श्रीभगवान् इक्ष्वाकुवंशसम्भूतं तं राजानं प्रोवाच—"हे नृप! त्वं पुनर्जन्मनि द्विजश्रेष्ठो भविष्यसि, सर्वभूतसुहृत्तमश्च, केवलं मामेव प्राप्स्यसि।" एवं भगवता कृपया लब्धानुग्रहः स इक्ष्वाकुनन्दनः कृष्णं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य च गुहाद्वारात् निर्गतः। तत्र स लघुजन्तून्, पशून्, ओषधीः, वृक्षांश्च निरीक्ष्य, कलियुगागमनं ज्ञात्वा, उत्तरदिशं प्रति जगाम। स तु तपसा श्रद्धया च युक्तः, निःसङ्गः संशयरहितः, मनः कृष्णे समाहितवान्, गन्धमादनं प्रविवेश। ततः स बदरीआश्रमे, यत्र नरनारायणौ स्थितौ, द्वन्द्वानि सहमानः शान्तचित्तः, तपसा हरिं समाराधयत्। एतस्मिन्नेव काले भगवान् पुनः यवनैः परिवृतां पुरीं प्रतिनिवृत्य, म्लेच्छबलं निहत्य, तेषां वित्तं द्वारकां निन्ये। यदा तत्सर्ववित्तं गवां नराणां च सह गम्यमानं, तदा अच्युतेन प्रेरितः जरासन्धो द्वाविंशत्याः अक्षौहिणीनां सेनापतिः समुपाजगाम। शत्रुसैन्यं शीघ्रं बलवदागतम् आलोक्य, तौ माधवौ मानुषधर्ममावलम्ब्य शीघ्रं पलायितवन्तौ, हे राजन्। बहु वित्तं परित्यज्य, भीरुरिव निर्भयौ, पद्भ्यां बहून् योजनान् गत्वा, पद्मपादौ तौ चक्रतुः। ताव् पालयन्तौ दृष्ट्वा, स मगधाधिपः हास्यं कृत्वा, स्वबलैः अनुगम्य, तयोः सामर्थ्यं नाजानत्। दीर्घं मार्गं धावित्वा, श्रान्तौ तौ प्रवर्षणाख्यं गिरिं आरोहताम्, यत्र नित्यं वर्षति। तत्र तयोः पथं नालभमानः, राजा तान् गुह्ये स्थितौ मन्यमानः, सर्वतो गिरिं दाहद्रव्यैः ददाह। तदा तयोः पर्वतदग्धात् शीघ्रं प्लुत्य, दशयोजनमात्रं उन्नतम् शिखरात् भूमौ अपतताम्। शत्रुजनैः अदृष्टौ, तौ यादवश्रेष्ठौ पुनः स्वपुरीं समुद्ररक्षितां प्रतिनिवृत्तवन्तौ। बलरामकेशवयोः दग्धौ इति मिथ्या ज्ञात्वा, स मगधाधिपः स्वबलं पुनः नीत्वा मगधं प्रतिनिवृत्तः। तत्काले आनर्तराजः रैवतः, ब्रह्मणा प्रेरितः, स्वकन्यां रैवतीं बलदेवाय ददौ, यथापूर्वं निश्चितम्। श्रीगोविन्दः अपि वैदर्भीं, भीष्मकतनयां, श्रीमातृं, स्वयमेव स्वयम्वरे परिणयामास, कुरुश्रेष्ठ। स तु शाल्वचेद्यादीन् राज्ञः बलात् विजित्य, सर्वजनसाक्षिणि, तां कन्यां गरुड इव सुधां गृह्य निन्ये। राजा उवाच—"श्रुतं हि भगवता राक्षसविधिना भीष्मककन्यां रूपशोभितां रुक्मिणीं परिणीताम्। भगवन्, इच्छामि श्रोतुं कथं कृष्णः, अनन्ततेजाः, जरासन्धशाल्वादीन् विजित्य, तां कन्यां परिणीतवान्। को हि तव कथामृतपानस्य तृप्तिं गन्तुं शक्नुयात्? ताः कथाः मधुराः, पवित्राः, नित्यानुतनाः, पुनः पुनः श्रोतृणां हृदयं हर्षयन्ति, अपि च वेदविदां।" श्रीबादरायण उवाच—विदर्भाधिपः भीष्मकः नाम महान् राजा आसीत्, तस्य पञ्च पुत्राः, एकैव कन्याऽतीव रूपवती। ज्येष्ठः पुत्रः रुक्मी, ततः रुक्मरथः, रुक्मबाहुः, रुक्मकेशः, रुक्ममाली च; तेषां भगिन्यः सती रुक्मिणी। सा च गृहागतैः मुखुन्दस्य रूपवीर्यगुणकीर्तिं श्रुत्वा, तम् एव पतिं योग्यं मन्यते स्म। कृष्णोऽपि तस्याः प्रज्ञां, कुलशीलं, रूपं, गुणांश्च ज्ञात्वा, ताम् आत्मनः योग्यां पत्नीमिति निश्चितवान्। यद्यपि स्वजनाः कन्यां कृष्णाय दातुम् इच्छन्ति स्म, तथापि रुक्मी कृष्णद्वेषी तद् विघ्नं कृत्वा, शिशुपालं वरं मन्यते स्म। इति विज्ञाय, कृष्णद्विषः रुक्मेः कृत्यं श्रुत्वा, सा श्यामलोचना विदर्भकन्या विषण्णा जाता, विचिन्त्य, विश्वस्तं ब्राह्मणं शीघ्रं कृष्णाय प्रेषयामास। स ब्राह्मणः द्वारकां गत्वा, द्वारपालैः प्रवेशितः, परमपुरुषं स्वर्णसिंहासने स्थितं दृष्टवान्। भक्तवत्सलः भगवान् तं ब्राह्मणं दृष्ट्वा, स्वस्थानात् उत्थाय, उपवेश्य, यथैव स्वात्मानं देवान् पूजयेत्, एवं पूजयामास। यदा ब्राह्मणः भुक्त्वा विश्रान्तश्च, तदा धर्मसंश्रयः कृष्णः समीपं गत्वा, तस्य पादौ स्वहस्तेन स्पृष्ट्वा, सस्नेहम् अपृच्छत्— "भो ब्राह्मणश्रेष्ठ! किं ते कुलाचार्यैः पूजितं धर्मं निर्विघ्नं प्रवर्तते? किं च चित्तं सन्तुष्टमेव सदा? यदा ब्राह्मणः स्वधर्मे स्थितः, यदृच्छालाभसन्तुष्टः, स एव सर्वकामदः। स्वर्गपतिरपि यदि असन्तुष्टः स्यात्, पुनः पुनः लोकान् भ्रमति; सन्तुष्टोऽपि अकिञ्चनः सर्वदुःखात् मुक्तः सुखेन स्वपिति। यदृच्छालाभसन्तुष्टान्, धर्मिष्ठान्, सर्वभूतसुहृदः, नम्रान्, शान्तान् ब्राह्मणान् अहं एकवारं शिरसा वन्दे। कच्चित् सर्वं कुशलं? राजा यदि प्रजाः सुखेन रक्षति, स मे प्रियः। त्वं यथा स्वेच्छया कष्टानि बहूनि अतीत्य अत्र प्राप्तः, तस्मात् सर्वं शंस, विशेषतः यदि किञ्चित् रहस्यं अस्ति, किं ते कर्तव्यम्?" एवं भगवता विनयपूर्वकं पृष्टः, ब्राह्मणः सर्वं यथावत् तस्मै आख्यात्। रुक्मिण्युवाच—"लोकसुन्दर! तव गुणश्रवणेन, येन श्रोतॄणां दुःखं नश्यति, मे मनः निर्व्याजं त्वयि प्रविष्टम्, अच्युत! श्रवणपथैः। तव रूपदर्शनात्, यः सर्वकामधुक्, मम चित्तं हृतम्। कः वा सती कुलजाया पुम्सां, त्वां पतिं न वृणुयात्? त्वं हि स्वसदृशः कुलशीलरूपविद्यावयोवित्तश्रीगुणैः, सर्वजनमानसहारिणः, नरसिंह! तस्मात् त्वं मया पतित्वे वृणीतः; त्वं मां पत्नीत्वं गृहाण, मया त्वयि आत्मा समर्पितः। न चेदिराजः शृगाल इव सिंहार्घ्यं हर्तुं अर्हति, वीरभागं न सपृशतु, पद्मलोचन!" इत्येवं भगवान्नामकथारसामृतैः पूरितं, रुक्मिण्याः प्रार्थनां श्रुत्वा, सर्वं तदनुक्रमेण कृतवान्।