कुण्डिननगरं प्रविष्टुं न इच्छन्, भगवता भीष्मकतनया च पराजितः स राजा अन्यैः सह राजभिः क्रोधेन तत्रैव स्थितः। ततः कृष्णः भीष्मकतनयां विधिवत् नगरं आनय्य, कुरुषु श्रेष्ठ, विवाहं कृतवान्। यदुनगर्यां सर्वगृहेषु, केवलं कृष्णभक्तैः, महान् उत्सवः अभवत्। नराः स्त्रियः च हर्षिताः, मणिमयकुण्डलैः भूषिताः, युगलाय शोभायुक्तं वस्त्रं समर्पयन्ति स्म। वृष्णिनगरं इन्द्रध्वजैः अलङ्कृतं, अद्भुतमाल्यवस्त्रैः, मणिमयद्वारैः, शुभसंस्कारेषु पूर्णकलशैः, धूपदीपैः च सर्वद्वारेषु शोभायमानम्। सुगन्धमदिरद्रव्यैः मार्गाः सिक्ताः, द्वारेषु प्रियराजैः आहूतैः गजाः स्थिताः, नगरं कदलीपाकफलवृक्षपङ्क्तिभिः शोभितम्। कुरवः, सृञ्जयाः, कैकेयाः, विदर्भाः, यदवः, कुन्तयः च सर्वे तत्र हर्षेण एकत्र मिलित्वा उत्साहिताः इव विचरन्ति स्म। सर्वत्र रुक्मिण्याः हरणकथा श्रुत्वा, राजानः राजकन्याः च महद् विस्मयं प्राप्नुवन्ति स्म। द्वारकायां, राजन्, कृष्णं श्रीपतिं रुक्मिण्या रामेण च संयुक्तं दृष्ट्वा, नागरिकेषु महान् आनन्दः अभवत्। शुकः उवाच—कामः, वासुदेवांशः, पूर्वं रुद्रक्रोधेन दग्धः, पुनः देहधारणाय तस्मिन्नेव रूपे जन्म प्राप्तवान्। स विदर्भ्याः पुत्रः, कृष्णबलसम्पन्नः, सर्वथा पितुः तुल्यः प्रद्युम्नः इति प्रसिद्धः अभवत्। मायावी शम्बरः तं शिशुं, यः तदा अपि न मारयितुं शक्यः, शत्रुं जानन्, समुद्रे निक्षिप्य गृहं प्रत्यगच्छत्। शक्तिमान् मत्स्यः तं शिशुं निगिलितवान्, स मत्स्यः अन्यैः सह महाजालेन मच्छिकैः गृहीतः। मच्छिकाः तं मत्स्यं शम्बरे दत्तवन्तः, पाकशालायां कर्तुं यत्नवन्तः। शिशुं दृष्ट्वा, तं मायावत्यै निवेदितवन्तः; नारदः तस्याः चिन्तायाः कारणं, शिशोः तत्त्वं, मत्स्यगर्भे आगमनं च सर्वं उक्तवान्। सा रति, कामस्य प्रसिद्धा पत्नी, पतिसंयुतेन देहे प्रतीक्षायाम् स्थितवती। शम्बरेण पाकशालायां नियुक्ता मायावती, शिशुं कामं इति ज्ञात्वा, तं प्रति स्नेहं प्रकटयति स्म। अल्पकालात्, कृष्णपुत्रः युवावस्थां प्राप्तवान्, तं दृष्ट्वा स्त्रियो हृदयानि स्पृशन्ति स्म। रति, पद्माक्षं, दीर्घबाहुं, पुरुषोत्तमं, लज्जितस्मितान्तरितदृष्ट्या, प्रेमरञ्जितभ्रूभिः, तं पतिं समीपं गता। कृष्णपुत्रः तां उवाच—"हे देवी, तव मनः मातुः न इव, त्वं मम प्रियायाः व्यवहारं कुरुषे, न मातुः।" रति उवाच—"त्वं नारायणस्य पुत्रः, शम्बरेण गृहात् अपहृतः; अहं तव पत्नी रति, त्वं कामः।" "स शम्बरो राक्षसः त्वां शिशुं समुद्रे निक्षिप्य, मत्स्यः त्वां निगिलितः, मत्स्यगर्भात् आगतः त्वं।" "अद्य, तव दुर्जयः शत्रुः शम्बरः, शतप्रकारमायावान्, तं स्वमायया—मोहादिभिः—निहन।" "तव माता कुररीवत् पुत्रशून्या, वात्सल्येन व्याकुला, गोः वत्सविहीनायाः दुःखेन शोकिता।" एवं उक्त्वा, मायावती, महायोगिनी, प्रद्युम्नाय मायाविनाशिनीं परमविद्यां दत्तवती। स शम्बरं युद्धाय उपगम्य, तं दुःसहैः वाक्यैः युद्धाय प्रेरितवान्। शम्बरः, तिक्तवाक्यैः आहतः, सर्पः पदाघातेन इव, क्रोधात् गदां गृह्य, रक्तलोचनः निर्जगाम। शम्बरः गदां घूर्णयन्, प्रद्युम्नं प्रति गर्जन्, वज्रपातशिलायाः ध्वनिना ताम् क्षिप्तवान्। प्रद्युम्नः, भगवतः, क्रोधात् स्वगदां शत्रुं प्रति क्षिप्य, आगच्छन्तीं गदां अपास्तवान्। मायायाः मायाम् आश्रित्य, शम्बरः कृष्णपुत्रं दिव्यात् अस्त्रवर्षं प्रक्षिप्य। शस्त्रवर्षेण पीडितः, रुक्मिण्याः पुत्रः, महारथः, शुद्धमन्त्रं, सर्वमायाविनाशकं, जपितवान्। ततः शम्बरः गन्धर्वभूतसर्पराक्षसमायाः शतानि प्रयुक्तवान्, कृष्णपुत्रः तान् सर्वान् निवारितवान्। ततः प्रद्युम्नः, मणिमुकुटकुण्डलयुक्तः, तीक्ष्णं खड्गं उत्थाय, शम्बरस्य शिरः तुङ्गशोणदाढं च्छिन्नवान्। देवैः पुष्पवृष्ट्या स्तुतिभिः पूजितः, पत्न्या दिव्यगत्या आकाशमार्गे नीतः। दिव्यगृहं, शतस्त्रियोपगूढं, पत्नी सह आकाशमार्गे प्रविश्य, मेघे विद्युत् इव आगच्छत्। स्म कृष्णपुत्रं, वर्षमेखलसदृशं, पीतवस्त्रं, दीर्घबाहुं, ताम्रनेत्रं, सुन्दरमुखं, मृदुस्मितं च दृष्ट्वा। नीलकुन्तलैः पद्ममुखं शोभितं दृष्ट्वा, स्त्रियो कृष्णं इति मन्यन्ते स्म, लज्जया इह तत्र च छन्नाः। शनैः विवेकं कृत्वा, लघु लज्जिताः, स्त्रियः हर्षेण समीपं आगत्य, रत्नमिव तं विस्मयेन पश्यन्ति स्म। ततः वैदर्भी, श्यामलोचना, मधुरवाचिनी, पुत्रवियोगं स्मृत्वा, स्तनयोः स्निग्धता प्रकटयति स्म। "कः अयं पुरुषरत्नः, पद्मनेत्रः? कस्य पुत्रः? केन गर्भे धृतः? कया स्त्रिया प्राप्तः वा?" "मम पुत्रः प्रसूतिकक्षात् विनीतः; अयं तस्माद् समकालः, समरूपः; यदि स जीवति, कुत्र स्यात्?