सूत उवाच—कलियुगस्य प्रवृत्तौ सत्यं तपः शौचं दया दानं च नष्टमिव दृश्यते। दुर्भाग्यवन्तः प्रजाः केवलं उदरपूरणाय जीवन्ति, मिथ्यावचनं च व्यवहारयन्ति। जनाः मन्दबुद्धयः, अल्पमेधसः, दुःखिता दुर्भाग्यश्च; सत्पुरुषाः अपि स्वार्थपराः, कपटाचारपरायणाः, त्यागिनः अपि गृहारम्भे रता दृश्यन्ते। कन्यका गृहे अधिपत्यं कुर्वन्ति, भ्रातृपतयः मन्त्रदातारः भवन्ति, कन्याः लोभेन विक्रीयन्ते, दम्पत्योः कलहो जायते। आश्रमाः म्लेच्छैः बाधिताः, तीर्थानि च नष्टानि, देवालयाः दुष्टैः भग्नाः। योगिनः न दृश्यन्ते, सिद्धाः न सन्ति, न च विद्वांसः, न च सदाचारिणः; कलिसमुत्थितेन दावाग्निना सर्वाः साधनाः भस्मीकृताः। ग्रामाः चौरैः पीडिताः, द्विजातयः शूलघातैः संतप्ताः, स्त्रियः विकचकेशाः कामपरायणाः च भवन्ति। एवं कलिदोषान् निरीक्ष्य अहं पृथिवीं पर्यटन् यमुनातटमागमम्, यत्र भगवतः क्रीडाः अभवन्। तत्र अहं अद्भुतं दृष्टवान्—शृणुत तद् ऋषयः। कन्या काचित् तिष्ठति, क्लान्तचित्ता, शोकाकुला। तस्या: पार्श्वे द्वौ वृद्धौ पुरुषौ शयानौ, श्वासः क्षीणः, चेतनाहीनौ; सा तौ सेवमाना, जाग्रयन्ती, पुरतः रुदन्ती च। सा सर्वतोदिशं पालयन्ती रक्षकम् अन्विष्यति; तस्याः रूपं शतशः स्त्रियः पवनं वहन्त्यः पुनः पुनः ताम् उत्तिष्ठापयन्ति। एवं दृष्ट्वा अहं कौतुहलेन समीपं गतवान्; माम् दृष्ट्वा सा कन्या सन्तप्तचित्ता उत्थाय इदं वचनमब्रवीत्—"भगवन्, क्षणमत्र तिष्ठ, मम चिन्तां विनुद्य; तव दर्शनमात्रेण संसारपापं नश्यति। तव वचोभिः दुःखनिवृत्तिः स्यात्; महाभाग्यसमये तव सन्निधिः लभ्यते।" नारदः उवाच—"काऽसि त्वम्? के एते द्वौ? काः एता ललनाः? सर्वं विस्तारतः कथय, देवि, तव दुःखकारणम्।" सा कन्या उवाच—"भक्तिरहं नाम्ना प्रसिद्धा; एते मम पुत्रौ, ज्ञानवैराग्यौ, कालक्लिष्टौ जर्जरौ च। एता गङ्गाद्याः स्त्रियः माम् अनुस्मृत्य सेवानिमित्तम् आगताः; देवैः अपि सेविता अहं, न तु कल्याणम् अलभे।" "शृणु तपोधने मम चरितम्—श्रुत्वा सुखमवाप्स्यसि। द्रविडे जातिः, कर्णाटे वृद्धिः, महाराष्ट्रगुर्जरेषु किञ्चित् स्थले जराजर्जरी अभवम्। तत्र कलिकल्पेन पाखण्डिभिः बाधिता, दीना चिरकालं पुत्राभ्यां सहितान्यवस्थितास्मि।" "वृन्दावनं प्राप्तवत्याः पुनः यौवनं शोभनं रूपं प्राप्तम्। किन्तु अत्र मम पुत्रौ श्रान्तौ शयानौ; अहं अन्यत्र गन्तुम् उद्यता। पुत्रयोः जरया दुःखिता अस्मि; अहं यौवने स्थितापि, पुत्रौ जराश्रान्तौ कुतः? किमिदं विपर्ययः जातः? सामान्यतः माता जरा, पुत्रौ यौवने स्याताम्।" "अतः अहं चिन्तया पीडिता, कारणं ज्ञातुम् इच्छामि, योगनिधे, वद।" नारदः उवाच—"ज्ञानदृष्ट्या अहं सर्वमिदं आत्मनि पश्यामि; त्वं शोकं मा कृथाः; हरिर्भवत्याः कल्याणं करिष्यति।" सूतः उवाच—एवमुक्त्वा महर्षिः तद्वाक्यम् अवगम्य पुनः उवाच। नारदः उवाच—"शृणु वत्से, योगः च कलियुगः च सदाचारं, योगमार्गं, तपः च नष्टं कृतवन्तौ। जनाः अघासुरवत् दुष्टकर्माणः, पापाचारिणः; साधवः क्लिष्टाः, दुष्टाः प्रमुदिताः; यः धैर्यवान् स एव पण्डितः।" "एतेन चाण्डालैः पृथिवी भारवाहिनी जाता; वर्षे वर्षे शुभं न दृश्यते। त्वं च पुत्राभ्यां सह कश्चिद् न पश्यति, मोहान्धैः उपेक्षिता, जर्जरीकृता।" "वृन्दावनसंयोगेन पुनः यौवने स्थितासि; धन्यं वृन्दावनं, यत्र भक्तिः अपि नृत्यति। अत्र, पात्राभावात्, वृद्धावपि एते न त्यजन्ति; किंचित् आत्मन्युपशान्त्याः विश्रान्तिम् अनुभवन्ति।" भक्तिरुवाच—"कथं कलिः पापीयान् परीक्षित्सा स्थापितः? कलिसम्भवे धर्मसारः कुत्र गतः? भगवताऽपि करुणया अधर्मदर्शनं कथम्? मम संशयं निवारय, तव वाक्यैः सुखं लप्स्ये।" नारदः उवाच—"यत् पृच्छसि, शृणु स्नेहेन; सर्वं वक्ष्यामि, तव संशयः अपनेष्यति।" "यदा मुकुन्दः स्वलोकं गतवान्, तदा प्रभृति कलिः आगतः, धर्ममार्गं निवार्य। राज्ञा दिशाविजये कलेः दर्शनं कृत्वा, सः शरणं याचितः; न हन्यते, मधुपशूनां मधुग्राहकवत्।" "यत् तपसा योगेन ध्यानवाञ्च न लभ्यते, तत् केशवकीर्तने कलौ सम्पूर्णं लभ्यते।" "कलिं समं तत्त्वहीनं दृष्ट्वा, विष्णुरातः तं स्थापयामास, कलिजातानां सुखाय। पापकृत्येन सर्वत्र सारः नष्टः; वस्तूनि पृथिव्यां तुषरूपेण शून्यानि सन्ति।