ताः स्त्रियः रुक्मिण्यै भोज्यशेषं दत्त्वा, तस्यै स्वस्तिवचनानि अपि प्रायच्छन्। ताः प्रणम्य सा कन्या तद् अवशिष्टं सस्नेहम् अङ्गीकृत्य, मौनव्रतं परित्यज्य, अम्बिकागृहात् निर्गत्य, स्वकीयां दासीं हस्तेन गृहीत्वा, स्वहस्ते रत्नमुद्रया शोभिता, शनैः अग्रसरा। सा तन्वङ्गी, कर्णाभरणरत्नवदना, श्यामवर्णा, कटिसूत्रेण रत्नमयेन भूषिता, स्तनयुग्मेन उन्नता, कुचाभ्यां लज्जमानदृष्टिः, कुचाभ्यां लज्जमानदृष्टिः, केशपाशैः निगूढनयना, देवानां मायेव सौम्या, रम्या, स्थिरा च बभूव। स्मितशुद्ध्या, बिम्बफलसदृशवर्णाधरया, मल्लिकाकुसुमसदृशदन्तपङ्क्त्या, हंसगमना, मृदंगुणशिञ्जानमणिनूपुरध्वन्या, सा शोभमानासीत्। तां वीक्ष्य, समागतवीराः, यशस्विनः, तस्यां प्रेम्णा मोहिताः, मूर्च्छिताः; राजानः अपि, तस्या: सविनयस्मितेन च लज्जितावलोकनैः च मनांसि हरन्तः, शस्त्राणि पातयामासुः। ते मोहिता महीपाः, गजैर् रथैः हयैः च उपविष्टाः, भूमौ पतिताः; सा तु शोभायाः निमित्तेन हरये स्वं तेजः अर्पयन्ती, शनैः शनैः गच्छन्ती, पद्मनिभपद्मा, हरिं प्रति पश्यन्ती, अग्रे प्रस्थिताऽभवत्। या कन्या, वामहस्ताङ्गुलिभिः केशान् अपसार्य, पार्श्वदृष्ट्या लज्जान्विता, समागतान् राज्ञः विलोक्य, अच्युतं च पश्यन्ती, रथारोहणसमये एव, कृष्णेन प्रतिद्वन्दिनां समक्षं हृतासीत्। तां गरुडध्वजेन रथे स्थाप्य, माधवः, राजन्यसंघं अवज्ञाय, रामेण पूर्वं नीतः, सिंह इव शृगालमध्यात् मृगं हरन् इव शनैः प्रस्थितः। तदा ते गर्वितराजानः, पराजयम् अपकीर्तिं च न सहमाना—विशेषतः जरासन्धादयः—व्याहरन्, "हा धिक्! वयं शस्त्रपाणयः गोपालैः अपहृताः, सिंहैः इव मृगाः अन्यपशुमध्ये!" एवं सर्वे कोपात् रथगजाश्वादिषु आरुह्य, स्वस्वसेनाभिः परिवृत्य, धनुष्कोटिभिः सज्जीकृत्य, अन्वधावन्। तान् आगतान् दृष्ट्वा, यादवसेनापतयः अपि, राजन्, प्रत्युद्यताः, धनुषां शब्दैः आकाशम् अपूरयन्। शस्त्रविदः, रथगजाश्वादिषु स्थिताः, शरवृष्टिभिः गिरिं मेघा इव ववर्षुः। तत् पतिं शरवर्षैः आवृतं दृष्ट्वा, सा तन्वी, लज्जाभयसंयुक्तया दृष्ट्या तस्य मुखं पश्यन्ती स्थितवती। भगवान् स्मितपूर्वकं अवदत्, "मा स्म भीः, पद्मलोचने! एष ते शत्रुसंघः त्वदीयैः एव बन्धुभिः विनाश्यते।" तेषां वीर्यं न सहमाना, गदः सङ्कर्षणः च अन्ये च यादववीराः, आयसैः शरैः अश्वगजारथान् व्यधमन्। रथिनां, अश्वारूढानां, गजारूढानां च शिरांसि, कुण्डलमुकुटपट्टाभिः शोभितानि, सहस्रशः भूमौ पेतुः। खड्गमुसलधनुष्मन्तो भुजाङ्गानि, गजोरू, पादाः, अश्वा, खरा, उष्ट्राः, गवां शिरांसि, नराणां च शिरांसि च पतितानि। वृष्णिभिः जयकामिभिः सेनायां विनश्यन्त्यां, राजानः जरासन्धमुख्याः पराङ्मुखाः अभवन्। ते शिशुपालमुपगम्य, स्वपत्नीहरणदुःखितम्, तेजः हीनम्, उत्साहविहीनम्, शुष्कमुखम्, इदं वचः ऊचुः— "नरश्रेष्ठ! दुःखं त्यज। देहिनां नित्यसुखदुःखयोः कश्चिद् न पश्यति स्थायित्वम्। यथा यन्त्रचित्तनारी मायया नर्त्यते, तथा ईश्वरवशगः सुखदुःखयोः प्रवर्तते। अहं सप्तदशाहानि शौरिणा पराजितः, अष्टादशमे दिने च विंशतित्रय्याः सेनाभिः तं विजितवान्। तथापि न कदाचिद् दुःखं न हर्षं प्राप्नोमि, कालयोगेन जगत् प्रवर्तते इति विज्ञाय। अद्यापि वयं सर्वे, महाबलवीर्यशालिनः, कृष्णरक्षितैः यादवैः, मायया पराजिताः। अद्य शत्रवः विजिताः, कालः स्वगत्या गच्छति; यदा कालः अस्मदनुकूलः भविष्यति, तदा वयं विजेष्यामः।" एवमुक्तः स मित्रैः शान्तचित्तः, चेदिराजः स्वपुरं ययौ, ये च अन्ये जीवितारक्षितराजानः, ते अपि स्वस्वपुराणि जग्मुः। रुक्मी तु, भगिन्याः राक्षसविवाहं न शशाक सोढुम्, कृष्णद्वेषी, बलसमन्वितः स्वसेनया, कृष्णमुपजगाम। रुक्मी क्रुद्धः, महतीं प्रतिज्ञां राज्ञां मध्ये घोषयन्, बभूव—"यदि नाहं कृष्णं रणाङ्गणे हन्याम्, भगिनीं च न पुनः आनयामि, तावत् न कुंडिनं प्रविशेयम्; सत्यम् एतद् वदामि।" इति। ततः शीघ्रं रथमारोह्य, सारथिम् आदिशत्—"अश्वान् चालय! कृष्णं समरे पश्येयम्।" इति। "अद्य तिक्तैः शरैः तस्य दुष्टगोपस्य गर्वं हरिष्यामि, यः बलात् भगिनीं मम हरति।" इति गर्वयुक्तः, भगवतः ऐश्वर्यं अजानन्, गोविन्दम् आह्वयन्, "तिष्ठ! तिष्ठ!" इति एकेनैव रथेन सन्निकर्षमुपागतः। स बलवद् धनुः संक्षिप्य, कृष्णं त्रिभिः शरैः विव्याध, "किञ्चिद् स्थातुम् अर्हसि, हे यादवकुलपांसन!" इति चोवाच। "क्व गच्छसि, मम भगिनीं चौर्येण हरन् शृगाल इव हविः? अद्य ते दम्भं भिनदामि, हे छन्नयोध!" इति। "यावद् अहं शरैः त्वया निपातितः न भवामि, तावत् कन्यां मुञ्च!" इति वदन्, सस्मितः कृष्णः तस्य धनुः भग्नवान्, षड्भिः शरैः रुक्मिणं विव्याध। चतुर्भिः अश्वान्, द्वाभ्यां सारथिं, त्रिभिः पताकां अष्टभिः शरैः विव्याध। रुक्मी पुनरपि धनुः आदाय, कृष्णं पञ्चभिः शरैः विव्याध। शरवृष्टिभिः पीड्यमानः अच्युतः रुक्मिणः धनुः छित्त्वा, पुनरपि तेन धनुः आदाय, भगवान् तदपि छित्त्वा। यत् यत् शस्त्रं रुक्मी गृहीत्वा, मुसलं शूलं त्रिशूलं खड्गपट्टिशं तोमरं वा, तानि सर्वाणि हरिः छित्त्वा। ततः रुक्मी रथात् अवपत्य, खड्गहस्तः, हन्तुं कृतनिश्चयः, क्रोधात् कृष्णं प्रति धावन्, पतङ्ग इव वह्निं प्रति। तं समुपसृत्य, कृष्णः तस्य खड्गं च पट्टिशं च शरैः खण्डयित्वा, स्वं तीक्ष्णं खड्गं संधाय, रुक्मिणं हन्तुं उद्यतवान्।