यदा विजयं इच्छन्तः वृष्णयः तेषां सैन्यानि विनाशयन्ति स्म, तदा जरासन्धप्रमुखाः राजानः पराजिताः सन्तः निवृत्ताः स्वस्वनगरं प्रति प्रस्थितवन्तः। ततः ते शिशुपालमुपगम्य, यः स्वपत्नीहरणानन्तरं दुःखितः इव, तेजः शोभां च हृतां, उत्साहं च नष्टं, शुष्कमुखं च, अवलोक्य तम् इदं वचोऽब्रुवन्— “हे नरश्रेष्ठ! दुःखं त्यज। देहिनां मध्ये कश्चन न स्थिरं सुखं वा दुःखं वा पश्यति। यथा यन्त्रकृतः दारुपुत्री मायया नर्त्यते, तथा भगवदधीनेन जनः सुखदुःखयोः प्रवर्तते। सप्तदशदिनानि मया शौरिणा संग्रामे पराजितः अस्मि, अष्टादशमे दिने च चतुर्विंशत्या अक्षौहिणीभिः तं विजित्य स्थितः। तथापि न कदाचित् शोचामि न हृष्यामि, यतः कालयोगेनैव जगत् प्रवर्तते। अद्यापि वयं सर्वे महाबलिनां नायकाः कृष्णरक्षितैः यदुभिः कपटयुद्धेन पराजिताः। अद्य शत्रवः विजयं प्राप्तवन्तः, कालः स्वगत्यनुगतः; यदा सः अस्माकं पक्षे भविष्यति, तदा वयं विजयी भविष्यामः।” एवं मित्रैः समाश्वासितः चेदिराजः स्वपुरं स्वजनैः सह प्रायात्, ये चान्ये राजानः अवशिष्टाः तेऽपि स्वस्वनगरं प्रत्युपावर्तन्त। किन्तु रुक्मी तु भगिन्याः राक्षसविवाहं न सहमाणः, कृष्णद्वेषी च, स्वबलसमन्वितः कृष्णानुगमनाय प्रययौ। स रुक्मीः क्रुद्धः सन्तप्तः च, सर्वेषां राज्ञां साक्षात् शपथं कृत्वा, कम्पमानबाहुः धनुः गृहीत्वा उच्चैः वचः प्रोवाच— “यदि नाहं संग्रामे कृष्णं हन्याम्, भगिनीं च प्रतिपद्य, तदा न कुंडिनं प्रविशामि, एतत् सत्यम्। ततः स शीघ्रं रथमारुह्य सारथिम् आज्ञापयत्— ‘वाहयाश्वान्! कृष्णं समरे समागच्छामि!’ अद्य तं दुर्जनं गोकुलं गर्वितं तीक्ष्णैः शरैः नमयिष्यामि, यः मम भगिनीं बलात् हरति।” एवं गर्वं कृत्वा, भगवत्स्वरूपमज्ञः, स गोविन्दमाह्वयत्— “तिष्ठ! तिष्ठ!” इति एकेनैव रथेन समीपम्। स दृढं धनुः सञ्जहर्ष कृष्णं त्रिभिः शरैः विव्याध, उवाच च— “किञ्चित् स्थातुम् अर्हसि, हे यदुकुलपांसन!” पुनः— “क्व गच्छसि, मम भगिनीं चोरयित्वा, यथा कश्चन शृगालः हविर्हरति? अद्य तव दम्भं छिन्द्यामि, हे कपटी दुष्टयोधिन्!” “यावत् मया शरैः पतितोऽसि, तावत् कन्यां विमोचय;” इति ब्रुवाणं कृष्णः सस्मितं तस्य धनुः भग्नवान्, षड्भिः शरैः रुक्मिणं विव्याध। चतुर्भिः अश्वान्, द्वाभ्यां सारथिं, त्रिभिः ध्वजम् अष्टाभिः शरैः विव्याध, पुनः रुक्मी धनुः अन्यं गृहीत्वा कृष्णं पञ्चभिः शरैः विव्याध। तैः शरवर्षैः पीडितः अच्युतः तस्य धनुः छित्त्वा पुनः रुक्मी अन्यं गृहीत्वा हरिणा भग्नम्। यत् यत् शस्त्रं रुक्मी गृहीतवान्—गदां, शूलं, त्रिशूलं, खड्गं, पट्टिशं, तोमरम्—तत् सर्वं हरिणा भग्नम्। ततः रुक्मी रथात् अवतीर्य, खड्गं गृहीत्वा, कृष्णवधाय क्रुद्धः, ज्वलनं प्रति पतङ्गवत् अभ्यधावत्। तं समभ्यधावत्, कृष्णः तस्य खड्गं च शिरःपत्रं च शरैः भग्नवान्; स्वं तीक्ष्णं खड्गं गृहीत्वा रुक्मिणं हन्तुम् उद्यतवान्। तदा स्वभर्तारं भ्रातरं हन्तारं दृष्ट्वा, रुक्मिणी भयाकुला पतितवती पत्युः पादयोः, साश्रुका कण्ठरुद्धा, शोकशुष्कवदना, कम्पमानगीर्वा हारं च स्रस्तमधरं, प्रार्थयन्ती— “भगवन् योगनाथ, अनन्त, देवदेव, जगन्नाथ, त्वं मम भ्रातरं न हन्तुम् अर्हसि, महाबाहो, शुभदायिन्।” एवं भगिन्याः प्रार्थनया दयालुः कृष्णः तं हन्तुं न मनसि चकार। ततः तं दुष्टं वस्त्रेण बद्ध्वा, केशं च दाढीं च मुण्डयित्वा, विकृतं चक्रे; यदवः शत्रुसैन्यं कमलवनं गजानिव ताडयन्तः विजयं लेभिरे। ततः ते कृष्णमुपेत्य रुक्मिं तं दशां प्राप्तं दृष्ट्वा, सङ्कर्षणः दयालुः तं विमोच्य कृष्णं प्राह— “कृष्ण! यत् त्वया कृतं, तत् अस्माकं न शोभनं न च साधु; केशच्छेदनं, विकृति, सखा वा बन्धुं हन्यादिति न उचितम्। एषा धर्मपत्नी भ्रातृविकृत्या न शोचेत्; सुखदुःखयोः कर्ता नान्यः, स्वकर्मफलमेव जनः प्राप्नोति। स्वबान्धववधः महापातकं, स्वदोषेण नष्टे किं पुनः हन्याद्? एष धर्मः क्षत्रियाणां प्रजापतिना स्थापितः—भ्राता भ्रातरं हन्यात्, न किञ्चित् भीषणतरम्। राज्यस्य भूमेः वित्तस्य स्त्रियाः गौरवस्य वा, मदमोहिताः स्वबान्धवानपि नाशयन्ति। त्वदीया दृष्टिः सर्वेषां प्रति कठिनैव, हे कृष्ण, पापात्मनाम्; मित्रहितं सर्वहितमिव मन्यसे, अज्ञानवत्। भगवत्या मायया मोहः जायते; देहाभिमानेन जनाः केचन मित्रं, केचन शत्रुं, केचन उदासीनं पश्यन्ति। एकः एव परमात्मा सर्वेषां देहिनां, नान्यः; मोहात् तु विभिन्नत्वं दृश्यते, यथा प्रकाशः गगनं वा। एष शरीरं प्रारम्भान्तयुक्तं, द्रव्यप्राणगुणात्मकम्, अज्ञानवशात् आत्मनि कल्पितं, संसारहेतुः। आत्मनः न कदापि अन्येन सह संयोगो न वियोगो, सन्नसद्वा; यथा सूर्यस्य प्रकाश्यवस्तुभिः सम्बन्धः केवलं कल्पितः। जन्माद्यवस्थाः शरीरस्य एव, आत्मनः कदापि न; यथा चन्द्रस्य कला, ग्रहणं वा तस्य न बाधते। यथा स्वप्ने आत्मनं वस्तूनि च अनुभवति, तेषां च फलं भुङ्क्ते, तथैव अज्ञानः संसारं प्रविशति, असत्यम् सत्यमिव मन्यमानः।” एवं श्रीशुकः कथयति।