सः तपस्वी धर्मात्मा बदरी-आश्रमं, नर-नारायणयोः परमं स्थानं, सम्प्राप्य, समदुःखसुखः शान्तचित्तः च, हरिं तपसा सम्यक् उपास्त। ततो भगवान्, यवनैः परिवृतां पुरीं पुनरागत्य, म्लेच्छबलं निघ्नन्, तेषां वित्तं द्वारकां प्रापयामास। तद्वित्तं गवां नराणां च सहितं वह्यमानं दृष्ट्वा, अच्युतेन प्रेरितः, जरासन्धो नाम मगधाधिपः त्रिंशदूर्ध्व-कोट्युत्सन्न-बलैः सहितः समुपेत्य स्थितः। शत्रुबलं शीघ्रं वेगेनाभिपतन्तं दृष्ट्वा, तौ माधवौ मानुषधर्ममास्थाय, राजन्, त्वरया पलायितवन्तौ। बहु-वित्तं परित्यज्य, निर्भयौ अपि भीरुवदिव, पद्भ्यां योजनेषु बहुषु गतवन्तौ, ताभ्यां पद्मपादाभ्यां। तौ पलायमानौ दृष्ट्वा, बलवान् मगधपतिः हास्यं कुर्वन्, स्वबलैः रथसंघैः चानुगम्य, तयोः महात्मनोर्यथार्थशक्तिं न जानन्। दीर्घमध्वानं गत्वा, श्रान्तौ तौ, प्रवर्षणाख्यं पर्वतमुत्तमं आरुह्य स्थितवन्तौ, यत्र नित्यं वर्षति। तत्र तयोः पन्थानं न दृष्ट्वा, राजा तौ गुह्यस्थौ इति मत्वा, सर्वतः पर्वतं वह्निना दग्धुम् आरब्धवान्। ततः सन्दग्ध-पर्वतशिखरात्, शीघ्रं उत्पत्य, तौ दश-योजन-उच्छ्रितात् गिरितः भूमौ अवतीर्य गतवन्तौ। शत्रुना सह अनुयायिभिः अदृष्ट्वा, यदुकुलश्रेष्ठौ पुनः स्वपुरीं, सागर-रक्षितां द्वारकाम्, प्रतिनिवृत्तवन्तौ, राजन्। बलराम-केशवौ दग्धौ इति मिथ्याभिमानं कृत्वा, मगधाधिपः स्वबलं संहृत्य, स्वदेशं प्रतिनिवृत्तः। ततः आनर्तराजः श्रीमान् रैवतः, ब्रह्मणा प्रेरितः, आत्मजां रैवतीं बलदेवाय पूर्वोक्तं प्रकारेण दत्तवान्। गोविन्दः अपि, भगवतः, वैदर्भीं, श्रीमातरं, भीष्मकस्य पुत्रीं, स्वयम्वरे पत्नीत्वेन स्वीकृतवान्, कुरुश्रेष्ठ। राजा शाल्वः च चेदिसखाश्च, सर्वेषां पुरतः, तेन बलात् पराजिताः, तस्याः हरणं गरुड इव सुधां कृत्वा। राजा उवाच—श्रुतं मया भगवतः राक्षसविधिना भीष्मकात्मजां रूपवतीं रुक्मिणीं विवाहिताम्। भगवन्, श्रुतुमिच्छामि, कथं कृष्णः, अप्रमेयतेजाः, जरासन्ध-शाल्वादीन् जित्वा, तां कन्यां पत्नीत्वेन नीतवान्। ब्रह्मन्, कः वा तृप्तिं गच्छेत् कृष्णकथास्वमृतोपमासु, पावनासु, नित्यनवस्वादु, पुनः पुनः श्रोतृणां, अपि च विदुषाम्? श्रीबादरायण उवाच—विदर्भाधिपः भीष्मकः नाम महराजाः आसीत्, तस्य पञ्च पुत्राः एक च कन्या अभूत्, या परमसुन्दरी। ज्येष्ठः रुक्मी, ततः रुक्मरथः, रुक्मबाहुः, रुक्मकेशः, रुक्ममाली च; तेषां भगिनी पुण्यशीला रुक्मिण्यभूत्। सा कन्या, स्वगृहं आगतानां मुखात्, मुकुन्दस्य सौन्दर्य-वीर्य-गुण-कीर्तिं श्रुत्वा, तम् एव वरं मन्यते। कृष्णोऽपि, तस्याः बुद्धिं, कुलं, रूपं, गुणान् च ज्ञात्वा, मनसा ताम् एव योग्यां भार्यां कर्तुम् उदचिन्तयत्। अपि च, स्वजनाः कृष्णाय तां दातुम् इच्छन्तः सन्ति, किन्तु रुक्मी भ्राता द्वेष्यः सन्, शिशुपालं वरयामास। तद्विज्ञाय, सा कृष्णस्यानुरक्ता, दुःखिता सती, मन्त्रयित्वा, विश्वस्तं द्विजं शीघ्रं कृष्णाय प्रेषयामास। स ब्राह्मणः द्वारकां गत्वा, द्वारपालैः प्रवेश्य, श्रीकृष्णं सुवर्णसिंहासने स्थितं दृष्ट्वा। भक्तवत्सलः प्रभुः, तमुत्थाय, आसने स्थाप्य, यथैव देवान्, तद्वत् सत्कृतवान्। यदा स ब्राह्मणः भुक्त्वा विश्रान्तः, तदा कृष्णः धर्मसंश्रयः, समीपमागत्य, पादौ सपाणिना स्पृष्ट्वा, सस्नेहम् अपृच्छत्— “ब्राह्मणश्रेष्ठ! किं भवतः धर्मः, यः वृद्धैः पूज्यते, निर्विघ्नं प्रवर्तते? किं च मनः सर्वदा संतुष्टं वा?” यदा ब्राह्मणः यदृच्छया लब्धेन तुष्टः स्वधर्मे स्थितः, स एव सर्वकामधुक् भवति। अमराधिपोऽपि यदि असंतुष्टः, लोकान् लोकान् भ्रमति; सन्तुष्टः तु, किंचिदपि न सन्, सुखेन निद्रां लभते। ये ब्राह्मणाः यदृच्छालाभे संतुष्टाः, साधवः, सर्वभूतहिताः, नम्राः, शान्ताः, तेषां पादेषु मम शिरः एकवारं नमति। “कच्चित् सर्वं कुशलं भवतः? राज्ञः प्रियं यत् प्रजाः सुखेन तस्य पालयन्ति।” “त्वं हि स्वेच्छया दुःखानि बहूनि अतिक्रम्य आगतः, यत् कर्तव्यं, विशेषतः रहस्यमपि, सर्वं ब्रूहि।” एवं भगवता विनयपूर्वकं पृष्टः, स ब्राह्मणः सर्वं यथावत् न्यवेदयत्। रुक्मिण्युवाच—“भुवनसुन्दर! तव गुणश्रवणेन, यः श्रवणदुःखं हरति, मम मनः, निरलज्जम् इव, त्वयि एव प्रविष्टम्, अच्युत। तव रूपदर्शनं, सर्वकामधुक्, दृष्ट्वा, मम चेतः हरितम्। हे मुकुन्द! का वा कुलीनकन्या, गुणवती, त्वां पतिं न व्रणीते, यः स्वसदृशः एव वंश-शील-रूप-विद्या-वयः-धन-यशसाम्, सर्वजनमानस-रामणीयः, नरसिंहः? अतः भगवन्, त्वमेव मया वरणीयः; त्वं मां पत्नीत्वेन गृहाण। न चेदिराजः, शृगाल इव सिंहस्य भागं हरेत्, मम पाणिं स्पृशतु, पद्मनयन! यदि सर्वेश्वरः, गदाग्रजः, मम दान-यज्ञ-व्रत-होम-देवद्विजगुरुपूजनैः तुष्टः, स एव मम पाणिं गृह्णातु, न तु दमघोषपुत्रः वा अन्यः कश्चन। श्वः, अजय्य! यदा त्वं विदर्भं विवाहाय आगमिष्यसि, तदा छन्नः, स्वबलाधिपैः परिवृतः, चेदिमगधबलानि जित्वा, राक्षसविधिना मां बलात् गृहाण। यदि त्वं चिन्तयसि, कथं अहं अन्तःपुरस्थिता, स्वजनैः रक्षिता, त्वया विवाहिता स्याम्, तर्हि उपायं वक्ष्यामि—पूर्वदिने कुलदेव्याः पूजायाः समये, नववधूः बहिः गच्छति गिरिजां पूजयितुम्। यस्य पादपङ्कज-रजः, महात्मनः, शम्भुः अपि निजतिमिरनाशाय स्पृणोति, तस्य त्वदीयस्य, यदि प्रसादं न लभे, तर्हि शतजन्मसु व्रतैः कृशा, इदानीं जीवितं त्यजामि, पद्मलोचन!” एवं सा रुक्मिणी भगवतः समीपे स्वचिकीर्षितं निवेदयामास।