तां दृष्ट्वा संनिपत्य वीराः कीर्तिमन्तः तस्याः सौन्दर्य-माधुर्य-वशगाः प्रेम्णा मूर्च्छिताः। तस्या मनोहरस्मित-विभ्रमदृष्ट्या मनांसि हरन्त्या राजानः स्वशस्त्राणि मुमुचुः। ते मोहिता महीपती रथगजाश्वासीनाः भूमौ पतिताः। सा च, यात्रायाः निमित्तेन स्वं तेजः हरये समर्पयन्ती, मन्दं मन्दं चलन्ती, कमलसदृशपदाभ्यां स्रस्तपदया, भगवतः आगमनं पश्यन्ती स्थितवती। सा कन्या वामहस्ताङ्गुलिभिः केशान् परिमृज्य, सव्रीडं पार्श्वदृष्ट्या समागतान् नृपतीन् वीक्ष्य, अच्युतं ददर्श। सा राजकन्या रथमारोहन्ती, कृष्णः तस्या अप्सरसामिव प्रतिद्वन्द्विनां समक्षं ताम् आकृष्य जग्राह। तां गरुडध्वज-रथे उपवेश्य, माधवः समवेतान् राज्ञः अवज्ञाय, बलरामेण पुरस्कृतः, सिंह इव शृगालसमूहात् मृगं हरन् इव, शनैः निर्गतः। ते गर्विताः राजानः, विशेषतः जरासन्धप्रमुखाः, पराजय-कीर्तिहान्याः सोढुं न शेकुः। ते उच्चैः चुक्रुशुः—"हा धिक्! वयं शस्त्रधारिणः गोपालकैः अपहृताः, सिंहैः अन्यमृगसमूहात् मृगः हृतः इव।" एवं ते सर्वे, महाक्रोधसंयुक्ताः, स्वस्वयानि वाहनानि आरुह्य, शस्त्राणि गृह्य, स्वसेनाभिः परिवृताः, धनुष्मन्तः अनुसस्रुः। तान् आगच्छतः दृष्ट्वा, यादवसेनापतयः, राजन्, प्रत्यूह्य, धनुषां निनादैः प्रत्यूचुः। ते शस्त्रकुशलाः, गजाश्वरथस्थाः, शरवर्षैः पर्वतान् मेघा इव वृष्टिं स्रवत्, शत्रुसैन्यं समावृत्य युद्धं प्रचक्रुः। स्वामिपतिसैन्यं शरवर्षैः आच्छन्नं दृष्ट्वा, सा तन्वी कन्या, भीतव्रीडितलोचनया, पतिं पप्रेक्षत। भगवान् स्मितपूर्वकं उवाच—"मा भैषीः, कमललोचने! एषा ते शत्रुसैन्यं स्वबन्धुभिः निहन्यते।" तद्वीर्यं सोढुं न शक्ता गदः, सङ्कर्षणः, अन्ये च महाबलाः, आयसैः शरैः अश्वगज-रथान् विव्यधुः। सारथयः, अश्वारूढाः, गजारूढाः, कुण्डलमुकुटपट्टाभिरामाः शिरांसि सहस्रशः भूमौ निपेतुः। शस्त्रधारिणः बाहवः, गदाधारिणः, धनुर्धराः, गजाः, ऊरवः, पादाः, अश्वाः, रथाश्वाः, ऊष्ट्राः, गवयाः, गर्दभाः, नरशिरांसि च भूमौ पतितानि। वृष्णिभिः विजयं कामयद्भिः तेषां सैन्यं विनाश्यमानं दृष्ट्वा, जरासन्धप्रमुखाः राजानः निवृत्ताः पलायिताः। ते शिशुपालं, पत्नीहरणेन शोकाकुलं, तेजःशून्यं, उत्साहहीनं, शुष्कमुखं, उपसृत्य ऊचुः— "नरश्रेष्ठ! मा शोचः। देहिनां मध्ये कश्चन नित्यं सुखदुःखयोः न पश्यति। यथा दारुमयी नर्तकी मायाविना प्रेरिता नृत्यति, तथैव ईश्वराधीनः सुखदुःखयोः प्रवर्तते। सप्तदशदिनानि मया शौरिणा युद्धे पराजितः, अष्टादशमे दिने चतुर्विंशत्युत्सैन्येन जयः प्राप्तः। तथापि अहं कदापि न शोचामि न हृष्यामि, लोकोऽयं काल-दैव-संयोगेन वर्तते इति विदित्वा। अद्यापि वयं सर्वे महाबलवीराधिपाः यादवैः कृष्णरक्षितैः कौशलैः पराजिताः। अद्य शत्रवः विजिग्युः, कालो हि स्वगतिर्भवति; यदा कालः अस्माकं पक्षे स्यात्, तदा वयं विजयी भविष्यामः।" एवं मित्रैः आश्वासितः चेदिराजः स्वपुरं गत्वा, अन्ये अपि जीवितबन्धवः स्वस्वनगरं प्रतिजग्मुः। किन्तु रुक्मिः, भगिन्याः राक्षसविवाहं न सहमाणः, कृष्णद्वेषी, स्वसेनया परितः कृष्णं अन्वगच्छत्। स रुक्मिः क्रोधात् कम्पमानमहत्भुजः, धनुष्मान्, सर्वराज्ञां सन्निधौ प्रतिज्ञामकरोत्— "यदि कृष्णं संग्रामे न हन्यां, भगिनीं च न पुनः आनयामि, तदा कुंडिनं न प्रविशेयम्। एषा मे सत्यप्रतिज्ञा।" इति उक्त्वा शीघ्रं रथमारुह्य सारथये आज्ञापयामास—"हयाः प्रचोदय! कृष्णं संग्रामे प्रतियास्यामि।" "अद्य तं दुष्टगोपं, भगिनीं बलात् हृतवन्तं, तीक्ष्णैः शरैः गर्वं नाशयिष्यामि।" इति गर्जन्, भगवत्-वैभवं न जानन्, गोविन्दं प्रत्याह्वयत्—"तिष्ठ! तिष्ठ!" इति एकेनैव रथे समुपेत्य। बलवद् धनुः संकर्ष्य, त्रिभिः शरैः कृष्णं विव्याध, उवाच—"किञ्चित् तिष्ठ, यादवकुलपांसन!" "क्व गच्छसि? भगिनीं चौर्येण हरन्, शृगालः हविर्हर इव। अद्य ते मायामानुषत्वं भिनद्मि, दुष्ट, कपटी, रणधूर्त!" "यावत् माम् शरैः निपात्य पातयिष्यसि, तावत् कन्यां मुमोच।" इति सस्मितं कृष्णः तस्य धनुः छित्त्वा षड्भिः शरैः रुक्मिं विव्याध। कृष्णः चत्वारः अश्वानष्टाभिः, सारथिं द्वाभ्यां, ध्वजं त्रिभिः शरैः विव्याध। रुक्मिः अन्यत् धनुः गृह्य, कृष्णं पञ्चभिः शरैः विव्याध। तैः शरवर्षैः आहतः अच्युतः रुक्मेः धनुः छित्त्वा, पुनः रुक्मिः अन्यत् धनुः आदाय, तदपि भगवाञ्छाश्वतः छित्तवान्। यानि यानि शस्त्राणि रुक्मिः आदत्त—गदा, शूल, त्रिशूल, खड्ग, पट्टिश, तोमर—तानि हरीः सर्वाणि छित्त्वा नाशयामास। ततः रुक्मिः, रथात् अवपत्य, खड्गं गृह्य, कृष्णं हन्तुं कुपितः, पतङ्ग इव दीपाय, समभ्यधावत्। कृष्णः शरैः तस्य खड्गं कवचं च भग्नवान्, ततः स्वं तीक्ष्णं खड्गं समुत्सृत्य, रुक्मिं हन्तुं समुपचक्रमे। पतिं भ्रातरं हन्तारं दृष्ट्वा, रुक्मिणी भयाकुला, पतिव्रता, भगवत्पादयोः पतित्वा, शोकाकुला, व्याकुलया गिरा उवाच— "योगेश्वर, अनन्त, देवदेव, जगन्नाथ, न मे भ्रातरं हन्तुमर्हसि, महाबाहो, शुभद।" शुक उवाच—सा भयाकुलाङ्गी, शोकशुष्कमुखी, कण्ठे गद्गदवाणी, स्वर्णहारं विस्रंसयन्ती, भगवत्पादयोः पतिता, दयया प्रेरितः स भगवान् तस्य हिंसां त्यक्तवान्। कृष्णः तम् दुष्टं वस्त्रे बन्धयित्वा, केशं श्मश्रु च मुण्डयित्वा, तं विकृतं कृत्वा, यादववीराः शत्रुसैन्यं पद्मवनं गजैः इव दलयामासुः।