कलियुगे जनाः मन्दमतयः दुर्भाग्यवन्तः क्लेशपीडिताश्च भवन्ति। सत्पुरुषाः दुर्लभाः, तेऽपि दम्भे निमग्नाः, त्यागिनः गृहमेव पालयन्ति। युवत्यः गृहेषु स्वामिन्यः सन्ति, श्वशुर्यः मन्त्रदातारः, कन्याः लोभेन विक्रीयन्ते, पतिपत्नीमध्यं कलहः जायते। आश्रमाः म्लेच्छैः बाध्यन्ते, तीर्थजलानि च तैः एव पिधानानि, असुरैः देवालयाः नाशिताः। योगिनः न दृश्यन्ते, न च सिद्धाः, न च पण्डितः, न च सदाचार्यः; कलिकालस्य महाग्निना सर्वाः साधनाः भस्मीकृताः। ग्रामाः चौरैः पीड्यन्ते, द्विजातयः शिवस्य त्रिशूलेन ताड्यन्ते, स्त्रियः च विगलितकेशाः कामरूपिण्यः जाताः। एवं कलिदोषान् निरीक्ष्य, अहं भूमौ पर्यटन्, यमुनातटं प्राप्तवान्, यत्र भगवत्क्रीडाः अभवन्। तत्र किञ्चिद् अद्भुतं दृष्टवान्—शृणुत, मुनयः! तत्र एका युवती उपविष्टा, क्लान्तचित्ता, शोकसन्तप्ता। तस्या: समीपे द्वौ वृद्धौ पुरुषौ शयानौ, मूर्च्छितौ, सस्वासौ, तया सेव्यमानौ, तया एव प्रोद्दीप्यमानौ, सा तयोः पुरतः रुदन्ती। सा दशसु दिशासु रक्षकम् अन्वेषयन्ती, स्वया रूपेण शतशः स्त्रीभिः सेव्यमाना, ताः पुनः पुनः ताम् उत्तिष्ठापयन्ति। एतद् दृष्ट्वा, अहम् उत्सुकतया समीपम् अगच्छम्। मां दृष्ट्वा सा युवती उत्थाय, विक्लबा, इदं वचनम् अवदत्—"भोः भगवन्! क्षणमात्रं तिष्ठ, मेनः शमय; तव दर्शनमात्रेण एव पापानि नश्यन्ति। तव वचोभिः दुःखोपशमः भविष्यति; महाभाग्येन तव साक्षात्कारः लभ्यते।" नारदः उवाच—"काऽसि त्वम्? काविमौ द्वौ? काः च एता: कमललोचनाः स्त्रियः? विस्तरेण ब्रूहि, देवी, तव दुःखस्य कारणम्।" सा कन्या उवाच—"अहं भक्तिरिति ख्याता; एतौ मम पुत्रौ, ज्ञानवैराग्यनामानौ, कालप्रभावात् वृद्धौ जातौ। एता: गङ्गाद्याः स्मृत्वा माम् अत्र आगत्य, मम सेवायै उपस्थिताः। देवैः अपि सेवितायाः मम न कोऽपि शुभलाभः जातः। शृणु तपोनिधे! मम कथा प्रसिद्धा अपि, तव श्रवणेन सुखमवाप्स्यसि। द्राविडदेशे जातिः, कर्णाटे वृद्धिः, महाराष्ट्रगुर्जरेषु किञ्चिद् वार्धक्यम्। तत्र कलिप्रभावात् पाखण्डिभिः पीडिता, दीना जातास्मि, दीर्घकालं पुत्राभ्यां सह क्षीणा अवसथिता। वृन्दावनं प्राप्तवत्याः पुनः यौवनं, सुन्दरी, उत्तमरूपवती जातास्मि। किं तु, अत्र मम पुत्रौ श्रान्तौ शयानौ; इमं देशं विहाय, अन्यत्र गमिष्यामि। एतौ वृद्धौ जातौ, अहं दुःखिता; अहं यौवने स्थिता, पुत्रौ तु वृद्धौ कुतः? कथं एषः विपर्यासः जातः, यत्र त्रयम् अपि सदा सह वर्तते? सामान्यतः माता वृद्धा, पुत्रौ तु युवा भवेताम्। अतः, अहं स्वस्य दुःखेन शोकिता, आश्चर्ययुक्ता; हे योगनिधे! हे विद्वन्! किमत्र कारणं स्यात्, तद् ब्रूहि।" नारदः उवाच—"ज्ञानदृष्ट्या, निष्पापे, सर्वं आत्मनि पश्यामि; त्वं मा शुचः, हरिः ते शुभं करिष्यति।" सूतः उवाच—एवं उक्त्वा, स महर्षिः तदर्थं सम्यक् अवगत्य पुनः वाक्यम् अवदत्। नारदः उवाच—"शृणु कन्ये! अयं योगः, कलिः च, सत्कर्मणः, योगमार्गस्य, तपसः च नाशं कृतवन्तौ। जनाः अघासुरसमा, कपटदुष्कृत्यनिरता; धर्मिष्ठाः क्लिश्यन्ते, अधर्मिष्ठाः तुष्यन्ति; परन्तु धीरः पण्डितः स एव। चाण्डालान् दृष्ट्वा, भूमिः भारवाहिनी जाता; वर्षे वर्षे पुण्यं न दृश्यते। अद्य तु त्वं पुत्राभ्यां सह न कस्यापि दृश्यसे, मोहग्रस्तैः परित्यक्ता, जरा एव प्राप्ता। वृन्दावनसंयोगेन त्वं पुनः युवा जाता; धन्यं वृन्दावनं, यत्र भक्तिरपि नृत्यति। अत्र, पात्राभावात्, एतयोः वार्धक्यं न गच्छति; स्वल्पसन्तोषेण विश्रान्तिम् इच्छतः।" भक्तिरुवाच—"कथं कलिः पापीयान् पारिक्षितेन स्थापितः? कलिसम्भवे धर्मसारः कुत्र गतः? भगवता दयालुना अपि, कथं अधर्मः दृश्यते? मे संशयं वचोभिः शमय; सुखिता भविष्यामि।" नारदः उवाच—"यत् त्वया पृष्टं कन्ये, स्नेहेन शृणु; सर्वं ते कथयामि, भाग्यवति, संशयः च नश्यति।" "यदा मुकुन्दः स्वधाम्नि प्रतिपन्नः, तदा प्रभृति कलिः आगतः, धर्ममार्गान् विघ्नयन्। राजा दिशाविजये कलिं दृष्ट्वा, स दुःखितः शरणम् याचितः; स न हत्वा, मधुपयोदाहरणवत्, तं जीवितवान्। तपसा योगेन ध्यानाद् वा न लभ्यः फलः, स एव केशवकथायाः कीर्तनेन कलौ लभ्यते। कलिं समं, निरर्थकं दृष्ट्वा, विष्णुरातः तं स्थापनं कृतवान्, कलिजातानां सुखाय। दुष्कृत्यप्रभावात्, सर्वतः सारः गतो; पृथिव्यां पदार्थाः तुषवद् अवशिष्टाः। विप्रैः भागवतधर्मः सर्वगृहेषु सर्वजनाय प्रचारितः, परन्तु दक्षिणालोभात्, कथासारः गतः।" एवं स भगवान् नारदः भक्त्यै तस्याः दुःखस्य कारणं, कलियुगस्य दोषांश्च, तथा धर्मस्य स्थितिं सविस्तरं निवेदयामास।