ततः सा मौनव्रतं परित्यज्य, स्वकीयं सुवर्णमुद्रिकया भूषितं हस्तं दास्याः करं गृहीत्वा, अम्बिकागृहात् निर्गता। सा सुकेशी, सुकट्यक्षमा, मुखे कर्णाभरणरत्नैः विभूषिता, श्यामाङ्गी, कटिसूत्रेण मणिमयेन शोभिता, स्तनयुगलेन उन्नता, केशपाशैः कटाक्षं छादयन्ती, देवानां मायेव मोहिनी विराजमानाऽभूत्। तस्याः स्मितं शुद्धं, बिम्बफलसदृशौ अधरौ, मल्लिकाकुसुमसदृशाः दन्ताः, हंसगत्या विचरन्ती, मणिनूपुररवैः सुमधुरं निनादयन्ती, सा सुकान्त्या दीप्तिमती बभूव। तां वीक्ष्य, समागताः वीराः, कीर्तिमन्तः, तस्या प्रेम्णा मोहिताः, मूर्च्छिताः; राजानः तु तस्या सुमधुरस्मितेन, लज्जितकटाक्षैः चित्तं हरिताः, शस्त्राणि पातयामासुः। ते मोहिता महाभागाः राजानः, गजैरश्वैश्च रथैश्च उपविष्टाः, भूमौ पतिताः; सा तु शोभायाः निमित्तेन शोभमानां स्वकीयां छायां हरये समर्पयन्ती, शनैः शनैः कमलसदृशपदानि सञ्चालयन्ती, प्रभोः आगमनं प्रतीक्षमाणा बभूव। सा वामहस्ताङ्गुलिभिः केशपाशं परिमृज्य, ससंकोचं पार्श्वदृष्ट्या राजान् निरीक्ष्य, अच्युतं ददर्श। राजकुमारी रथारूढा सति, कृष्णः प्रतिद्वन्दिनां समक्षं तां जघान। तां गरुडध्वजेन रथे स्थापयित्वा, माधवः राजनिचयं अवज्ञाय, रामपुरोगमेण शनैः निर्गतः, यथा सिंहः शृगालमध्यात् हरणं करोति। तेषु राजसु गर्वितेषु, अपमानं यशो हरणं च असहमानाः—विशेषतः जरासन्धप्रमुखाः—उच्चुक्रुशुः, "धिक् धिक्! वयं शस्त्रपाणयः, गोकुलवासिभिः हृताः, यथा सिंहैः मृगाः अन्यजन्तुभ्यः अपहृताः।" इति। शुक उवाच—एवं ते सर्वे कोपसंरक्ताः, स्वस्वयान्ययानि आरुह्य, धनुष्मन्तः स्वबलैः परिवृताः, सन्नद्धाः, अनुसस्रुः। तान् समीपगतान् दृष्ट्वा, यादवसेनापतयः, धनुषः स्फोटनैः प्रतिनिनाद्य, तेषां पुरतः स्थिताः। तेऽपि शस्त्रकुशलाः, गजाश्वरथारूढाः, शरवृष्टिं वृष्टिवत् पर्वतेषु वर्षन्त इव, प्रेषयामासुः। पतिसैन्यस्य शरवृष्ट्या आच्छन्नं दृष्ट्वा, सा सुकट्यक्षमा कन्या, संकुचितलोचना भीतास्मिता पतिं सस्मार। भगवान् स्मितपूर्वकं उवाच—"मा भैः, कमललोचने! एषा ते शत्रुसैन्यः स्वजनैः एव विनाशिता भविष्यति।" ततः गदः सङ्कर्षणः च अन्ये च वीराः, तेषां गजाश्वरथान् लौहबाणैः प्रहारयामासुः। सारथीनां, अश्वारूढानां, गजारूढानां च शिरांसि, कुण्डलमुकुटपट्टाभरणानि युक्तानि, सहस्रशः भूमौ पतितानि। खड्गचर्मधनुष्मन्तः भुजाः, गजाः, जङ्घाः, पादाः, अश्वा, गर्दभा, उष्ट्रा, वृषभा, नरशिरांसि च भूमौ पतितानि। वृष्णिभिः विजयकाङ्क्षिभिः तेषां सेनायां विनाश्यमानायां, जरासन्धप्रमुखाः राजानः पराङ्मुखाः पलायिताः। ते शिशुपालं समीपमागत्य, स्वपत्नीहृतस्य शोकाकुलस्य, तेजोहीनस्य, उत्साहशून्यस्य, शुष्कमुखस्य, इदं वचनमूचुः— "नरश्रेष्ठ! शोकं त्यज। देहिनां स्थायि न सुखं न दुःखं कश्चन पश्यति। यथा यन्त्रकृतनर्तकी मायया नर्त्यते, तथा भगवदधीनः सुखदुःखयोः प्रवर्तते। सप्तदशदिनानि मया शौरेः सह युद्धे पराजयः लभितः, अष्टादशे दिने चतुर्विंशत्याः अक्षौहिण्यः संयोज्य, तं विजितवानस्मि। तथापि न कदाचिद् दुःखं न हर्षं प्रपद्ये, कालेन दैवयोगेन जगत् प्रवर्तते इति जानन्। अद्यापि वयं सर्वे, महाबलिनां नायकाः, कृष्णरक्षितैः यादवैः पराजिताः। अद्य शत्रवः विजितवन्तः, कालः स्वगत्याऽनुगच्छति; यदा कालः अस्मासु अनुकूलः भविष्यति तदा वयं विजयी भविष्यामः।" इति मित्रैः सान्त्वितः चेदिराजः स्वपुरं ययौ, अन्ये च शेषितराजानः स्वस्वनगरं प्रतिनिवृत्ताः। रुक्मी तु, भगिन्याः राक्षसविवाहं न सहमानः, कृष्णद्वेष्यः च, स्वबलसमन्वितः, कृष्णपृष्ठतः अन्वयात्। क्रुद्धः रुक्मी, सर्वराजानां साक्षात्, महाबाहुः कम्पमानभुजः, धनुः गृहीत्वा, शपथं कृतवान्— "यदि कृष्णं युद्धे न हन्याम्, भगिनीं च न पुनरानेष्यामि, तदा कुंडिनपुरीं न प्रवेक्ष्यामि। एतत् सत्यम्।" एवं उक्त्वा, शीघ्रं रथारूढः, सारथये आज्ञापयत्—"अश्वान् चालय! कृष्णं युद्धाय द्रक्ष्यामि!" इति। "अद्य तीक्श्णैः शरैः तस्य दुष्टगोपस्य गौरवं नाशयिष्यामि, यः बलात् भगिनीं हृतवान्।" इति गर्वं कृत्वा, भगवान्निर्ज्ञाय, गोविन्दं समाह्वयत्—"तिष्ठ! तिष्ठ!" इति, एकेनैव रथेन समीपमागच्छत्। बलवद्बाणं सन्धाय, कृष्णं त्रिभिः शरैः विव्याध, उवाच च—"क्षणं स्थातुमर्हसि, हे यदुकुलकलङ्क!" "क्व गच्छसि, भगिनीं बलात् हरित्वा, यथा शृगालः हविर्हरति? अद्य ते गौरवं भिनद्मि, हे कपटी, दुष्टयोधिन्!" "यावत् मां शरैः पतितं न करोषि, तावत् कन्यां मुञ्च!" इति। स्मितपूर्वं कृष्णः तस्य धनुः चकार, षड्भिः शरैः रुक्मिणं विव्याध। चतुर्भिः अश्वान्, द्वाभ्यां सारथिं, त्रिभिः ध्वजं अष्टाभिः शरैः विव्याध; पुनः धनुः आदाय रुक्मी कृष्णं पञ्चभिः शरैः ताडितवान्। शरवृष्टिभिः पीडितः अच्युतः रुक्मिणः धनुः छित्त्वा पुनः तेन आदाय धनुः छित्त्वा; यद् यदस्त्रं रुक्मी आदत्त, गदां, शूलं, त्रिशूलं, खड्गचर्म, शक्तिं, तोमरं वा, हरीः तानि सर्वाणि चकार। ततः रथात् अपत्युत्पत्य, खड्गपाणिः, हन्तुं कृतनिश्चयः, रुक्मी, ज्वलनं प्रति पतङ्ग इव, कृष्णं प्रति प्रधावितः। आक्रान्ते, कृष्णः तस्य खड्गं चर्म च शरैः भित्त्वा, स्वस्य तीक्ष्णं खड्गं गृहीत्वा, रुक्मिणं हन्तुं उद्यतवान्। पतिं भ्रातरं हन्तुं उद्यतं दृष्ट्वा, रुक्मिणी भीतिसन्तप्तमनाः, पतिस्य पादयोः पतित्वा, शोकार्ता वाक्यं व्याहरत्।