शत्रुना तस्य अनुयायिभिः अदृष्टः यदुवरः पुनः समुद्ररक्षितां स्वपुरीं प्रतिजगाम, राजन्। मगधराजः बलरामं केशवञ्च दग्धौ इति मिथ्या विश्वास्य, स्वं विशालं सैन्यं निवर्त्य मगधं प्रत्यगच्छत्। आनर्तराजः श्रीमान् रैवतः ब्रह्मणा प्रेरितः, पूर्वं उक्तं यथाऽस्ति, स्वकन्यां रैवतीं बलदेवाय ददौ। गोविन्दः भगवाञ्च वैदर्भीं, भीष्मकस्य कन्यां श्रीमातृं, तस्यैव स्वयंवरे, कुरुश्रेष्ठ, विवाहं अकरोत्। सः सर्वजनस्य साक्षात्, शाल्वं च चेदिसखांश्च बलात् विजित्य, गरुडः अमृतं यथा, तां कन्यां प्रगृह्य अगच्छत्। राजा उवाच—श्रुतं यद् भगवान् भीष्मककन्यां, रूपिणीं, रुक्मिणीं राक्षसविधिना विवाहं अकरोत्। भगवन्, इच्छामि श्रुतुं कथं कृष्णः, अनन्ततेजाः, जरासन्धं शाल्वं च अन्यांश्च विजित्य, तां कन्यां पत्नीं कृतवान्। ब्रह्मन्, कृष्णकथाः मधुराः मधुवत्, विश्वपावनाः, नित्यनूतनाः, सततं श्रोतृणां अपि नवीना, ताः कथाः श्रुत्वा कः तृप्तिं प्राप्नोति? श्रीबादरायण उवाच—विदर्भे भीष्मकः नाम महान् राजा आसीत्, तस्य पञ्च पुत्राः एकैव च कन्या आसीत्, रूपेण अतिशयशोभिता। ज्येष्ठः रुक्मी, ततः रुक्मरथः, अनन्तरं रुक्मबाहुः, रुक्मकेशः, रुक्ममाली च, तेषां धर्मज्ञा भगिनी रुक्मिणी आसीत्। सा गृहं आगतान् जनान् श्रुत्वा, मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणकीर्तिं, तम् योग्यं वरं मन्यते स्म। कृष्णः, तस्याः बुद्धिं, कुलशीलं, रूपं, गुणान् ज्ञात्वा, तां योग्यां पत्नीं स्वीकरोति इति मनसि निश्चितवान्। तस्याः बान्धवाः कृष्णाय कन्यां दातुम् इच्छन्तः, किन्तु रुक्मी, यो कृष्णद्वेषी, तं न अनुमन्यते स्म, शिशुपालं वरं मन्यते स्म। एतद् ज्ञात्वा, विदर्भकन्या कृष्णद्वेषेण दुःखिता, विचिन्त्य शीघ्रं विश्वस्तं ब्राह्मणं कृष्णाय प्रेषयामास। सः ब्राह्मणः द्वारकां सम्प्राप्तः, द्वारपालैः प्रवेशितः, स्वर्णसिंहासने स्थितं परमपुरुषं ददर्श। भक्तवत्सलः भगवान् ब्राह्मणं दृष्ट्वा, स्वासनात् उत्थाय, तं उपवेशयामास, देवाः आत्मानं यथा पूजयन्ति, तथा तं पूजयामास। ब्राह्मणः भोजनं कृत्वा, विश्रान्तः, तदा धर्मिष्ठस्य आश्रयः कृष्णः, समीपं गत्वा, तस्य पादौ स्पृशन्, सस्नेहं पप्रच्छ। "ब्राह्मणश्रेष्ठ, किम् तव धर्मः, वृद्धैः मान्यः, कष्टं विना प्रवर्तते? किम् तव मनः सदा तुष्टम्?" यः ब्राह्मणः यदृच्छालाभेन तुष्टः, स्वधर्मे स्थितः, स सर्वकामान् साधयति। स्वर्गेश्वरः अपि यदि अतुष्टः, संसारं पुनः पुनः भ्रमति; तुष्टः, यद्यपि निर्धनः, सर्वदुःखात् मुक्तः शान्तिम् उपैति। तुष्टब्राह्मणान्, यदृच्छालाभेन संतुष्टान्, सर्वसत्तामित्रान्, शान्तान्, नमसि एकवारम्। ब्राह्मण, किम् सर्वं कुशलम्? यस्य राजा, यः प्रजाः सुखेन रक्षति, स मे प्रियः। यः तवागतः, बहून् क्लेशान् अतिक्रम्य, इच्छया, तदा यथावत् सर्वं वद, विशेषतः गोपनीयम् यदि अस्ति, किम् अहं तव कर्तव्यम्? एवं भगवता, लीलावतारेण, सस्नेहं पृष्टः ब्राह्मणः सर्वं निवेदितवान्। रुक्मिणी उवाच—"लोकसुन्दर, तव गुणाः, श्रवणमात्रेण दुःखहराः, श्रुत्वा मम मनः, लज्जां विहाय, तव मध्ये प्रविष्टम्, अच्युत। तव रूपं, यः पश्यति, तस्य सर्वकामानां पूर्तिः, दृष्ट्वा मम हृदयम् आकृष्टम्। मुकुन्द, या कुलीनाऽस्ति, गुणवती, विवेकिनी, सा त्वां एव वरं न चयन्यात्? त्वं स्वसमानः, वंशे, शीलं, रूपं, ज्ञानं, आयुः, ऐश्वर्यं, कीर्तिः, सर्वेषां मनः हरसि, नरसिंह। अतः भगवन्, त्वमेव मया पतिः चयनः; मां पत्नीं स्वीकरोतु। चेदिराजः, शृगालः इव, सिंहार्पणं न गृणीयात्, वीरस्य भागं न स्पृशेत्, कमलनयन। यदि भगवान्, सर्वेशः, गदाग्रजः, मम पूजया तुष्टः—दानैः, यज्ञैः, व्रतैः, होमैः, देवब्राह्मणवृद्धसेवया—तर्हि सः मम हस्तं गृह्णातु, न दामघोषपुत्रः वा अन्यः। श्वः, अजय्य, यदा विदर्भे आगमिष्यसि विवाहाय, गोप्यं, सेनापतिभिः परिवृतः, चेदिमगधबलं जयित्वा, राक्षसविधिना मां बलात् गृह्णीयाः, वीर्यशुल्कां। यदि त्वं चिन्तयसि, कथं अहं अन्तःपुरे रक्षिता, बान्धवैः, तव विवाहाय प्राप्तुं शक्ये, तर्हि उपायं वदामि—पूर्वदिने कुलदेव्याः पूजायां, नववधूः बहिः गच्छति गिरिजां पूजयितुम्। यस्य कमलपादधूलिं महात्मानः स्नातुम् इच्छन्ति, उमापतिः स्वं तमः नाशयितुम्; कमलनयन, यदि तव अनुग्रहं न लभे, तर्हि व्रतैः कृशा, शतजन्मानि, जीवितं त्यजामि। ब्राह्मणः उवाच—एवं यदुवंशकन्यायाः गूढं संदेशं आनीतम्; यथायोग्यं विचिन्त्य, ततः कार्यं कुरु।" शुकः उवाच—विदर्भकन्यायाः संदेशं श्रुत्वा, यादवपुत्रः ब्राह्मणं हस्तेन गृहीत्वा, स्मितं कृत्वा, इदं उवाच। भगवाञ्च उवाच—"अहं अपि रात्रौ निद्रां न लभे, मनः तस्यां लीनम्। ज्ञातवान् रुक्मिण्याः मम विवाहः, भ्रात्रा रुक्मिना द्वेषात् विघ्नितः। तां राजसंघातात् युद्धेन आनीय, मम भक्तां, निरुपद्रवां, यज्ञाग्नेः शिखा इव, गृह्णीयाम्।" शुकः उवाच—रुक्मिण्याः विवाहस्य शुभं कालं ज्ञात्वा, माधुसूदनः स्वसारथिं दारुकं प्राह—"शीत्वरं रथं योजय।" दारुकः शैब्य, सुग्रीव, मेघपुष्प, बलाहक नाम्ना अश्वैः रथं योजयित्वा, प्रणम्य, तस्य पुरतः स्थितवान्। शौरिः रथं आरोह्य, ब्राह्मणं तत्र स्थापयित्वा, शीघ्रगामिभिः अश्वैः आनर्तात् विदर्भं एकरात्रे प्राप्तवान्। कुण्डिनराजः, पुत्रे प्रति गाढं स्नेहं कृत्वा, शिशुपालाय कन्यां दातुं विवाहाय आवश्यकं सर्वं आरभत्। नगरी सम्यक् शुद्धा, सिक्ताऽभवत्; मार्गाः, वीथ्यः, चौरस्थानानि, चित्रपताकाभिः, ध्वजैः, तोरणैः, शोभितानि।