रुक्मिण्या अपहृतायाः पश्चात् रुक्मिः स्वनिवासाय महानगरं भोजकटमिति नाम स्थापितवान्, न च पापकृष्णं प्राहरत् न वा स्वसारं न्यवारयत्। स क्रुद्धः तत्रैव स्थित्वा, "कुण्डिनमहम् न प्रविश्यामि" इति घोषयन्, भगवता भीष्मकतनया च सह अन्यैः राजभिः पराजितः अभवत्। ततो धर्मेण रुक्मिणीं नगरं नीत्वा, हे कुरुश्रेष्ठ, कृष्णेन तत्र विवाहः कृतः। यदुनगरे तदा सर्वेषु गृहेषु केवलकृष्णभक्तानां महोत्सवः अभवत्। पुरुषाः स्त्रियश्च हृष्टाः सुविलसितमणिकुण्डलैः भूषिताः दम्पत्योः शोभायुक्तयोः उपहारान् वहन्तः आगच्छन्। तद्वृष्णिनगरं, इन्द्रध्वजैः शोभितं, अद्भुतमाल्यवस्त्ररत्नतोरणैः, शुभसंपाद्यैः सर्वद्वारेषु पूर्णकुम्भधूपदीपैः विराजमानम् आसीत्। सुगन्धिमत्तवारिणा सिक्ताः स्युः पन्थानः; द्वारेषु प्रियतमाराजभिः आहूताः गजाः स्थिताः, पनसताम्बूलतरुश्रेणिभिः नगरं शोभितम्। कुरवः, सृञ्जयाः, कैकेयाः, विदर्भाः, यादवाः, कुन्तयश्च सर्वे तत्र प्रमोदेन संमिश्राः उत्सुकाः इव विचरन्तः आनन्दम् अजनयन्। रुक्मिण्याः अपहृत्याख्यानं सर्वत्र गीतं श्रुत्वा, राजानः कन्याश्च अतीव विस्मिताः अभवन्। द्वारकायां, हे राजन्, अथ महानन्दः नागरिकेषु अजायत, श्रीकृष्णं लक्ष्मीपतिं रुक्मिण्या रामेण च संयुक्तं दृष्ट्वा। शुक उवाच—कामः, यः पूर्वं वासुदेवांशः रुद्रक्रोधाग्निना दग्धः, पुनरपि तदेव रूपं धारयन् देहधारणाय जातः। स वैदर्भ्याः सुतः कृष्णशक्तिसंपन्नः सर्वथा पितुः न हीनः प्रद्युम्नः इति प्रसिद्धः अभवत्। तं शम्बरः मायावान् शिशुं शत्रुं विज्ञाय, हन्तुं अशक्तः सन्, समुद्रे अपातयत् गृहं च जगाम। तं बलवान् मत्स्यः अपिलत्; तमपि मत्स्यं चान्यांश्च महान्यग्नेन मत्स्यग्राहकैः गृहीतम्। मत्स्यग्राहकास्तं मत्स्यं शम्बराय उपहाररूपेण न्यवेदयन्; पाकशालायां छित्तुम् उद्दिश्य रसोद्भवाः तं मत्स्यं गृहीत्वा चक्रुः। तत्र बालकं दृष्ट्वा, ते तद्वृत्तान्तं मायावत्यै न्यवेदयन्; तस्याः चित्ते चिन्तायाम्, नारदः सर्वं तस्याः आख्यात्—बालकस्य यथार्थं जन्म, मत्स्यगर्भे च कथं आगतः। सा तु रतिर्नाम कामस्य पत्न्यभूत्, या पतिसंज्ञानाय प्रतीक्षां कृतवती, यस्य शरीरे रुद्रेण दग्धे। पाकशालायां शम्बरदत्तकार्ये, मायावती तं काममिव बालं विज्ञाय तस्मिन् स्नेहम् अकरोत्। न चिरात् कृष्णसुतः प्रद्युम्नः यौवनं प्राप्य, तं विलोकयन्तीनां स्त्रीणां मनांसि चञ्चलानि अकुरुत। सा रतिः, कमलपत्रलोचना, दीर्घबाहुः, पुरुषेषु शोभनः, लज्जास्मितस्निग्धावलोकनैः स्नेहचिह्नैः स्वपतिं समीपमुपेत्य, स्नेहपूर्णमुदारा दृष्टिम् अकरोत्। तदा कृष्णसुतः प्रद्युम्नः तां अब्रवीत्—"त्वदीयं चित्तं मातुः न यथोचितम्; त्वं मम मातृवत् न व्यवहरसि, किंतु प्रियासदृशं आचरसि।" रतिर्उवाच—"त्वं नारायणात्मजः, शम्बरः त्वां गृहात् अपाहरत्; अहं तव धर्मपत्नी रतिः, त्वं च प्रभो कामः। स दानवः त्वां शिशुं समुद्रे अपातयत्; मत्स्यः त्वां अपिलत्, तस्मात् प्रभो, त्वं इह आगतः।" "अद्य त्वं स्वशक्त्या मायया च तं महाबलम्, दुर्धर्षं शत्रुं मायाविद्यायाः मोहमादिभिः नाशय। तव माता कुररीव पुत्रवियुक्ता मातृस्नेहेन संतप्यमाना, वत्सवियुक्ता धेनुवद् अशक्ताऽपि शोकं गच्छति।" एवं उक्त्वा मायावती, महायोगिनी, प्रद्युम्नाय तां परां मायाविध्वंसिनीं विद्यां उपादिशत्। ततः स शम्बरं समुपेत्य युद्धाय आह्वयन्, तं तिक्तैः वाक्यैः उत्तेजयन्, कलहं समारभत। तैः कटुवाक्यैः आहतः शम्बरः, इव फणिना पदाघातेन, क्रोधात् रक्तलोचनः, गदां गृहित्वा निर्गतः। स बलात् गदां परिभ्रम्य, प्रद्युम्नाय प्रहर्तुं प्रचिक्षेप, तस्य निनादः वज्रहतशिलासमः। तदा प्रद्युम्नः कोपात् स्वगदां प्रक्षिप्य, शत्रुगदां प्रपतन्तीमपि निष्पाट्य व्यसृजत्। मायया दर्शितां मायां आश्रित्य, दानवः दिवः कृष्णसुतमुपरि मायाशस्त्रवृष्टिं प्रासृजत्। शस्त्रवृष्ट्या पीडितः रुक्मिणीसुतः, महारथः, तदा परां मायाविनाशिनीं शुद्धसत्त्वमयीं विद्यां स्मृत्वा तां मायां व्यनाशयत्। ततः दानवः शतशः गुह्यगान्धर्वभूतसर्पराक्षसीः मायाः प्रयोक्तुम् आरब्धवान्, कृष्णसुतः ताः सर्वाः व्यनुदत्। ततः प्रद्युम्नः तीक्ष्णं खड्गं समुत्क्षिप्य, किरीटकुण्डलभूषितः, तं शम्बरं बलात् शिरश्छेदनं कृत्वा, तस्य ताम्रपाटलदाढिम् उज्ज्वलयन्, निजयशः प्रकाशयन्। तदानीं देवैः पुष्पवृष्टिभिः स्तुतिभिश्च अभिषिक्तः, स्वपत्नीया नभसा गम्यमानः, दिव्यया इव सः प्रीयमाणः। स सुमन्यून्यन्तःपुरं प्रविश्य, शतस्त्रीसंकुलं, स्वपत्नीया सह आकाशमार्गेण ययौ, मेघे विद्युत्समा इव। तं तत्र श्याममिव मेघमिव, पीताम्बरधरं, दीर्घबाहुं, ताम्रलोचनं, सुन्दरवदनं, मृदुस्मितं च दृष्ट्वा, स्त्रियः सन्तप्ताः। तस्य कमलवदनं, नीलकुन्तलालङ्कृतं दृष्ट्वा, स्त्रियः तम् कृष्णमिव मत्वा लज्जया क्वचिद्विलीनाः। शनैः संज्ञां प्राप्य, लघ्वस्मयेन, स्त्रियः हृष्टाः तं रत्नमिव पुरुषं समीपं आगत्य विस्मयं जग्मुः। तदा वैदर्भी, श्यामलोचना, मधुरभाषिणी, स्वपुत्रस्य विस्मरणं कृत्वा, स्तनयोः स्निग्धतया सिक्तवती। सा चिन्तयामास—"कः अयं पुरुषरत्नः, कमललोचनः? कस्य सुतः? केन गर्भे धृतः? का अयं स्त्री यं प्राप्तवती, वा केन सः लब्धः?" इति।