देहो जायतेऽस्ति विपरिणमते वर्धते क्षीयते नश्यति च—एतानि षड्भावविकाराः केवलं शरीरस्य भवन्ति, न तु कदापि आत्मनः। यथा चन्द्रस्य कलाः तस्य स्वरूपं न स्पृशन्ति, ग्रहणेनापि न तस्य किञ्चिदपकारः, एवं जन्मादयः विकाराः केवलं देहस्य, नात्मनः। यथा स्वप्ने जीवः स्वं च विषयांश्च अनुभवति, तेषां च फलान्यपि भुङ्क्ते, यद्यपि तानि सर्वाणि मिथ्यैव; तथैव अज्ञः पुरुषः संसारमुपैति, सत्यमिव मिथ्यां मन्यते। अतः अज्ञानजन्यं शोकं, यः आत्मानं शुष्यति भ्रमयति च, तत्त्वज्ञानात् निवर्तय—स्वस्वरूपे स्थित्वा, हे शुद्धस्मिते। एवं भगवता उपदिष्टा सा तन्वी रमापि शोकं परित्यज्य, विवेकबुद्ध्या मनः समाहितवती। ततः, ताभ्यां भगवत्याञ्च रुक्मिण्याञ्च पराजितः, रुक्मी जीवनशेषेण, शक्तिवीर्ययोः नष्टयोः, स्वस्वरूपं विकृतं स्वकृतमपि व्यर्थं स्मृत्वा, तत्रैव बभूव। सः भोजकटं नाम नगरं स्वनिवासार्थं स्थापयामास, न च दुष्टकृष्णं प्रातरुद्राक्षीत्, नापि भगिन्याः कार्यं विघ्नयामास। ‘कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामि’ इति घोषयन्, भगवता भीष्मकतनयया च सह अन्यैः राजभिः पराजितः, कोपेन तत्रैव वसन्। भगवान् तां विधिवद् नगरं नीत्वा, हे कुरुश्रेष्ठ, विवाहमकार्षीत्; ततः यदुपुरीषु सर्वेषु गृहेषु, केवलं कृष्णे भक्ताः, महोत्सवं चक्रुः। तत्र नरनार्यः प्रमोदिताः, मणिमुक्ताभरणैः शोभिताः, दम्पत्योः सौम्यवस्त्रयुग्मं दृष्ट्वा, विविधान् दानानि वहन्ति स्म। वृष्णिनगर्यपि इन्द्रध्वजैः, अद्भुतमाल्यवस्त्रैः, मणितोरणैः, शुभकलशधूपदीपैः, द्वारेषु सर्वत्र शोभिता, दीप्तिमती बभूव। तत्र सुगन्धिभिः सुरभिद्रवैः मार्गाः सिञ्चिताः, द्वारेषु प्रियैः राजभिः आमन्त्रिताः गजान् स्थिताः, कदली-पूगतरुपङ्क्तिभिः च नगरी शोभिता। कुरवः, सृञ्जयाः, कैकेयाः, विदर्भाः, यादवाः, कुन्तयश्च—सर्वे मिलित्वा हृष्टाः तत्रैव प्रमोदिताः, उत्कण्ठया इह च तत्र च विचरन्ति स्म। रुक्मिण्याः हरणकथां सर्वत्र गायमानां श्रुत्वा, राजानः कन्याश्च महदाश्चर्यं जग्मुः। द्वारकायां, हे राजन्, श्रीकृष्णस्य लक्ष्मीपतिना रुक्मिण्या रामया च सह मिलनं दृष्ट्वा, नागरिका अतिव हृष्टाः। शुक उवाच—कामो, यः वासुदेवांशः पूर्वं रुद्रकोपेन दग्धः, पुनः देहधारणाय तेनैव रूपेण जातः। सः वैदर्भ्याः पुत्रः कृष्णबलसम्पन्नः, सर्वथा पितुः तुल्यः, प्रद्युम्न इति प्रसिद्धः अभवत्। तं शिशुं, यो तदा नापि हन्तुं शक्यः, शम्बरः मायावी शत्रुभूतं विज्ञाय, समुद्रे क्षिप्य गृहं प्रतिनिवृत्तः। तं मत्स्यः बलीयान् अपिबत्; स च मत्स्यः अन्यैः सह जालेन मीनैः गृह्यते स्म। मच्छिकाः तम् मत्स्यं शम्बराय उपहाररूपेण आनयन्ति; पाकशालायां छेदयितुं कृत्स्नं कर्तुमिच्छन्तः, शिशुं दृष्ट्वा मायावत्यै निवेदयन्ति। तस्याः मनसि चिन्ता जाताऽभवत्; नारदः तस्याः शिशोः यथार्थं जन्मकथां मत्स्यपाते आगमने चाख्यात्। सा हि रतिर्नाम कामस्य पत्न्यभवत्, स्वपतेः पुनर्जन्मं प्रतीक्षमाणा। शम्बरस्य पाकशालायाम् नियुक्ता सा मायावती, तं शिशुं कामं विज्ञाय, स्नेहेन परिपालयति। अल्पेनैव कालेन कृष्णपुत्रः युवा अभवत्, स्त्रीणां हृदयानि चाकर्षयत्। सा रतिः, तं पतिं समुपेत्य, कुमुददललोचनया, दीर्घबाहुना, पुरुषोत्तमेन, लज्जास्मितावलोकनैः, प्रेमरञ्जितभ्रूभिः, तं प्रेयसं समुपगच्छति। कृष्णपुत्रः कार्ष्णिः ताम् उवाच—‘तव मनो मातुः न, प्रेयस्याः इव व्यवहरसि।’ रतिः प्राह—‘त्वं नारायणस्य पुत्रः, शम्बरः गृहात् अपहृत्य समुद्रे क्षिप्तः; अहं तव भार्या रति, त्वं च प्रभो कामः। स तव शत्रुः शम्बरः त्वां शिशुं समुद्रे क्षिप्य, मत्स्येन निगीर्णः, तस्य उदरेभ्यः अत्रागम्यते। तं दुर्जयं मायाविनं शत्रुं, मोहादिभिः स्वमायया जहि। तव माता त्वां वियोगेन कुररीव शिशुहीना, वात्सल्येन संतप्यमाना, धेनुरिव वत्सवियोगेन, शोकाकुला।’ एवं उक्त्वा, सा मायावती महायोगिनी, तस्मै प्रद्युम्नाय श्रेष्ठं मायाविनाशकं विज्ञानं दत्तवती। सः शम्बरमुपेत्य, युद्धाय आह्वयन्, तिक्तैः वाक्यैः तं रोषयामास। स तु शम्बरः, वाचोद्धतैः सर्प इव ताडितः, क्रोधात् मुसलमादाय, रक्तलोचनः निर्गतः। तं मुसलं बलात् घूर्णयित्वा, गर्जनायां शिलापातनिस्वनेन, प्रद्युम्नं प्रति प्रक्षिप्य। भगवान् प्रद्युम्नः कोपात् स्वमुसलं शत्रवे प्रक्षिप्य, तदागतम् मुसलमपि निवार्य। मायया दर्शिताम् माया आश्रित्य, शम्बरः दिवः कृष्णपुत्रं शस्त्रवृष्ट्या व्यतिष्ठत। तेन शस्त्रवृष्ट्या पीडितः रुक्मिण्याः सुतः महारथः, निर्मलसारमन्त्रं जप्त्वा, सर्वमायां नाशयामास। ततः शम्बरः, गान्धर्वभूतसर्पराक्षसशतानि गुह्यानि मन्त्रान् प्रयुज्य, कृष्णपुत्रः तानि सर्वाणि निवार्य। ततः शिरसि किरीटकुण्डलधारी तीक्ष्णखड्गमुत्सृज्य, शम्बरस्य शिरः तस्य तनुतः छित्त्वा, तस्य ताम्रपिङ्गकेशं बभासे। सुरैः स्तुतिपुष्पवृष्टिभिः पूजितः, भार्यया सह दिव्यया, नभसि नीयमानः। तदन्तःपुरं, शतसहस्रयोषित्सङ्कुलं, दिवः पत्न्या सह प्रविश्य, मेघमध्ये विद्युत्समा बभूव।