स तदा, अम्बिकायै पुनः पुनः प्रणम्य, शुभायै स्वसुतसमेतायै, प्रार्थयामास—"मे पतिः श्रीकृष्णः स्यात्, त्वं च मयि प्रसन्ना भव" इति। ततः सुरभिसुगन्धद्रव्यैः, अक्षतैः, धूपैः, वस्त्रैः, मालाभिः, भूषणैः, नानाविधोपहारैः, भोज्यैः, दीपश्रेण्यः च विन्यस्य, ब्राह्मण्यः स्वैः पतिभिः सहिताः, लवणैः, अपूपैः, ताम्बूलैः, हारैः, फलैः, इक्षुच्छदैः च, तां सम्यक् पूजयामासुः। ताः स्त्रियः अवशिष्टं तस्यै दत्त्वा, आशीः च ददुः; सा कन्या ताभ्यः प्रणम्य, अवशिष्टं स्वीकृतवती। ततः मौनव्रतम् उत्सृज्य, सा स्वदासीं हस्तेन गृहीत्वा, मणिवलयेन भूषितहस्ता, अम्बिकागृहात् निर्गता। सा तन्वी, कर्णाभरणरत्नशोभितमुखी, श्यामलाङ्गी, कटिस्थमणिमेखलायुक्ता, उन्नतस्तनयुगला, कुण्डलितकेशपाशेन विलक्षितावलोकना, देवमायेव मनोहरी स्थिरा च बभूव। तस्या बिम्बफलसदृशशोणाधरा, शुद्धस्मिता, मल्लिकाकुसुमसदृशदन्तपङ्क्तिः, हंसगमना, मृदुपदनिःस्वनमणिनूपुरा, सा शोभाम् अवाप्तवती। तां दृष्ट्वा, समागताः वीराः, प्रेम्णा सन्तप्ताः, मूर्च्छिताः; राजानः च, तस्या कुलीनस्मितलज्जावलोकनैः मनांसि हृतानि, स्वशस्त्राणि पातयामासुः। ते विमूढा, कीर्तिशालिनः, गजैः, रथैः, अश्वैः उपविष्टाः, भूमौ पतिताः; सा च शोभायै व्याजेन, हरये स्वीयं तेजः समर्पयन्ती, शनैः शनैः चलन्ती, कमलायतपदा, प्रभोः आगमनं निरीक्षन्ती जगाम। सा वामहस्ताङ्गुलिभिः केशपाशं तिरस्कृत्य, पार्श्वेण विलोक्य, लज्जया राजान् निरीक्ष्य, अच्युतम् अपश्यत्; सा राजकन्या रथमारोहन्ती, कृष्णः प्रतिद्वन्दिनां सम्मुखे ताम् अपाहरत्। तां गरुडध्वजाङ्किते रथे स्थाप्य, माधवः, राजन्यसमूहं नापेक्ष्य, बलरामेण पुरस्कृतः, सिंह इव शार्दूलानां मध्ये मृगं हरन् इव, शनैः निर्गतः। ते तु गर्विताः राजानः, विजयपराभवदुःखं न सहन्तः, विशेषतः जरासन्धमुख्याः, "हा धिक्! वयं शस्त्रधारिणः गोकुलैः अपहृताः, सिंहैरिव मृगाः अन्यपशुसंघे" इति रुरोदुः। शुकः उवाच—एवं ते सर्वे, क्रोधात्, स्वस्ववाहनानि आरुह्य, शस्त्राणि गृहीत्वा, स्वसेनाभिः परिवृताः, धनुष्कोटिनिःस्वनैः यदुवीरान् अन्वधावन्। तेषां समागमं दृष्ट्वा, यदुवीराः, राजन्, धनुषः संधानेन प्रत्यूह्य, युद्धाय स्थिताः। शस्त्रकुशलाः, अश्वगजरथारूढाः, शरवृष्टिं पर्वतेषु मेघवृष्टिवत् स्रष्टुम् आरब्धाः। तस्याः पतिसैन्यं शरवृष्ट्या छन्नं दृष्ट्वा, सा तन्वी, भीतलज्जितलोचनया, पतिम् अपश्यत्। भगवान् स्मयमानः उवाच—"मा भैः, कमललोचने! एषा ते वैरिसेना स्वबान्धवैः नाशिता भविष्यति।" ततः गदः, सङ्कर्षणः, अन्ये च वीराः, तेषां अश्वगजरथेषु लौहमयैः शरैः प्रहारं कृतवन्तः। सारथीनां, अश्वारूढानां, गजारूढानां, कुण्डलमुकुटपट्टाभरणशोभितानि शिरांसि, सहस्रशः भूमौ पतितानि। खड्गगदाधनुष्मन्तः भुजाः, गजाः, ऊरवः, पादाः, अश्वाः, गर्दभाः, उष्ट्राः, वृषाः, नरशिरांसि च भूमौ पतितानि। वृष्णिवीरैः जयकाङ्क्षिभिः तेषां सेनायां विनाश्यमानायां, राजानः जरासन्धपुरस्कृताः, निवृत्ताः। शिशुपालमुपगम्य, सः स्वपत्नीहरणदुःखितः, तेजः हृतः, उत्साहः नष्टः, मुखं शुष्कं, तं मित्राणि ऊचुः—"नरश्रेष्ठ! दुःखं त्यज; देहिनां स्थिरं सुखदुःखं न कश्चन पश्यति। यथा यन्त्रचालितः काष्ठस्त्री मायाविना नृत्यते, तथा ईश्वराधीनः जनः सुखदुःखयोः प्रवर्तते। सप्तदशरात्रं शौरेः पराजितः, अष्टादशमे दिने चतुर्विंशत्याः सेनाभिः जयः प्राप्तः; तथापि न कदाचित् शोचामि न हृष्यामि, कालसंपृक्तं जगत् विदित्वा। अद्यापि सर्वे वयं, महाबलवीरमुख्याः, कृष्णरक्षितैः यादवैः, कौशलवशात् पराजिताः। अद्य शत्रवः विजयीभवन्ति, कालः स्वगतिं चरति; कालः अनुकूलः सति, वयं विजयी भविष्यामः।" शुकः उवाच—एवं मित्रैः समाश्वास्य, चेदिराजः स्वपुरं प्रतस्थे, ये चान्ये जीवितारक्षिता राजानः, स्वस्वनगरं प्रतिनिवृत्ताः। किंतु रुक्मी, स्वसारं राक्षसविधिना कृष्णाय दत्तां न सहमाणः, कृष्णद्वेषी, स्वसेनया परिवृतः, कृष्णानुगमनाय निर्गतः। स कोपसमन्वितः, सर्वराजसमक्षं, महाबाहुः, धनुः गृहीत्वा, प्रतिज्ञामकरोत्—"यावदहम् अरेः कृष्णस्य वधं न करिष्यामि, रुक्मिणीं च न पुनः प्राप्स्यामि, तावत् अहं कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामि; सत्यमेतद् वदामि।" एवं उक्त्वा, शीघ्रं रथमारुह्य, सारथये आज्ञापयत्—"अश्वान् चालय! कृष्णं समरे सम्स्पर्धये!" इति। "अद्य तिक्क्ष्णैः शरैः, तं दुष्टं गोपालकुलपतिं, यः मम भगिनीं बलात् अपाहरत्, गर्वं हनिष्यामि" इति दर्पेण उक्त्वा, भगवतः ऐश्वर्यं न जानन्, गोविन्दं समाह्वयन्—"तिष्ठ! तिष्ठ!" इति एकेनैव रथेन समुपेत्य। स बलवद्धनुः संधाय, कृष्णं त्रिभिः शरैः विव्याध, उवाच—"क्षणं तिष्ठ, यदुकुलपांसन!" "क्व गच्छसि, मम भगिनीं यथा क्रूरः शृगालः हविर्हरणं कृत्वा? अद्य ते दम्भमायां छिन्द्यामि, दुष्ट विकटयोधिन!" "यावत् त्वं मां शरैः पतितं न करोषि, तावत् कन्यां विमोचय!" इति। स्मयमानः कृष्णः तस्य धनुः चिच्छेद, षड्भिः शरैः रुक्मिणं विव्याध। चतुर्भिः अश्वान्, अष्टाभिः शरैः, द्वाभ्यां सारथिम्, त्रिभिः पताकां विव्याध; पुनः धनुः आदाय, रुक्मी कृष्णं पञ्चभिः शरैः विव्याध। तैः शरवृष्टिभिः अभिहतः, अच्युतः रुक्मिणः धनुः छित्त्वा, पुनः अन्यं धनुः आदाय, तदपि अक्षयः प्रभुः छित्त्वा, तस्य वीर्यम् अवार्यत्।