ब्रह्मन्, कः नाम कदापि तृप्तिं लभेत श्रीकृष्णकथाश्रवणेन? या मधुरमधुना तुल्या, जगत्पावनी, नित्यनवीनत्वेन युक्ता, पुनः पुनः अपि विदुषां जनानाम् अपि नूतना इव प्रतीता। श्रीबादरायण उवाच—अभूत् कश्चन महान् राजा भीष्मकनामा विदर्भाधिपः। तस्य पञ्च पुत्राः आसन्, एकैव कन्या च परमसौन्दर्ययुक्ता। तेषां ज्येष्ठः आसीद् रुक्मी, ततः रुक्मरथः, रुक्मबाहुः, रुक्मकेशः, रुक्ममाली च। तेषां भगिनी धर्मज्ञा रूपेण गुणेन च विशिष्टा रुक्मिण्याख्या आसीत्। सा च स्वगृहं आगतानां मुखात् मुकुन्दस्य सौन्दर्यवीर्यगुणकीर्तीनि श्रुत्वा, तम् एव पत्यर्थं योग्यतमम् अचिन्तयत्। कृष्णोऽपि तस्याः प्रज्ञां, कुलीनतां, रूपं, गुणान् च ज्ञात्वा, मनसि ताम् अङ्गीकरोत्स्यतीति निश्चितवान्। तस्याः स्वबान्धवाः अपि कृष्णाय दातुम् इच्छन्तः आसन्, किन्तु रुक्मी नाम भ्राता क्रुद्धः सन् तद् वारयामास, शिशुपालाय दातुम् इच्छन्। एतद् विज्ञाय, कृष्णद्विषः भ्रातुः कर्मश्रवणात्, सा विदर्भसुता कृष्णप्रियदर्शना दुःखिता अभवत्। सा चिन्तयित्वा त्वरितं विश्वस्तं ब्राह्मणं समादिश्य कृष्णस्य समीपं प्रेषयामास। स ब्राह्मणः द्वारकां गत्वा, द्वारपालैः प्रवेशितः, श्रीभगवन्तं सुवर्णसिंहासने उपविष्टं दृष्टवान्। भक्तजननाथः तम् आगतम् आलोक्य, स्वातः उत्थाय, तं आसने उपवेश्य, आत्मनं यथा देवाः पूजयन्ति तथा तं पूजितवान्। तस्य भुक्तवतः विश्रान्तस्य च, धर्मसंश्रयः कृष्णः समीपं गत्वा, हस्तेन पादौ स्पृश्य, सस्नेहम् अपृच्छत्— "भो ब्राह्मन्, किं भवतः धर्मः, यः पितृपैत्रिकः, निर्विघ्नः प्रवर्तते? किं चित्तं सदा तुष्टमस्ति वा? यदा ब्राह्मणः यथालाभेन तुष्टः स्वधर्मे स्थितः, स सर्वकामधुक् भवति। इन्द्रः अपि यदि अतुष्टः स्यात्, लोकान् लोकान् विचरति; यः तु तुष्टः, स किमपि नास्ति अपि सन्, दुःखरहितः सुखेन शय्यां करोति। अहम् एकवारं शिरसा वन्दे तान् ब्राह्मणान् यः यथालाभतुष्टाः, गुणवन्तः, सर्वभूतहितैषिणः, शान्ताः, नम्राश्च। भो ब्राह्मन्, किं सर्वं कुशलम् अस्ति? येषां प्रजाः सुखेन तिष्ठन्ति, तादृशः राजा मम प्रियो भवति। त्वं यः कष्टानि अतिक्रम्य आगतः, सर्वं निवेदय, विशेषतः यदि किंचिद् रहस्यं अस्ति, तद् अपि वद—किं करवानि?" एवं भगवता विनयेन पृष्टः स ब्राह्मणः सर्वं यथावत् तस्मै न्यवेदयत्। रुक्मिण्युवाच—"भो लोकसुन्दर, तव गुणश्रवणेन, ये दुःखं हरन्ति, मम चेतः लज्जां विहाय, श्रोतृपथेन त्वयि एव प्रविष्टम्, अच्युत। तव रूपदर्शनात्, यत् सर्वकामधुक्, मम मनः आकृष्टम् अभवत्। भो मुकुन्द, का वा कुलीनकन्या, विवेकिनी, त्वां विना अन्यं वरयेत्? त्वमेव स्वसमः वंशे, गुणे, रूपे, विद्यायां, वयसि, श्रीमन्, कीर्त्या च। त्वं सर्वजनमानसहारी, नरसिंह। अतः त्वमेव मया पत्यर्थं वृतः, मां पत्नीत्वेन गृहाण। मा चेदिराजः सिंहस्य भागमिव शृगालः गृह्णीयात्, हे कमलनयन। यदि भगवान्, गदाग्रजः, मम दानयज्ञव्रतहोमदेवर्षिपितृसेवनादिभिः पूजया तुष्टः, स मां गृह्णातु; न तु दमघोषपुत्रः वा अन्यः कश्चन। श्वः त्वं यदा विवाहार्थं आगमिष्यसि, तदा गोप्यः स्वसेनापतिभिः परिवृतः, चेदिमगधबलान् जेत्वा, मां वीर्यशुल्कां राक्षसरीत्या हरेः। यदि त्वं चिन्तयसि—कथं अहं अन्तःपुरे रक्ष्यमाणा त्वया ह्रियेत, तर्हि उपायमपि वक्ष्यामि—पूर्वदिने कुलदेव्याः यात्रायाः प्रसङ्गः भविष्यति, तदा नववधूः गिरिजां पूजितुम् बहिः निष्क्रमति। येषां पादरजः महात्मानः स्नानाय इच्छन्ति, येन उमापतिः अपि स्वतमः नाशयति, तव प्रसादं विना, व्रतैः कृशां देहं परित्यज्य, शतजन्मसु अपि त्वां विना न इच्छामि। ब्राह्मण उवाच—एवम् अहम् एतानि रहस्यवचनानि रुक्मिण्याः तव समीपं आनयामि। यथोचितं विचिन्त्य, यथाशक्ति कुरु।" शुक उवाच—रुक्मिण्याः सन्देशं श्रुत्वा, यदुसुतः ब्राह्मणस्य हस्तं गृहीत्वा, सस्मितम् इदं प्रोवाच— श्रीभगवानुवाच—"अहं अपि निशासु निद्रां न लभे, रुक्मिण्यां मनसा व्यापृतः। मया ज्ञातम्—रुक्मिण्याः विवाहः मम सह भ्रात्रा वैरभावात् विघटितः। अहम् एतां सभा मध्ये राज्ञां सङ्ग्रामे हृत्य आनयिष्यामि—या मयि प्राणा, निर्दोषरूपा, होमशिखेव। शुक उवाच—रुक्मिण्याः विवाहस्य शुभमुहूर्तं ज्ञात्वा, माधुसूदनः सारथिं दारुकम् आजुहाव—'द्रुतं रथं योजय।' तेन चतुर्भिः अश्वैः—शैब्येन, सुग्रीवेण, मेघपुष्पेण, बलाहकेन युक्तः रथः उपनितः। शौरिः रथमारोह्य, ब्राह्मणं आरोप्य, शीघ्रगैः अश्वैः आनर्तात् एका निशया विदर्भं प्राप। कुण्डिनाधिपः सुतस्नेहात् कन्यायाः विवाहाय शिशुपालाय सर्वव्यवस्थां चकार। नगरी अपि सम्यक् सम्यक् शुद्धा, सिक्ताः पन्थानः, रथ्या: चित्रध्वजपताकातोरणैः शोभिता। तत्र पुरुषाः स्त्रियश्च शुक्लवस्त्रधारिणः, माल्यगन्धपुष्पाभरणवत्यः, गृहेषु अगुरुधूपगन्धयुक्तेषु स्थिताः। राजा पितृन्, देवान्, ब्राह्मणांश्च विधानतः पूजयित्वा, भोजयित्वा, शुभमन्त्रान् श्रावयामास। कन्या अपि स्नात्वा, शुभवस्त्राभरणभूषिता, विवाहाय सज्जा अभवत्। श्रेष्ठब्राह्मणाः तस्याः रक्षार्थम् सामऋग्यजुःमन्त्रैः कर्माणि कृत्वा, अथर्ववेदविदा होत्रा ग्रहशान्तये हविर्यजनं कृतम्। राजा च विधिवत् सुवर्णरौप्यवस्त्रतिलगोधूमगोरसहितं ब्राह्मणेभ्यः दत्तवान्। एवं चेदिराजः दमघोषः मन्त्रविद्भिः पुत्रार्थं सम्यक् सम्यक् कल्याणकार्यम् अकरोत्। मदान्धैः गजैः, सुवर्णरत्नविभूषितैः रथैः, पदातिगणैः, अश्वसेनाभिः च, सः कुण्डिनां प्रति प्रस्थितः। एवं श्रीकृष्णरुक्मिण्योः विवाहकथायाः मधुरप्रवाहः शास्त्रसम्मतः संप्रवृत्तः।