रुक्मिण्याः पतिं भ्रातृवधाय प्रवृत्तं दृष्ट्वा, सा भयाकुला पतिसमीपं पतित्वा दुःखिता पादौ स्पृष्टवती। सा व्याकुलचित्ता, भयभीता, शोकविकृतवदना, कण्ठे गद्गदायमाना, स्वर्णहारं व्यत्यस्तं कृत्वा, श्रीकृष्णस्य पादौ गृहीत्वा, योगेश्वरं, अनन्तं, देवदेवं, लोकनाथं, महाबाहुं, शुभदं पतिं संबोधयन्ती, “मम भ्रातरं मा हन्याः,” इति विनयपूर्वकं प्रार्थयामास। शुकदेवः अवोचत्—रुक्मिण्याः भयात् कम्पमानशरीरा, शोकात् शुष्कवदना, गद्गदकण्ठा, हारः स्खलितः, सा श्रीकृष्णस्य पादौ गृहीत्वा दयया समाकृष्यम्। तदा दयास्पदः कृष्णः भ्रातृवधात् निवृत्तः। ततः कृष्णः तं दुष्टं रुक्मिं वस्त्रे बन्धनं कृत्वा, केशं दाढीं च मुण्डयित्वा, विकृतं कृतवान्। यदुवीराः तत्र शत्रुसैन्यं पद्मवनं गजाः इव विदार्य दूतवन्तः। यदुवीराः कृष्णं समीपं गत्वा, रुक्मिं तत्र बन्धितं, मृत्युसमीपं प्राप्तं दृष्ट्वा, दयालुः भगवान् सङ्कर्षणः तं मुक्त्वा, कृष्णं प्रति इदं अवदत्—“कृष्ण, त्वया यत् कृतं, मित्रस्य केशदाढीमुण्डनं, विकृतं वा, हननं वा, अस्माकं निन्दनीयम्। एषा धर्मनिष्ठा स्त्री भ्रातृविकृत्य कारणात् अस्मान् न निन्देत्। सुखदुःखं स्वकर्मफलात् एव प्राप्तिः, अन्यः न ददाति। भ्रातृहत्यापि महापापं, स्वबन्धुं न हन्तव्यः; स्वदोषेण पतितः पुनः हननस्य किम् अर्थः?” “क्शत्रियाणां धर्मः प्रजापतेः स्थापितः—भ्राता अपि भ्रातृं हन्ति, तस्मात् न किमपि भीषणतरं। राज्यभूमिसम्पदस्त्रीस्वाभिमानशक्त्यर्थं, मदान्धः स्वजनं अपि विनाशयन्ति। त्वं सर्वेभ्यः कठोरं निर्णयं करोति, कृष्ण, दुष्टहृदयेषु; मित्रहितं सर्वहितं इति अविज्ञाय एव। मायायाः प्रभावात् पुरुषेषु मोहः जायते; देहाभिमानात् मित्रशत्रुन्यूनत्वं पश्यन्ति। वस्तुतः सर्वेषां जीवात्मनां एक एव परमात्मा, नानात्वं नास्ति, मोहात् विभक्तं इव प्रकाशः व्योम वा।” “एषः शरीरः आद्यन्तवान्, द्रव्यप्राणगुणैः संयुतः, आत्मनि अविद्यया कल्पितः, संसारं जनयति। आत्मनः अन्येन योगः वा वियोगः वा नास्ति, सन्नसन्नयोः; सूर्यस्य प्रकाशितरूपैः सम्बन्धवत्। जन्माद्याः शरीरधर्माः आत्मनः कदापि न सन्ति, चन्द्रस्य कलाभिः न चन्द्रः प्रभावितः, ग्रहेण न हानिः। स्वप्ने आत्मनः वस्तूनि अनुभवति, तेषां फलानि भुङ्क्ते, तद्वत् मूढः संसारं प्रविश्य, असत्यं सत्यम् इति मन्यते। अतः, अविद्याजं शोकं ज्ञानात् निवारय, आत्मनि स्थितः भव, शुद्धस्मिते।” शुकदेवः पुनः अवोचत्—रामेण भगवान् उपदिष्टा रुक्मिणी, तत्त्वज्ञानात् दुःखं त्यक्त्वा, मनः स्थिरं कृतवती। रुक्मिः, जीवितं क्षीणं, वीर्यतेजः नष्टं, विकृतस्वरूपं स्मृत्वा, स्वदोषेण हतशः, स्वाभिमानं व्यर्थं मन्यते। सः भोजकटं नाम नगरं स्थापयामास, न कृष्णं पुनः आक्रम्य, न च भगिन्याः विघ्नं कृतवान्। “कुण्डिनं न प्रविश्यामि,” इति घोषयन्, भगवता भीष्मकन्यया च पराजितः, अन्यैः राजभिः सह तत्र स्थितः। कृष्णः रुक्मिणीं विधिवत् नगरं आनयित्वा, कुरुवर्य, विवाहं कृतवान्। यदुनगर्यां सर्वगृहे कृष्णैकभक्तैः महोत्सवः अभवत्। पुरुषाः स्त्रियः च, हृष्टाः, रत्नकुण्डलैः भूषिताः, दम्पत्योः उपहारान् आनयन्ति, तौ च शोभनवस्त्रधारी। वृष्णिनगर्याः इन्द्रध्वजैः अलङ्कृता, अद्भुतपुष्पमालाभिः, वस्त्रैः, रत्नद्वारैः, शुभोपस्करैः, पूर्णकलशैः, धूपदीपैः, द्वारेषु शोभिता। गन्धरसपिचितमार्गाः, द्वारेषु प्रियराजैः आमन्त्रितगजाः, कदलीपुगपंक्तिभिः नगरं शोभितम्। कुरवः, सृञ्जयाः, कैकेयाः, विदर्भाः, यदवः, कुन्तयः, सर्वे मिलित्वा तत्र हृष्टाः उत्सवमग्नाः। रुक्मिण्याः अपहरणकथा सर्वत्र गायमानाः, राजाः राजकन्याः च अतीव विस्मिताः। द्वारकायां, हे राजन्, नागरिकाः कृष्णं श्रीपतिं रुक्मिण्या रामेण च संयुक्तं दृष्ट्वा, महोत्सवम् अनुभूतवन्तः। शुकदेवः पुनः अवोचत्—कामः, वासुदेवांशः, पूर्वं रुद्रक्रोधेन दग्धः, पुनः देहधारणार्थं तद्रूपेण जन्म लेभे। सः वैदर्भ्याः पुत्रः, कृष्णशक्तियुक्तः, सर्वथा पितुः तुल्यः, प्रद्युम्न इति प्रसिद्धः। मायावी शम्बरः, तं शिशुं, अपि अहन्यः, शत्रुं जानन्, समुद्रं क्षिप्य, गृहं अगच्छत्। बलवान् मत्स्यः तं निगिल्य, मत्स्याः जालैः मत्स्यबन्धकैः गृहीताः। मत्स्यबन्धकाः तं मत्स्यं शम्बराय उपहाररूपेण आनयन्ति; पाकशाला गृहीत्वा छेदयितुं उद्युक्ताः। शिशुं तत्र दृष्ट्वा, तं मायावत्यै निवेदितवन्तः; नारदः तस्याः चिन्तितायाः सर्वं आख्यात्—शिशोः जन्म, मत्स्यपेट्यां आगमनम्। सा रति, कामस्य प्रसिद्धा पत्नी, पतिसंन्यासं प्रतीक्षमाणा, तत्र पाकशालायां नियुक्ता, शिशुं कामं इति ज्ञात्वा, तं स्नेहेन पश्यति। अल्पकाले कृष्णपुत्रः युवावस्थां प्राप्तवान्, तं दृष्ट्वा स्त्रियाः हृदयम् आकर्षितम्। सा रति, कमलदृक्षा, दीर्घबाहुः, पुरुषश्रेष्ठः, लज्जास्मितसाक्षिप्रेमनयनविलासेन, तं पतिं समीपं गता। कृष्णपुत्रः ताम् उवाच—“त्वदीयं मनः मातुः न इव, त्वं मम प्रति प्रियायाः इव व्यवहरसि, न मातुः।