कृष्णस्य कृत्यं यदस्माभिः दृष्टं, तदसाम्यं लज्जास्पदं च। शिरः दाढी च छिन्नं, मित्रस्य विकृतं वा हतं वा, एतत् न उचितं। किं तु, यद्यस्य भगिन्याः विकृतस्य कारणं चिन्तयन्ती धर्मिष्ठा सा स्त्री अस्मान् दोषयेत्, तद् न स्यात्; यः स्वयं सुखदुःखयोः कारणं, स एव स्वकृत्यफलम् उपभुंक्ते, अन्यः न। सम्बन्धिनां वधः महापापः, किन्तु स्वजनं हन्तुं न युक्तम्; यदि सः स्वदोषेण नष्टः, तदा पुनः हननस्य किम् अर्थः? कश्चन धर्मः क्शत्रियाणां, प्रजापतेः स्थापितः, यः भ्राता भ्रातृवधं अपि अनुमन्यते, तत्र अधिकं भयं नास्ति। राज्यं भूमिं धनं स्त्रियः मानं वा ऐश्वर्यं वा प्राप्तुं, मदान्धाः क्शत्रियाः स्वजनं अपि विनाशयन्ति। हे कृष्ण, तव सर्वेषु जीवेषु निर्णयः कठोरः, विशेषतः दुष्टहृदयेषु; यः तव मित्रस्य हितं सर्वेषां हितं मन्यते, तं मूढवत् अवगच्छसि। भगवती मायया मनुष्येषु मोहः जायते; देहाभिमानेन केचन मित्रं, केचन शत्रुं, केचन उदासीनं इति पश्यन्ति। वस्तुतः सर्वेषां देहधारिणां एक एव परमात्मा अस्ति, नान्यः; यद्यपि मोहात् विविधत्वं दृश्यते, यथा ज्योतिः वा आकाशः विभक्तवत् प्रतीतिः। देहः, यः आद्यन्तवान्, पदार्थप्राणगुणैः युक्तः, आत्मनि अज्ञानात् निर्मितः, सः जीवस्य संसारगमनम् कारणम्। आत्मनः तु अन्येन सह न संयोगः न वियोगः, सत्तासत्तयोः; यथा सूर्यः प्रकाशितरूपैः केवलं सम्बन्धितः इव दृश्यते। जन्माद्यः परिवर्तनः देहस्य एव, आत्मनः कदापि न; यथा चन्द्रस्य कला न तं स्पृशन्ति, ग्रहणं च तं न बाधते। यथा स्वप्ने स्वात्मानं वस्तूनि च अनुभवति, तेषां फलानि अपि भुङ्क्ते, यद्यपि तानि असत्यानि; एवं मूढः संसारं प्रविशति, असत्यं सत्यम् इव मन्यते। अतः, अज्ञानजन्यं शोकं, यः आत्मानं शोषयति मोदयति च, तत्त्वज्ञानात् च दूरं कुरु; स्वस्वरूपे स्थितः भव, हे शुद्धस्मिते। एवं भगवताः उपदेशात्, सुकेश्या रामा, शोकं त्यक्त्वा, बुद्ध्या मनः संयम्य स्थितवती। तस्य जीवः क्षीणः, बलं तेजः च कृष्णरमाभ्यां नष्टम्, विकृतस्वरूपं च स्मृत्वा, स्वदोषजनितं व्यर्थं अभिमानं च चिन्तयामास। सः महापुरुषः भोजकटनाम्ना नगरीं स्थापयामास, तत्र वासाय; किञ्च, दुष्टकृष्णं न अभ्यधावत्, न च भगिन्याः विघ्नं अकरोत्। 'कुण्डिनं न प्रविश्यामि' इति घोषयन्, भगवत् तथा भीष्मककन्यया, अन्यैः नृपैः च पराजितः, तत्र कोपेन स्थितः। ततः, विधिवत् नगरे तां आनयित्वा, कुरुषां श्रेष्ठ, विवाहं अकरोत्; यदुनगरे सर्वगृहे कृष्णैकभक्तानां महान् उत्सवः अभवत्। पुरुषाः स्त्रियः च, हृष्टाः, शुद्धमणिकुण्डलैः भूषिताः, युग्मं, यः शोभायुक्तः, द्रव्याणि आनयन्ति स्म। वृष्णीनां नगरी, इन्द्रध्वजैः, अद्भुतमाल्यैः, वस्त्रैः, मणिद्वारैः, शुभसंस्कारैः—पूर्णकलशैः, धूपैः, दीपैः—सर्वद्वारे शोभायमानः अभवत्। तस्यां सड्काः सुरभ्याः मद्यद्रव्यैः सिक्ताः; द्वारेषु प्रियराजैः आहूताः गजाः स्थिताः, नगरी कदलीपानसतरुश्रेणिभिः भूषिता। कुरवः, सृञ्जयाः, कैकेयाः, विदर्भाः, यदवः, कुन्तयः च, तत्र मिलित्वा, उत्साहेन, शीघ्रं सञ्चरन्तः, प्रमोदिताः। रुक्मिण्याः अपहरणकथा सर्वत्र गीतवती, नृपाः नृपकन्याः च महद् विस्मयं प्रापुः। द्वारकायाम्, हे राजन्, कृष्णं श्रीपतिं रुक्मिण्यां रामया च संयुक्तं दृष्ट्वा, नागरिकेषु महानन्दः उत्पन्नः। शुकः उवाच—कामः, यः वासुदेवांशः, पूर्वं रुद्रस्य क्रोधेन दग्धः, पुनः देहाय जन्म लेभे, तेनैव रूपेण। सः, वैदर्भ्याः पुत्रः, कृष्णबलसम्पन्नः, सर्वथा पितुः तुल्यः प्रद्युम्नः ख्यातः अभवत्। शम्बरः मायावान्, तं शिशुं, यः तस्य मारयितुं न अशक्नोत्, शत्रुं ज्ञात्वा, समुद्रे निक्षिप्य गृहं प्रतिनिवृत्तः। बलवान् मत्स्यः तं निगिलितवान्, सः मत्स्यः अन्यैः सह मत्स्यजालैः मत्स्यबन्धकैः गृहीतः। मत्स्यबन्धकाः तं मत्स्यं शम्बरे दत्तवन्तः; पक्वशालायां तं छेदयितुं कष्णधारैः यत्नः कृतः। बालं तत्र दृष्ट्वा, तं मायावत्यै निवेदितवन्तः; नारदः तस्याः चिन्तिते मनसि, सर्वं तस्य बालस्य उत्पत्तिं मत्स्यगर्भे आगमनं च उक्तवान्। सा रति, कामस्य प्रसिद्धा पत्नी, पतिसंवरणाय प्रतीक्षयन्ती, यः शरीरं दग्धवान्। शम्बरः तां पाकशालायां नियुक्तवान्; मायावती, तं बालं कामं इति ज्ञात्वा, तस्मिन् स्नेहं कृतवती। शीघ्रमेव कृष्णपुत्रः यौवनं प्राप्तः, स्त्रीणां हृदयानि आकर्षयन्। सा रति, तं पतिं, पद्मनयनं, दीर्घबाहुं, पुरुषेषु श्रेष्ठं, लज्जास्मितं च, कटाक्षेण, प्रेमरञ्जितेन भ्रूणाः, समीपं गत्वा अभ्यधावत्। कृष्णपुत्रः तां उवाच—'हे स्त्रियः, तव मनः मातुः न इव; त्वं मम प्रियायाः इव आचरस्य, न मातुः।' रति उवाच—'त्वं नारायणस्य पुत्रः, शम्बरः गृहात् अपहृतः; अहं तव धर्मपत्नी रति, त्वं प्रभो कामः।' 'सः राक्षसः शम्बरः त्वाम् शिशुं समुद्रे निक्षिप्य, मत्स्यः त्वां निगिल्य, तस्य उदरे प्रभो आगतः।' 'अद्य त्वं स्वमायया, मोहादिभिः, शत्रुं शम्बरं, यः शतशः मायायाः कुशलः, हन।' 'माता तव कुररीवत् पुत्रशून्या, वात्सल्येन व्याकुला, गवां वत्सहीनायाः दुःखं यथा, शोकं अनुभवति।' एवं उक्त्वा, मायावती, महायोगिनी, प्रद्युम्नाय, कृष्णपुत्राय, सर्वमायानाशिनीं परां विद्याम् उपदिदेश।