रुक्मिण्याः हरणानन्तरं, रुक्मिण्याः भ्राता रुक्मी, भगवतः महिमानं न जानन्, एकेन रथेन सन्नद्धः, गर्वितः गोविन्दं समाह्वयत्—“तिष्ठ तिष्ठ!” इति शब्दयन्। स बलवता धनुषा संधाय, भगवन्तं कृष्णं त्रिभिः बाणैः विव्याध, उवाच च—“किञ्चित् प्रतीक्षस्व, हे यादवकुलपांसन!” पुनः रुषितः रुक्मी तम् उद्दिश्य अवदत्—“क्व गच्छसि त्वम्, मम भगिनीं हरित्वा, यथा कृकलासः हविर्ग्रासं हरति? अद्य ते दर्पं भङ्क्ष्यामि, हे मायाविन्, कपटी युद्धकुशल!” रुक्मी पुनः उवाच—“यावत् माम् अपातयित्वा बाणैः निपातयसि, तावत् कन्यां विमुञ्च!” इत्युक्त्वा, भगवान् कृष्णः स्मयमानः तस्य धनुः चकर्ष, षड्भिः बाणैः रुक्मिणं विव्याध। चतुर्भ्यः अश्वान् अष्टाभिः बाणैः, सारथिं द्वाभ्यां, ध्वजं त्रिभिः बाणैः विव्याध। रुक्मी अपि अन्यत् धनुः आदाय, पञ्चभिः बाणैः कृष्णं विव्याध। तदा अच्युतः तैः बाणवर्षैः पीडितः, रुक्मेः धनुः छित्त्वा चूर्णयामास। रुक्मी पुनः अन्यत् धनुः आदत्त, भगवाञ्छ्च तदपि चकर्त। रुक्मी यद् यदस्त्रं आदत्त—गदां, शूलं, त्रिशूलं, खड्गं, ढालं, शक्तिं, तोमरम्—सर्वाणि हरिः छित्त्वा चूर्णयामास। अनन्तरं रुक्मी, क्रुद्धः, रथात् अवपत्य, करगृहीत-खड्गः, कृष्णं हन्तुं प्रधावितः, यथा पतङ्गः दीपशिखां प्रति। तं धावन्तं भगवाञ्छार्ङ्गधनुषा बाणैः तस्य खड्गं च ढालं च खण्डशः चकर्त। ततः स्वं तीक्ष्णं खड्गं निष्कृष्य, कृष्णः रुक्मिणं हन्तुं सज्जः अभवत्। एतस्मिन्नन्तरे, स्वभ्रातुः वधं दृष्ट्वा, रुक्मिणी भयविह्वला, पतिस्य पादयोः पतित्वा, दुःखार्ता वाक्यम् अब्रवीत्—“योगेश्वर, अनन्त, देवदेव, जगन्नाथ, न त्वं मम भ्रातरं हन्तुम् अर्हसि, महाबाहो, शुभद!” शुक उवाच—सा भयकम्पिता, शोकविक्लवा, कण्ठः शुष्कः, स्वर्णहारः अपसर्पन्, आकुला भगवत्पादयोः पतिता; करुणया भगवतः हृदि स्पर्शे कृते, सः तस्मात् वधाद् विरमितुम् अकरोत्। भगवान् कृष्णः तं दुष्टं रुक्मिणं वस्त्रेण बद्ध्वा, केशं च श्मश्रु च मुण्डयित्वा, विकृतं चकार; यदववीर्यः अपि शत्रुसैन्यं पद्मवनं यथा गजैः नाशयन्तः, जितवन्तः। ते यदवः कृष्णं समीपं गत्वा, रुक्मिणं तं विकृतं, प्रायः मृतवत्, दृष्ट्वा, बद्धं सन्तं, दयालुः भगवान् सङ्कर्षणः तं विमोचयामास, कृष्णं चेदम् अब्रवीत्—“कृष्ण, यद् त्वया कृतं, अस्माकं लज्जास्पदम्; मित्रस्य केशच्छेदनं, विकृतिं, वधं वा कर्तुं न उचितम्। एषा पुण्यश्लोका भगिनी भ्रातुः विकृतिं चिन्तयन्ती, न दोषं दद्यात्; हि, अन्यः कोऽपि न सुखदुःखयोः कारणम्—स्वकर्मफलमेव प्राप्नोति जनः। अपि च, बान्धववधः महापापम्, न तु स्वजनं हन्तव्यम्; स्वदोषेण यः नष्टः, तस्य पुनः वधेन किं लाभः? एष धर्मः क्षत्रियाणां, प्रजापतेः स्थापितः; भ्राता अपि भ्रातरं हन्ति, एतस्मात् भीषणतरं नास्ति। राज्यं भूमिं धनं स्त्रियः गर्वं शक्ति वा, इत्यादि हेतुभिः, मदान्धाः क्षत्रियाः स्वजनानपि नाशयन्ति। त्वं, कृष्ण, सर्वेषु जनेषु कठोरः, दुष्टहृदयं प्रति; मित्रहितं सर्वहितं मन्यसे, तान् अज्ञवत्। मायया मोहिता जनाः देहेनात्मानं मन्यन्ते—केचित् मित्रं, केचित् शत्रुं, केचित् उदासीनं पश्यन्ति। वस्तुतः सर्वेषां देहिनां एकः परः आत्मा अस्ति; स नानात्वेन नास्ति, केवलं मोहात् विभक्तवत् दृश्यते—यथा प्रकाशः वा आकाशः विभक्तवत् दृश्यते। एष देहः, आद्यन्तवत्त्वात्, प्रकृतिप्राणगुणैः युक्तः, अज्ञानात् आत्मनि कल्पितः, देहिनं संसारमार्गे भ्रमयति। आत्मनः, न कदापि अन्येन सह योगः वा वियोगः अस्ति, सत्तासत्ताभ्यां; यथा सूर्यस्य प्रकाश्यैः रूपैः सम्बन्धः केवलं कल्पितः। जन्माद्यवस्थाः देहस्यैव, न आत्मनः—यथा चन्द्रस्य कलाः तं न स्पृशन्ति, न ग्रहणं तं बाधते। यथा स्वप्ने स्वात्मानं विषयांश्च अनुभवति, तेषां च फलान्यपि भुङ्क्ते, तद्वत् अज्ञः संसारं प्रविशति, असत्यं सत्यमिव मन्यन्। तस्मात्, अज्ञानजन्यं शोकं, यः आत्मानं शोषयति, भ्रमयति, तत्त्वज्ञानात् नुद; स्वस्वरूपे स्थितः भव, हे शुचिस्मिते।” शुक उवाच—एवं भगवता उपदिष्टा, सुकुमारवक्षा रुक्मिणी, दुःखं त्यक्त्वा, बुद्ध्या मनः समाहितवती। रुक्मी अपि, प्रायः प्राणशेषः, तेजः बलं च नष्टम्, विकृतस्वरूपं स्मृत्वा, स्वकल्पितदर्पं च, खिन्नः अभवत्। सः, भोजकटं नाम नगरं स्थापयामास, तत्रैव वासाय; न तु दुष्टकृष्णं प्रति युद्धं चकार, न च भगिन्याः मार्गं निवारयामास। सः, “कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामि” इति शपथं कृत्वा, भगवता भीष्मकतनयया च जितः, अन्यैश्च नृपैः सह, तत्रैव कोपेन स्थितः। भगवान् कृष्णः, रुक्मिणीं विधिवत् नगरं नीत्वा, तां विवाहयामास; तदा यादवपुर्यां प्रत्येकगृहे, केवलं कृष्णभक्तेषु, महोत्सवः अभवत्। पुरुषाः स्त्रियश्च, हृष्टाः, मणिकुण्डलैः शोभिताः, सुसज्जितौ दम्पती उपहारान् आनयामासुः। यदूनां पुरी, इन्द्रध्वजैः, अद्भुतमाल्यैः, वस्त्रैः, मणितोरणैः, शुभोपायनैः, पूर्णकलशैः, धूपदीपैः अलङ्कृता, दीप्तिमती बभौ। तस्यां पुरीं सुगन्धिरसैः सम्यक् अभिषिच्य, द्वारेषु प्रियैः राज्ञः आहूतगजैः, कदलीनगवृक्षपङ्क्तिभिः च शोभिता। कुरवः, सृञ्जयाः, कैकेयाः, विदर्भाः, यदवः, कुन्तयश्च, सर्वे मिलित्वा, हर्षोत्कर्षेण तत्र विचरन्तः, प्रमोदं जग्मुः। रुक्मिण्याः हरणकथां सर्वत्र गीतां श्रुत्वा, राजानः कन्याश्च, महदाश्चर्यं प्राप्नुवन्। द्वारकायां, हे राजन्, नागरिकाः महोत्सवमकरोत्, लक्ष्म्याः पतिं कृष्णं रुक्मिण्या रामेण च सहितं दृष्ट्वा। शुक उवाच—कामः, यः पूर्वं रुद्रक्रोधाग्निना दग्धः, सः पुनः वासुदेवांशेन देहधारणाय तद्रूपेण आविर्भूतः। सः, वैदर्भ्याः गर्भे जातः, कृष्णबलसम्पन्नः, प्रद्युम्न इति ख्यातीं जगाम, सर्वथा पितुः न हीनः।