया—पूर्णकलशैः, धूपैः, दीपैः—दीप्त्या विराजते स्म। तस्यां रथ्याः सुरभिमत्तवारिणा निषिच्यन्ते स्म; द्वारेषु प्रियराजैः आहूतगजाः स्थिताः, कदलीनागरकदलीपंक्तिभिः पुरी शोभाम् आप। कुरवः, सृञ्जयाः, कैकेयाः, विदर्भाः, यदवः, कुन्तयश्च, सर्वे मिलित्वा, प्रमुदिताः सञ्जग्मुः। सर्वत्र रुक्मिण्याहरणकथां शृण्वन्तः, राजानः कन्याश्च, विस्मिताः अभवन्। द्वारकायां तु, राजन्, श्रीकृष्णस्य रुक्मिण्या रामेण च सह संगमं दृष्ट्वा, नागरिकेषु महोत्सवः अभवत्। शुक उवाच—कामः, यः वासुदेवांशः, पूर्वं रुद्रक्रोधेन दग्धः, पुनः देहधारणाय तमेव रूपं गृहीत्वा जातः। स वै वैदर्भ्याः सुतः, कृष्णशक्तियुतः, प्रद्युम्न इति ख्यातः, सर्वथा पितुः तुल्यः। तं शम्बरः मायावान्, शिशुम् अवध्यं, शत्रुम् इति ज्ञात्वा, समुद्रे प्रक्षिप्य, स्वगृहं प्रतस्थे। बलवान् मत्स्यः तं जग्धवान्; तं मत्स्यं चान्यांश्च, मीनजालैः मत्स्यग्रहकैः गृहीत्वा। मत्स्यग्रहकाः तम् उपहाररूपेण शम्बराय न्यवेदयन्; पाकशाले तं मत्स्यं छेदयितुं कृत्वा, तत्र शिशुं दृष्ट्वा, तस्याः मायावत्यै निवेदयन्। तस्या मनसि चिन्तायाम्, नारदः सर्वं न्यवेदयत्—शिशोः यथार्थं जन्म, यथा च स मत्स्यगर्भे प्राप्तः। सा हि रतिर्नाम, कामस्य प्रसीद्धपत्नी, पतिसंयुत्यै प्रतीक्षमाणा, यस्य देहमग्निः दग्धवान्। शम्बरस्य पाकशालायाम् नियुक्ता, मायावती तं शिशुम् एव काममिति ज्ञात्वा, स्नेहम् अकरोत्। न चिरात् कृष्णसूनुः यौवनम् अगमत्, तं दृष्ट्वा नार्यः स्फीतहृदया अभवन्। सा रतिर्ललिता, कमललोचना, दीर्घबाहुं, पुरुषश्रेष्ठं, सस्मितविभ्रमदृष्ट्या, प्रेमा कुटिलभ्रूभिः, पतिम् उपससार। कृष्णसूनुः ताम् उवाच—"न ते मातृभावोऽस्ति, त्वम् मां प्रियवत्, न मातृवत् आचरसि।" रत्युवाच—"त्वम् नारायणसुतः, शम्बरः त्वां गृहात् अपाहरत्; अहं तव धर्मपत्नी रतिः, त्वम् प्रभो कामः। स दानवः त्वां शिशुम् अप्सु प्रक्षिप्य, मत्स्येन गृहीतः; तस्मात् मत्स्यगर्भात् अत्र प्राप्तः। त्वम् अद्य स्वमायया—मोहादिभिः—शत्रुम् एनं दुर्जयं, मायाविदां वरं, हन्तुम् अर्हसि। तव जननी त्वां विना कुररीव शिशुहृता, वात्सल्यवशेन, वत्सहीनधेनुवद्, शोचति।" एवमुक्त्वा, मायावती महायोगिनी, तस्मै प्रद्युम्नाय परमं मन्त्रविद्यां ददौ, या सर्वमायाविनाशिनी। स तु शम्बरमुपगम्य, युद्धाय आह्वयन्, असह्यैः वाक्यैः तम् उद्बोधयामास। शम्बरः, सर्प इव ताडितः, क्रोधात् रुद्धलोचनः, गदां गृहित्वा निर्गतः। स ताम् गदां बलात् चालयन्, महात्मनः प्रद्युम्नस्योपरि, वज्रनिपातवद् निनदन्, क्षिप्तवान्। तस्याः पतनकाले, प्रद्युम्नः कोपात् स्वगदया तां प्रतिघात्य, शत्रौ प्राक्षिपत्। मायया प्रदर्शितया, दानवः व्योम्नः शस्त्रवृष्टिं कृष्णसूनवे मुमोच। तेन शस्त्रवर्षेण पीडितः, रुक्मिणीसुतः, रथध्वजः, परमं शुद्धमन्त्रं जपन्, सर्वमायाविनाशनम् अकरोत्। ततः दानवः, गान्धर्व, प्रेत, नाग, राक्षसगुह्यशतानि अस्त्राणि प्रयुज्य, कृष्णसूनुना सर्वाणि नाशितानि। ततः, तीक्ष्णखड्गं गृहित्वा, किरीटकुण्डलधरः, ताम्रशमश्रुः, शम्बरस्य शिरः बलात् छित्त्वा, विभ्राजमानः। देवैः स्तुतिपुष्पवृष्टिभिः पूजितः, स्वपत्नीया दिव्या इव गगनमार्गे नीतः। स दिव्यपत्नीसमेतः, शतसहस्रनार्यः समाकीर्णे अन्तःपुरे, मेघे विद्युदिव प्रविवेश। स तत्र, श्यामलः मेघसन्निभः, पीताम्बरधरः, दीर्घबाहुः, ताम्रलोचनः, सुन्दरमुखः, मृदुस्मितः, अवलोक्यते स्म। तस्य कमलवदनं, नीलकुन्तलालङ्कृतं, दृष्ट्वा, नार्यः तम् कृष्णमिति मत्वा, लज्जया इह च तत्र च न्यवसन्। अनुपूर्व्यैव, ताः स्त्रियः, लज्जां विहाय, हर्षपूर्णाः, रत्नमिव तं पुरुषं समुपजग्मुः। तदा वैदर्भी, श्यामलोचना, मधुरभाषिणी, सुतवियोगस्मरणेन, स्नेहसिक्तस्तन्या, चिन्तयामास। "कः अयं नररत्नः, कमललोचनः? कस्य सुतः? केन गर्भे धृतः? का वा स्त्री तं प्राप? वा केन लब्धः?" इति। "मम एव सुतः, सूतिगृहात् हरितः; अयम् अपि तस्यैव वयसः, तस्यैव रूपस्य; यदि स जीवति, क्व वा तिष्ठति?" इति। "कथं स शार्ङ्गधन्वनः सदृशः—रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, वचने, स्मिते, दृष्टौ?" इति। "नूनं स एव मम गर्भे स्थितः पुत्रः; वामभुजोऽयं स्नेहात् कम्पते, मम चास्य प्रति प्रेम वर्धते।" इति वैदर्भ्या विचिन्तयन्त्यां, देवकीसुतः श्रीकृष्णः देवक्या वसुदेवेन च सह, तत्र आगतः।