श्रीभगवतः पुण्यकथायाम्— श्रीकृष्णः बलरामश्च, स्वधनं बहु त्यक्त्वा, निर्भयौ सन्तौ अपि भीरुवद्वदनं दर्शयन्तौ, पद्भ्यां बहून् योजनान् अगच्छताम्। तयोः पलायमानयोः दृष्ट्वा, मगधराजः महाबलः स्वसैन्यैः रथगणैः अनुगम्य, तयोः सामर्थ्यं नाजानन्, हसितुम् आरब्धवान्। तौ च दीर्घं मार्गं धावित्वा, श्रान्तौ सन्तौ, प्रवर्षणनाम्नि पर्वते, यत्र नित्यं वर्षति, आरूढौ। तत्र तयोः पथं न प्राप्य, राजा तौ गुह्येत्यवगम्य, पर्वतं सर्वतः दग्धवस्तुभिः दग्धुम् आरब्धवान्। तदा तौ पर्वतस्य दग्धस्य शिखरात् शीघ्रं पतित्वा, दशयोजन-उच्चात् भूमौ अवतरताम्। शत्रुणा तस्य च अनुयायिभिः अदृष्टौ, यदुप्रवरौ पुनः स्वनगरं, सागरसंरक्षितं, प्रतिजग्मतुः। मगधाधिपः तौ दग्धाविति मिथ्याभिप्रायं कृत्वा, स्वमहत्सैन्यं प्रत्याहृत्य, मगधं पुनरजगमत्। ततः आनर्तराजः श्रीरैवताख्यः, ब्रह्मणा प्रेरितः, स्वकन्यां रैवतीं बलदेवाय पूर्वं यथा निर्दिष्टं तथेति दत्तवान्। श्रीगोविन्दः अपि, भीष्मकस्य कन्यां वैदर्भीं, श्रीमातरं, तस्याः स्वयंवरे परिणीतवान्। सः सर्वान् राज्ञः—शाल्वं च चेद्यपक्षांश्च—बलात् विजित्य, सर्वजनसमक्षं, तां कन्यां गरुडः इव अमृतं हरन्, गृहं नीतवान्। राजा उवाच—श्रूयते भगवतः श्रीकृष्णस्य, भीष्मककन्यायाः रूपश्रियाः रुक्मिण्याः राक्षसविधिना विवाहः जातः। भगवन्, मम इच्छाऽस्ति श्रोतुं कथं श्रीकृष्णः, अनन्ततेजाः, जरासन्धशाल्वादीन् विजित्य, तां कन्यां परिणीतवान्। हे ब्रह्मन्, कः वा तृप्तिं प्राप्नुयात् कृष्णकथाश्रवणेन, या मधुरमधुना तुल्या, पावनी, नित्यनूतना, पुनःपुनः अपि शृण्वताम्? श्रीबादरायण उवाच—विदर्भाधिपः भीष्मकनामकः, महाबलः राजा, पञ्च पुत्रान् एकां च कन्यां अतीव सुन्दरीं प्राप। ज्येष्ठः रुक्मी, ततो रुक्मरथः, रुक्मबाहुः, रुक्मकेशः, रुक्ममाली च; तेषां धर्मज्ञा भगिनी रुक्मिणी। सा कन्या, स्वगृहागतानां मुखात् मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणकीर्तीन् श्रुत्वा, तम् एव योग्यं वरं मनसाऽऽचिन्तयत्। कृष्णः अपि तस्याः बुद्धिं, शीलं, रूपं, गुणांश्च विज्ञाय, तां योग्यां भार्यां कर्तुम् मनसि निश्चितवान्। तस्याः बन्धवाः कृष्णाय दातुम् इच्छन्तः अपि, भ्राता रुक्मी, कृष्णद्वेषी, तद्विवाहं नानुमेने, शिशुपालं वरं चिन्तयामास। एतत् ज्ञात्वा, सा कृष्णशत्रुमध्यस्था, विदर्भसुता, कृष्णं प्रति विश्वस्तं ब्राह्मणं शीघ्रं प्रेषयामास। स ब्राह्मणः द्वारकां गत्वा, द्वारपालैः प्रवेशितः, स्वर्णसिंहासने स्थितं पुरुषोत्तमं दृष्टवान्। भगवतः भक्तवात्सल्यं दृष्ट्वा, सः ब्राह्मणः आसने उपवेश्य, यथाऽऽत्मनं यथा देवाः पूजयन्ति, तेन पूजितः। ब्राह्मणः भोजनं कृत्वा, विश्रान्तः च, तदा कृष्णः धर्मसंश्रयः, तस्य पादौ सपाणिना स्पृष्ट्वा, सस्नेहम् अपृच्छत्— “भो ब्राह्मणश्रेष्ठ, किं ते स्वधर्मः, येन वृद्धाः पूज्यन्ते, सुलभेन प्रवर्तते? किं मनः सदा तुष्टं भवति? यः ब्राह्मणः यथालाभसंतुष्टः स्वधर्मे स्थितः, सः सर्वेषां कामानां साधकः। स्वर्गपतिरपि असंतुष्टः संसारं पुनः पुनः चरति; संतुष्टः तु अकिञ्चनः अपि, सर्वदुःखात् विमुक्तः सुखेन निद्रां लभते। ये ब्राह्मणाः यथालाभसंतुष्टाः, साधवः, सर्वभूतसुहृदः, नम्राः, शान्ताश्च, तान् एकवारं शिरसा नमामि। किं सर्वं कुशलं? राजा यस्य प्रजाः सुखेन तिष्ठन्ति, स मे प्रियः। त्वं यदिह आगतः, दुःखानि बहून्यतिक्रम्य, तद् आख्याहि, विशेषतः किंचिद् रहस्यं चेत् अस्ति, किम् अहं कर्तव्यम्?” इति भगवता सन्मानितः सः ब्राह्मणः, भगवतः लीलाविग्रहस्य, सर्वं यथावृत्तं निवेदयामास। रुक्मिण्युवाच—“जगद्भूषण, तव गुणान् श्रुत्वा, ये श्रोतॄणां दुःखं हन्ति, मम मनः, लज्जां विहाय, त्वयि श्रोत्रमार्गेण प्रविष्टम्। तव रूपं, यत् सर्वेषां दर्शिनां कामधुक्, दृष्ट्वा, मम हृदयम् आक्रान्तम्। हे मुकुन्द, का वा कुलीनकन्या, या विवेकवती, त्वां न वृणुयात् पतिम्? त्वं स्वसमानः एव वंशे, शौचे, रूपे, विद्यायाम्, वयसि, ऐश्वर्ये, कीर्तौ च, सर्वेषां मनः हर्षयन्, नरसिंह! अतः त्वमेव मया पतिर् वृतः, त्वं मां पत्नीं कुरु; अहम् आत्मानं तुभ्यं समर्पितवती। चेदीराजः शृगाल इव, सिंहस्य हविर्भागं न हरेत्, हे पद्मनेत्र! यदि भगवन्, गदाग्रज, यथार्थं मदीयं पूजनं तव प्रीत्यै जातम्—दानैः, होमैः, व्रतैः, देवब्राह्मणवृद्धसेवया—तर्हि त्वं मम हस्तं गृह्णीयाः, न तु दमघोषपुत्रादयः। श्वः, हे अजित, त्वं विदर्भं विवाहार्थं आगच्छन्, सैन्यनायकैः परिवृतः, चेदिमगधबलान् विजित्य, राक्षसरीत्या मां बलात् हर। यदि त्वं चिन्तयसि—कथं अहं अन्तःपुरस्था, बन्धुभिः रक्षिता, तया सह विवाहं करिष्यामि?—तर्हि उपायमपि वक्ष्यामि। विवाहपूर्वदिने कुलदेव्याः पूजनार्थं नववधूः बहिर्गच्छति। तत्र त्वं आगच्छ। येषां पादरजः महात्मानः स्नातुम् इच्छन्ति, यथा उमापतिः अपि तमः नाशयितुम्; यदि तव प्रसादं न प्राप्नुयाम्, तर्हि शतजन्मसु व्रतैः कृशा, जीवितं त्यक्त्वा, तव चरणौ प्राप्नुयाम्।” ब्राह्मणः उवाच—“एवं यदुकुलकन्यायाः रहस्यं संदेशं आनीतम्। यथायोग्यं चिन्त्य, ततः कुरु।” शुक उवाच—विदर्भकन्यायाः संदेशं श्रुत्वा, यदुनन्दनः ब्राह्मणं हस्तेन गृहीत्वा, स्मितपूर्वकं इदं वचनम् अब्रवीत्— श्रीभगवान् उवाच—“मम अपि रात्रिषु निद्रा नास्ति, मनः तस्यामेव लीनम्। रुक्मिण्याः विवाहः मयि भ्रात्रा द्वेषात् विघटितः इति जानामि। तां मम भक्ताम्, निष्कलुषरूपां, पावकशिखामिव, राजसमाजात् युद्धेन आनयिष्यामि।” एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे रुक्मिणीविवाहस्य पावनकथा प्रवहति।