यदा रुक्मीण्या अपहरणं कृत्वा भगवान् कृष्णः स्वया सह प्रयातः, तदा रुक्मी क्रुद्धः कृष्णं युद्धाय अभ्यगच्छत्। रुक्मी तं प्रणम्य वदति—"यावत् त्वया मम बाणैः पतितः न स्यात्, तावत् कन्यां विमोचय।" कृष्णः स्मितं कृत्वा तस्य धनुषं चिच्छेद, षड् बाणैः रुक्मीणं विद्धवान्। तदनन्तरं कृष्णः अष्टाभिः बाणैः रुक्मीणः अश्वान्, द्वाभ्यां सारथिं, त्रिभिः पताकां विद्धवान्। रुक्मी पुनः धनुषं गृहीत्वा कृष्णं पञ्चभिः बाणैः आहतवान्। तदा अच्युतः बाणवर्षेण आक्रान्तः रुक्मीणः धनुषं चिच्छेद। रुक्मी पुनः अन्यं धनुषं गृहीत्वा तं अपि भगवान् नाशितवान्। यद्यद् आयुधं रुक्मी गृहीतवान्—गदा, शूल, त्रिशूल, ढाल, खड्ग, शलाका, तोमरः—सर्वाणि हरीः चिच्छेद। ततः रुक्मी रथात् अवतीर्य खड्गं गृहीत्वा, कृष्णं हन्तुं क्रोधात् पतंग इव दीपे अभ्यधावत्। कृष्णः तस्य खड्गं ढालं च बाणैः विखण्डितवान्। ततः स्वं तीक्ष्णं खड्गं उत्कील्य रुक्मीणं हन्तुं उद्यतवान्। एतस्मिन् काले, रुक्मिणी, पतिं भ्रातृवधाय उद्यतं दृष्ट्वा, भयात् पतितवती तस्य पादयोः, दुःखेन वाक्यं प्राह। सा वदति—"योगेश्वर, अनन्त, देवदेव, लोकनाथ, त्वया मम भ्राता न हन्तव्यः, महाबाहो, शुभद।" शुकः वदति—रुक्मिण्याः शरीरं भयात् कम्पितम्, मुखं शोकात् शुष्कम्, कण्ठः गद्गदः, स्वर्णमाल्यं चिन्तायाः स्खलितम्; सा तस्य पादौ आलिङ्ग्य, करुणया भगवतः मनः स्पृष्टम्, सः तं हन्तुं न उद्यतवान्। ततः कृष्णः तं दुष्टं रुक्मीणं वस्त्रेण बन्धितवान्, शिरः दाढीं च मुण्डितवान्, तं विकृतं कृतवान्। यदुवीराः शत्रुसैन्यं पद्मवनं गजैः इव भग्नम्। ततः यदवः कृष्णं समीपं गत्वा रुक्मीणं विकृतं, मरणासन्नं दृष्ट्वा, बन्धितं विलोक्य, दयालुः भगवान् सङ्कर्षणः तं विमोचितवान्, कृष्णं प्रति वदति— "कृष्ण, यद् त्वया कृतं, अस्माकं लज्जास्पदं च। मित्रस्य शिरः दाढी वा मुण्डयित्वा विकृतं कृत्वा वा हन्तुं न उचितम्। एषा धर्मपत्न्यपि भ्रातृविकृत्य कारणात् अस्मान् न दोषयेत्; सुखदुःखं स्वकर्मफलम् एव जनः प्राप्नोति। स्वजनहिंसा महापापम्, किन्तु स्वजनं हन्तुं न उचितम्; स्वदोषेण विनष्टः चेत्, पुनः हन्तुं किम्? एषः क्षत्रियाणां धर्मः, सृष्टिपतिना स्थापितः—भ्राता अपि भ्रातृं हन्ति, एषः महद् भयम्। राज्यभूमिधनस्त्रीगौरवबलहेतोः अहंकारवशात् स्वजनं अपि हन्ति। त्वं सर्वेषु जनेषु क्रूरदृष्टिः, दुष्टहृदयेषु; मित्रहितं सर्वहितं इव मूढेषु पश्यसि। मायायाः प्रभावात् मोहः जनानां जायते; देहाभिमानात् मित्रं, शत्रुं, उदासीनं इति भेदः। वस्तुतः एकः परमात्मा सर्वदेहिनां, नानात्वं नास्ति, मोहात् भेदः दृश्यते—दीपः, आकाशः इव। एषः देहः आद्यन्तवान्, द्रव्यप्राणगुणैः निर्मितः, अज्ञानात् आत्मनि कल्पितः, संसारं जनयति। आत्मनः अन्येन सह न संयोगः, न वियोगः; दृश्यसंयोगात् इव सूर्यः, प्रकाशितरूपैः। जन्माद्याः परिवर्तनाः देहस्य, आत्मनः कदापि न; चन्द्रस्य कलाः न चन्द्रं स्पृशन्ति, ग्रहणं न हानि। स्वप्ने यथा आत्मनं वस्तूनि अनुभवति, तद्वत् अज्ञानात् संसारः, असत्यं सत्यम् इव। अतः अज्ञानजं शोकं, आत्मानं शोषयन्तं, नाशय, आत्मज्ञानात् स्वभावे स्थितः भव, शुद्धस्मित।" शुकः वदति—एवं भगवान् रामः रुक्मिण्याः उपदेशं श्रुत्वा, सा दुःखं त्यक्त्वा, बुद्ध्या मनः संयमितवती। रुक्मीणः प्राणः क्षीणः, तेजः बलं च नष्टम्, विकृतरूपं, स्वदर्पदुष्कृत्यं स्मरन्। सः भोजकटं नाम नगरं स्थापयित्वा तत्र वासाय स्थितवान्, दुष्टं कृष्णं न आक्रान्तवान्, न च भगिन्याः विघ्नं कृतवान्। "कुण्डिनं न प्रविश्यामि," इति घोषयन्, भगवता, भीष्मकन्यया, अन्यैः राजभिः पराजितः, तत्र एव क्रुद्धः अवस्थितः। ततः कृष्णः रुक्मिण्याः विवाहं विधिवत् कृतवान्, कुरुवर, रुक्मिण्याः नगरं प्राप्य। यदुनगरस्य सर्वगृहेषु कृष्णभक्तैः महोत्सवः अभवत्। नरनार्यः हृष्टाः, रत्नकुण्डलैः भूषिताः, दम्पत्योः उपहारान् अनीयुः, तौ शोभायुक्तवस्त्रधारिणौ। वृष्णिनगरं इन्द्रध्वजैः, अद्भुतमाल्यवस्त्रैः, रत्नद्वारैः, शुभव्यवस्थैः—पूर्णकलशैः, धूपदीपैः—सर्वत्र शोभायमानम्। सुगन्धिरसैः मार्गाः सिंचिताः, द्वारेषु राजप्रियैः गजाः स्थिताः, कदलीपानसपङ्क्तिभिः नगरं शोभितम्। कुरवः, सृञ्जयाः, कैकेयाः, विदर्भाः, यदवः, कुन्तयः तत्र समागताः, हर्षेण मिलित्वा विचरन्ति। रुक्मिण्याः अपहरणकथा सर्वत्र श्रुत्वा, राजकुमाराः, राजन्यः च विस्मिताः। द्वारकायां, राजन्, प्रजाः परमं हर्षं प्राप्नुवन्, लक्ष्मीपतिं कृष्णं रुक्मिण्या रामेन च संयुक्तं दृष्ट्वा। शुकः वदति—कामः, वासुदेवांशः, पूर्वं रुद्रक्रोधेन दग्धः, पुनः देहाय तद्रूपेण जातः। सः वैदर्भ्याः पुत्रः कृष्णवीर्यसम्पन्नः, सर्वथा पितुः तुल्यः प्रद्युम्नः इति प्रसिद्धः। शम्बरः मायाधिपः, तं शिशुं, शत्रुं जानीयान्, अपहरन्, समुद्रे क्षिप्य, गृहं प्रत्यगच्छत्। बलवान् मत्स्यः तं शिशुं निगिलितवान्। मत्स्याः जालैः मीनैः सह गृहीत्वा मच्छिकाः शम्बराय उपहाररूपेण आनयन्। पाकशालायां तं मत्स्यं छेदयितुं कषायः चक्रुः।