रुक्मी तु कोपेन महता संविग्नः, सर्वेषां नृपतिनां साक्षात् श्रवणगोचरः, महाबाहुः धनुष्मान् सन् प्रतिज्ञाम् अकरोत्, तस्य बाहू कम्पमानौ। स उवाच—"यदि संग्रामे कृष्णं न हन्याम्, रुक्मिणीं च न पुनः प्राप्नुयाम्, नाहं कुंडिनं प्रविशेयम्। एषा मे सत्यं प्रतिज्ञा।" इति सन्दिष्ट्वा, शीघ्रं रथमारुह्य सारथिम् आजुहाव—"हयांश् चारय! कृष्णं समरे समासादयिष्ये!" इति। स उवाच—"अद्य तिक्ष्णैः शरैः तस्य दुष्टस्य गोपालकस्य, यः बलात् भगिनीं मे हृतवान्, गर्वं नाशयिष्यामि।" एवं गर्वितः, भगवत्स्वरूपज्ञानं न जानन्, गोविन्दं समाह्वयन्—"तिष्ठ! तिष्ठ!" इति एकेनैव रथेन समुपजगाम। दृढं धनुः संधाय, स कृष्णं त्रिभिः शरैः विव्याध, उवाच च—"क्षणं तिष्ठ, हे यदुकुलापवाद!" "क्व गच्छसि, भगिनीं मम चौर्येण हरन्, यथा क्रूरश्शृगालः हविरपि हरति? अद्य ते दर्पं भिनद्मि, हे छलयुद्धविशारद!" "यावत् त्वं मां शरैः निपात्य, न पतितं करोषि, तावत् कन्यां विसृज!" इति तम् उपहसन् कृष्णः तस्य धनुः छित्त्वा, षड्भिः शरैः रुक्मिणं विव्याध। चतुर्षु अश्वेषु अष्टाभिः, सारथे द्वाभ्यां, ध्वजाय त्रिभिः शरैः विव्याध। रुक्मी पुनरपि धनुः आदाय, कृष्णं पञ्चभिः शरैः विव्याध। तैः शरवर्षैः पीडितः अच्युतः तस्य धनुः पुनः पुनः छित्त्वा, रुक्मी यद्यत् आयुधं गृह्णाति—मुष्टिं, शूलं, त्रिशूलं, खड्गं, पट्टिशं, तोमरं वा—हरिः तानि सर्वाणि खण्डयामास। ततः रुक्मी रथात् अवतीर्य, खड्गहस्तः, कृष्णवधाय उद्यतः, दीपाय पतङ्ग इव, स कोपेन त्वरया कृष्णम् अभिद्रवत्। कृष्णः तस्य खड्गं च ढालं च शरैः खण्डयित्वा, स्वं तीक्ष्णं खड्गं संधाय, रुक्मिणं हन्तुम् उद्यतवान्। तदा पतिं भ्रातरं हन्तारं विलोक्य, भीतया रुक्मिण्या पतितया पादयोः, साश्रुका, सशोकमुखी, कम्पमानाङ्गी, कण्ठगद्गदया, सुवर्णहार्या भ्रान्तया, करुणया भगवन्तं प्रार्थयामास। सा उवाच—"योगेश्वर, अनन्त, देवदेव, जगन्नाथ, न मे भ्रातरं हन्याः, महाबाहो, शुभद!।" इति। शुक उवाच—सा भयात् कम्पमानाङ्गी, शोकशुष्कवदना, कण्ठगद्गदया, स्रस्तसुवर्णहार्या, तस्य पादौ गृहीत्वा, करुणया भगवत् तेन निहतव्यम् अचिन्तयत्। भगवांश्च तया करुणया प्रेरितः, हननं न चकार। ततः कृष्णः तं दुष्टं वस्त्रबन्धनेन बद्ध्वा, शिरोदरं च दाढीं च मूर्ध्नि छित्त्वा, विकृतां तस्य आकृतिं चकार। यदववीर्यः तावत् शत्रुसैन्यानि पद्मवनं गजैः इव निःशेषं व्यधमत्। ततः संकर्षणः कृष्णम् उपेत्य, रुक्मिणं तं विकृतं, प्रायः मृतवत्, बद्धं दृष्ट्वा, अनुकम्पया विमोच्य, कृष्णम् अभाषत। "कृष्ण, त्वया यद् कृतं, न उचितं, न शोभनं नोः—मित्रस्य केशच्छेदनं, विकृतिं वा, वधं वा। न खलु अस्य सती भगिन्याः विकृत्ये दोषारोपणं नोऽस्तु; ह्यात्मकर्मफलमात्रं जनः सुखदुःखयोः लभते। स्वजनवधोऽपि महापापः, स्वजनं न हन्तव्यः; स एव ह्यात्मदोषेण विनष्टः, पुनः किमर्थं हन्तव्यः?" "एष धर्मः क्षत्रियाणां, प्रजापतिना स्थापितः—भ्राता भ्रातरं हन्ति, न च किञ्चिद् भीषणतरम् अस्ति। राज्यस्य, भूमेः, वित्तस्य, स्त्रीणां, गौरवस्य, ऐश्वर्यस्य च हेतोः, मदान्धाः स्वजनान् अपि विनाशयन्ति। त्वं सर्वेषां प्रति कठोरदृष्टिः, कृष्ण, दुष्टहृदां प्रति; यत् मित्रहितं सर्वेषां हितमिव, अज्ञात्वा, चिन्तयसि।" "मायया मोहिताः पुरुषाः देहेनात्मानं मन्यन्ते—कांश्चिद् मित्रं, कांश्चिद् शत्रुं, कांश्चित् उदासीनं। वस्तुतः एक एव परात्मा सर्वेषां देहिनां, नान्यः; स च नानात्वेन अविवेकिनां दृश्यते, यथा ज्योतिः वा गगनं वा विभक्तमिव।" "एष शरीरः आद्यन्तवन्, प्रकृतिप्राणगुणसम्भूतः, अज्ञानकृतः आत्मनि, संसारहेतुः। आत्मनः तु न सायुज्यं, न वियोगः, अन्येन, सतीनास्ति वा; यथा सूर्यस्य रूपैः सम्बन्धादिव। जन्माद्यवस्थाः शरीरस्यैव, आत्मनः कदापि न; यथा चन्द्रस्य कलाः, ग्रहणं वा, न तस्य स्पृशतः।" "यथा स्वप्ने आत्मानं विषयांश्च पश्यन्, तेषां फलं अनुभवति, तद्वद् अज्ञः संसारं प्रविश्य, असत्यम् सत्यम् इव अनुभवति। तस्मात् अज्ञानोत्थं शोकं, यः आत्मानं शोषयति, मोहयति च, तत्त्वज्ञानात् निवर्तय, स्वात्मनि स्थितः भव, हे शुद्धस्मिते।" शुक उवाच—एवं भगवता उपदिष्टा सा सुकेश्या रामा, शोकं त्यक्त्वा, बुद्ध्या मनः समाहितवती। रुक्मी तु, प्रायः प्राणैः हीनः, तेजसा च बलहीनः, भगवतोर्युगपद्भिन्नः, स्वस्य विकृतिं, व्यर्थदर्पं स्मरन्, महान् नगरं भोजकटं स्थापयामास। न च पापिनं कृष्णं प्रतिजग्म, न च भगिन्याः विघ्नं चकार। "न कुंडिनं प्रविशेय" इति प्रतिज्ञाय, तत्रैव कोपेन स्थितः, भगवता च भीष्मकतनयया च जितः, अन्यैः च नृपैः सह। ततः विधिवत् तां नगरं नीत्वा, कुरुश्रेष्ठ, विवाहं चकार; ततो यदुपुर्यां गृहे गृहे, केवलं कृष्णपरायणानां, महोत्सवः अभवत्। नरनार्यश्च, प्रमुदिताः, शोभनमणिकुण्डलधारिणः, युग्मायै विवाहदानेन, विविधानि दानानि वहन्ति। सा वृष्णिनगरी, इन्द्रध्वजैः शोभिता, अद्भुतमाल्यवस्त्रैः, मणिद्वारैः, शुभोपस्करैः, द्वारद्वारे पूर्णकलशैः, धूपदीपैः, दीप्तिमती बभूव। तस्यां पथः सुरभिगन्धद्रव्यैः सिक्ताः, द्वारेषु प्रियानृपैः आहूतगजाः स्थिताः, कतिपयः कदलीनागरिच्छद्रश्रेणीभिः भूषिता नगरी। कुरवः, श्रृञ्जयाः, कैकेयाः, विदर्भाः, यदवः, कुन्त्यश्च, सर्वे तत्र प्रमुदिताः, उत्साहेन परस्परं मिलन्तः, शीघ्रं शीघ्रं विचेरुः।