रुक्मिणी देवी, लोकानां शोभायै, श्रीकृष्णस्य गुणान् श्रुत्वा—ये श्रोतृणां क्लेशं नुदन्ति—निर्यः, निर्लज्जा मनसा तं अच्युतं, कर्णमार्गेण प्रविष्टवती। तस्य रूपं, यः सर्वकामानां पूर्तिः दृश्यते, दृष्ट्वा हृदयम् आकृष्टवती। सा तं मुकुन्दं सम्बोध्य, "कः वा सती कुलीनाऽनुपमा युवती, तव तुल्यं वंशे, चारित्रे, रूपे, विद्वत्तायां, आयुषि, धन्ये, यशसि, सर्वेषु, तव समं अन्यं न पश्यति? सर्वजनानां मनांसि हर्षयन्तं नरसिंहं पतिं न वरेत?" इति विचारयन्ती। अतः, "भगवन्, त्वं मया पतिर् इति निश्चितः; त्वया मां पत्न्यं स्वीकुरु। न चेदि-राजा, श्वा इव सिंहस्य यज्ञांशं हरन्, वीरस्य भागं स्पृशेत्, हे कमलाक्ष!" इति प्रार्थयन्ती। "यदि सर्वेश्वरः, गदाग्रजः, मम दान-यज्ञ-व्रत-देवब्राह्मण-वरिष्ठसेवया तुष्टः, तदा सः मम हस्तं गृहीत्वा आगच्छतु, न तु दमघोषपुत्रः वा अन्यः।" "श्वः, अजय्य, यदा विदर्भं विवाहाय आगमिष्यसि, सेना-पतिभिः परिवृतः, चेदि-मगधबलान् जयित्वा, राक्षसरीत्या वीर्यं मूल्यं कृत्वा मां बलात् अपहर।" इति सा वदति। "यदि त्वं चिन्तयसि, कथं अहं अन्तःपुरे रक्ष्यमाणा तव विवाहाय उपलब्धास्यामि, तर्हि उपायं ब्रूते—पूर्वदिने कुलदेव्याः पूजायां नववधूः बहिः गच्छति गिरिजायाः पूजायै।" "ये महात्मानः तव पदकमलस्य रजः स्नातुम् इच्छन्ति, उमापतिरपि तम् अज्ञानं नाशयितुं यत्नं करोति। यदि तव अनुग्रहं न लभे, तदा शतजन्मसु तपसा कृशा इमं जीवनं परित्यज्यामि।" इत्येवम्। ततः ब्राह्मणः उक्तवान्—"एताः गुप्तवार्ताः यदुवंशजायाः मया आनिताः; अत्र किम् कर्तव्यम् इति विचिन्त्य, यथायोग्यं कुरु।" शुकदेवः उक्तवान्—"विदर्भकन्यायाः सन्देशं श्रुत्वा, यदुवंशजः कृष्णः ब्राह्मणं हस्ते गृहीत्वा, स्मितं कृत्वा, वदति।" श्रीभगवान् उक्तवान्—"मम अपि रात्रौ निद्रा नास्ति; मनः तस्यां लीनम्। जानामि, रुक्मिण्याः विवाहः मम सख्यं रुक्मी भ्रातृवैर्येन विघ्नितः।" "तां, यः मयि भक्त्या स्थिता, निर्गुणा, अग्निशिखेव, नृपतिसभायां युद्धेन आनयिष्ये।" इति प्रतिज्ञाय। शुकदेवः पुनः—"रुक्मिण्याः विवाहे शुभकालं ज्ञात्वा, मधुसूदनः सारथिं दारुकं आज्ञापयत्—'द्रुतं रथं योजय।'" दारुकः रथं योजयित्वा, शैब्य, सुग्रीव, मेघपुष्प, बलाहक इति अश्वैः, समस्ते कृष्णस्य पुरतः अञ्जलिं कृत्वा स्थितवान्। कृष्णः रथं आरोह्य, ब्राह्मणं रथे स्थाप्य, शीघ्रगामिभिः अश्वैः आनर्तात् विदर्भं एकरात्रे प्राप्तवान्। कुण्डिनराजः, पुत्रे स्निग्धः, पुत्र्याः शिशुपालाय दातुं विवाहाय यत्नं आरब्धवान्। नगरी सम्यक् शुद्धा, मार्गाः, गलीः, चौराः, पताकाः, ध्वजाः, तोरणैः शोभिता। पुरुषाः, स्त्रियः, शुभवस्त्रधारिणः, माला, पुष्प, भूषणैः सुसज्जिताः, गृहाणि अगुरुधूपगन्धयुक्तानि। राजा पितृणां, देवतानां, ब्राह्मणानां विधिवत् पूजनं कृत्वा, तान् तुष्टिं दत्त्वा, शुभमन्त्राः पाठिताः। कन्या स्नात्वा, शुभविधायै सज्जिता, उत्तमवस्त्रैः भूषिताः। श्रेष्ठब्राह्मणाः, साम, ऋग्, यजुः वेदविधिना, कन्यायाः रक्षणार्थं जपं कृत्वा, प्रमुखः पुरोहितः अथर्ववेदविद् ग्रहशान्त्यर्थं हविः अर्पितवान्। राजा, विधिप्रवर्तकः, ब्राह्मणेषु सुवर्णं, रजतं, वासांसि, तिलगुडं, गोः दत्त्वा। दमघोषराजः, चेदिपति, पुत्रस्य समृद्ध्यर्थं, मन्त्रविद्भिः सर्वं यथायोग्यं व्यवस्थितवान्। मत्तदन्तैः, सुवर्णरथैः, अश्वपदातिसैन्यैः, कुण्डिनं प्रति प्रस्थितः। विदर्भराजः तं समीपं गत्वा, सत्कारं कृत्वा, आनन्देन तं आवासे स्थितवान्। शाल्वः, जरासन्धः, दन्तवक्त्रः, विदुरथः, चेदिपौण्ड्रसहस्रसंघः आगतः। केषां च कृष्णरामयोः शत्रवः, चेदिपुत्राय कन्यां दातुं निश्चिन्त्य, यदि कृष्णः यदुभिः आगच्छेत्, युद्धाय सज्जाः। सर्वे नृपाः, सैन्यसंपूर्णरथैः, युद्धाय एकत्रिताः। विरोधिनृपयत्नं श्रुत्वा, रामः, संघर्षं शङ्कन्, ज्ञात्वा कृष्णः एकाकी कन्यां हर्तुं गतः। भ्रातृस्नेहात्, रामः शीघ्रं कुण्डिनं प्रति, गजाश्वरथपदातिसैन्येन प्रस्थितः। भीष्मककन्या, उत्तमरूपा, हरिं आगमनाय तृष्णा, आगमनं न पश्यन्ती, ब्राह्मणस्य वचनं चिन्तयन्ती। "हाय, त्रिरात्रं विवाहात् अतीतं, अहं निर्दोषा, कमलनयनः न आगतः, कारणं न जानामि; ब्राह्मणः सन्देशवाहः अपि न आगतः।" "शायद्, मयि दोषं दृष्ट्वा, निर्दोषः कृष्णः मम हस्तग्रहणं न निश्चितवान्।" "मम भाग्यं दुष्टम्; ब्रह्मा अनुकूलः नास्ति, न महादेवः, न गौरी, न रुद्राणी, न गिरिजा, न सती।" इति सा गोविन्दे मनः स्थिता, कालं चिन्तयन्ती, अश्रुपूर्णनेत्रं निमील्य। यदा सा वधूः गोविन्दस्य आगमनं प्रतीक्षन्ती, तदा, राजन्, तस्याः वामजंघा, बाहुः, नेत्रं, शुभवाक्यप्रियं कम्पितम्। ततः, कृष्णस्य आदेशेन, ब्राह्मणः, उत्तमः, अन्तःपुरे विचरन्तीं कन्यां दृष्टवान्। सा, तं हर्षपूर्णमुखं, स्थिरचित्तं दृष्ट्वा, लक्षणज्ञा, शुद्धस्मितं कृत्वा, पृष्टवती। ब्राह्मणः तस्यै यदुवंशजः आगतः इति कथितवान्, सत्यं स्वयम्वरवचनं च निवेदितवान्। विदर्भकन्या, आगमनं ज्ञात्वा, हर्षपूर्णहृदया, ब्राह्मणं न पश्यति, सः अन्यथा प्रियः। आगमनं श्रुत्वा, विवाहदर्शनाय उत्सुकः, रामः कृष्णः च वाद्यैः घोषयन्तौ, यथायोग्यं सत्कारं कृत्वा, आगतौ।