विदर्भराजकन्या रुक्मिणी स्वगृहं आगतानां स्त्रीणां मुखात् मुकुन्दस्य सौन्दर्यवीर्यगुणकीर्तीनि श्रुत्वा, तम् एव योग्यं पतिं मनसा चिन्तयामास। श्रीकृष्णः अपि तस्याः प्राज्ञता-शील-सौन्दर्य-गुणैः आकर्षितः, मनसि ताम् आत्मनः योग्यां भार्यां कर्तुम् अचिन्तयत्। यद्यपि रुक्मिण्याः बान्धवाः कृष्णाय दातुम् इच्छन्ति स्म, तस्य भ्राता रुक्मी कृष्णद्वेषी सन्, ताम् अस्य न दत्त्वा शिशुपालं वरयित्वा तत्रैव स्थितवान्। एवमेतत् श्रुत्वा सा श्यामलोचना राजकन्या दुःखेन परितप्यमाना, विचिन्त्य शीघ्रं विश्वस्तं ब्राह्मणं कृष्णाय सन्देशदायिनं प्रेषयामास। स ब्राह्मणः द्वारकां गच्छन्, द्वारपालैः प्रवेशितः, स्वर्णसिंहासने स्थितं भक्तवत्सलम् भगवानं साक्षात् अपश्यत्। तं ब्राह्मणम् आलोक्य, भक्तजनप्रियः प्रभुः स्वस्थानात् उत्थाय, तम् उपवेश्य, यथैव देवाः आत्मानं पूजयन्ति, तथा पूजा अकरोत्। यदा स ब्राह्मणः भोजनं कृत्वा विश्राम्य च, तदा धर्मसंश्रयः कृष्णः समीपं गत्वा, तस्य पादौ हस्तेन स्पृष्ट्वा, सान्त्वनया पप्रच्छ— "भो ब्राह्मणश्रेष्ठ! किम् तव धर्मः, यः पितामहैः पूज्यते, निर्विघ्नं प्रवर्तते? अस्ति वा तव चित्तं सदा तुष्टम्? यः ब्राह्मणः यथालाभेन सन्तुष्टः स्वधर्मे स्थितः, स एव सर्वकामधुक् भवति। अपि च, यदि स्वर्गपतिरपि असन्तुष्टः स्यात्, स सर्वत्र विचरति; किन्तु यः सन्तुष्टः, स किञ्चिदपि नास्ति सन्, दुःखरहितः सुखेन शय्यां करोति। ये ब्राह्मणाः यथालाभसन्तुष्टाः, शीलिनः, सर्वभूतहिताः, विनीताः, शान्ताश्च, तान् अहं एकवारं शिरसा वन्दे। भो ब्राह्मन्! सर्वं कुशलम् अस्ति किं? येषां प्रजाः सुखेन राज्ञा रक्ष्यन्ते, स राजा मे प्रियः। त्वं च बहूनि क्लेशान् अतिक्रम्य अत्रागतः, तस्मात् सर्वं निगूढं वा यत् कर्तव्यम्, तद् आख्याहि।" एवं भगवता लीलावतारेण मानितः स ब्राह्मणः सर्वं यथावत् निवेदयामास। तत्र रुक्मिणी देवी स्वसन्देशे जगाद— "भो लोकसुन्दर! तव गुणश्रवणेन, येन श्रोतृणां क्लेशः नश्यति, मम चेतः लज्जां विहाय, श्रवणमार्गेण त्वयि अपकम्प्ये प्रविष्टम्। तव रूपदर्शनात्, यत् सर्वकामनां पूर्णम्, मम मनः आकृष्टम्। हे मुकुन्द! का वा कुलीनकन्या, या विवेकिनी, त्वां विना अन्यं पतिं व्रजेत्? त्वमेव स्वसदृशः, वंशे, गुणे, रूपे, विद्यायां, आयुषि, श्रीमत्यां, कीर्तौ च; त्वमेव सर्वेषां मनः प्रमोदयसि। तस्मात् त्वमेव मया पतिर् वृत्तः; त्वं मां पत्नीत्वेन गृहाण। न चेदिराजः शृगालवत् सिंहस्य भागं गृहीत्वा, वीरस्य भागं स्पृशतु, हे कमलनयन! यदि भगवाञ् गदाग्रजः, सर्वेश्वरः, मम दान-यज्ञ-व्रत-होम-देवर्षिपितृसेवनादिभिः पूजितः सन्तुष्टः, तर्हि स मां गृहीत्वा, न तु दमघोषपुत्रो वा अन्यः कश्चन। श्वो विदर्भपुरं त्वं गूढः स्वबलाधिपैः परिवृतः आगच्छ, चेदिमगधबलान् निर्जित्य, राक्षसरीत्या, वीर्यशुल्कां मां बलात् हर। यदि त्वं चिन्तयसि—कथं अहं अन्तःपुरे रक्षितां त्वया उपयेमि—तर्हि उपायं वक्ष्यामि। विवाहपूर्वदिने कुलदेव्याः पूजायाः निमित्तं नववधूः बहिः निर्गच्छति, तदा अहं गिरिजां पूजयिष्यामि। यस्य तव पदरजः महात्मानः स्नानाय इच्छन्ति, यथा उमापतिः स्वतमः नाशयितुम्; यदि तव प्रसादं न लभे, तर्हि शतजन्मसु व्रतैः कृशां देहम् उत्सृज्य मम जीवितं त्यजामि।" एवं सन्देशं यदुकुलकन्यायाः गृहीत्वा स ब्राह्मणः जगाद— "एषा गोप्या वाक् रुक्मिण्याः तव समीपे आनीता; यथायोग्यं विचिन्त्य, ततः कर्तव्यम्।" शुक उवाच— विदर्भकन्यायाः सन्देशं श्रुत्वा, यदुकुलनन्दनः कृष्णः ब्राह्मणं हस्तेन गृहित्वा, स्मितपूर्वकं वाक्यम् उवाच— "भगवन्! अहम् अपि रात्रौ निद्रां न लभे, मनः तस्यां प्रविष्टम्। जानामि, रुक्मी भ्राता द्वेषेण मम विवाहं तया विघटितवान्। अहं तां राजसभायाम् एव युद्धेन आनयिष्यामि, या मयि अनन्यभावेन स्थिताऽनुपमा वह्निशिखेव। शुक उवाच— रुक्मिण्याः विवाहस्य शुभमूहूर्तं ज्ञात्वा, मधुसूदनः सारथिं दारुकं आज्ञापयत्— 'द्रुतं रथं योजय।' स च शैब्य-सुग्रीव-मेघपुष्प-बलाहकनामभिः अश्वैः युक्तं रथं आनयित्वा, प्रणम्य, पुरतः स्थितवान्। श्रीकृष्णः रथमारोह्य, ब्राह्मणं तत्र स्थाप्य, शीघ्रगैः अश्वैः आनर्तात् विदर्भं एकरात्र्येव अगच्छत्। कुण्डिनाधिपः राजा, पुत्रस्नेहेन, कन्यायाः शिशुपालाय दानाय विवाहमण्डपस्य सर्वव्यवस्थां चकार। नगरी सम्यक् शुद्धा, सिक्तापथा, रङ्गपताकाध्वजतोरणैः शोभिता। तत्र पुरुषा स्त्रियश्च शुक्लवस्त्रधारिणः, माल्यगन्धकुसुमाभरणभूषिताः, अगुरुधूपगन्धयुक्तगृहैः समाकीर्णाः आसन्। राजा पितृदेवताब्राह्मणान् यथाविधि पूजयित्वा, तान् भोजयित्वा, मङ्गलश्लोकान् श्रावयामास। कन्या स्नात्वा, मङ्गलस्नानेन शोभिता, उत्तमवस्त्राभरणैः भूषिता। श्रेष्ठब्राह्मणाः साम-ऋक्-यजुर्वेदमन्त्रैः तस्याः रक्षाविधिं कृत्वा, प्रमुखोऽथर्ववेदविद् ग्रहशान्तिं हुत्वा, तां अभ्यर्चयन्। राजा धर्मवित् सुवर्णरौप्यवस्त्रतिलगोधूमदुग्धादीनि ब्राह्मणेभ्यः दत्तवान्। एवं दमघोषः, चेदिराजः, पुत्रस्य समृद्ध्यर्थं मन्त्रविद्भिः सर्वं कृतवान्। मदमत्तगजैः, सुवर्णरथैः, अश्वपदातिसम्पूर्णबलैः सः कुण्डिनं प्राप्य, विदर्भराजेन सत्कारपूर्वकं निवासे स्थापितः। तत्र शाल्वः, जरासन्धः, दन्तवक्त्रः, विदुरथः, चेदिपौण्ड्रादयः सहस्रशः आगम्य, कृष्णरामयोः शत्रवः, चेदिपुत्राय कन्यां सम्प्राप्तुं, यदि यादवैः सहितः कृष्णः आगच्छेत्, तदा युद्धाय संकल्पपूर्वं एकत्र समागताः।