भगवान् एवमुक्त्वा, “त्वं यथेष्टं भूमौ विचर, मनः मय्यावेशय; मयि च ते नित्यं दृढा भक्तिरस्तु,” इत्यनुगृह्य तं राजानम् उपदिशत्। “त्वं क्षत्रधर्मस्थितः शिकारादिषु प्राणिनः हत्वा पापं कृतवान्; किं तु, इमां तपश्चर्यामनुतिष्ठन् मय्याश्रयं कृत्वा, पापं त्यज,” इति तमुपदिश्य पुनः उक्तवान्—“राजन्, परत्र त्वं द्विजश्रेष्ठो भविष्यसि, सर्वभूतानां परममित्रं च, मयि एव च आप्तिं प्राप्स्यसि।” एवं श्रीकृष्णानुग्रहेण तं लाभं प्राप्त्वा, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः स राजा शुकदेवेनोक्तः, तं परिक्रम्य, साष्टाङ्गं प्रणम्य, गुहामुखात् निर्गतः। तदा स भूमौ कनीयांसः मानवान्, पशून्, ओषधीन्, वृक्षांश्च निरीक्ष्य, कलियुगस्यागमनं विज्ञाय, उत्तरदिशं प्रति प्रस्थितः। स तपसा श्रद्धया च युक्तः, दृढनिश्चयः, सङ्गशङ्कारहितः, मनः कृष्णे समाहित्य, गन्धमादनं प्रविवेश। तत्र बदर्याश्रमं, नरनारायणयोः आश्रयस्थानम्, आगत्य, द्वन्द्वानि सहन्, शान्तः, हरिं तपसा अर्चयामास। एतस्मिन्नेव काले, भगवान् पुनः यवनैः परिवृतां पुरीं प्रत्यागत्य, तेषां म्लेच्छसेनां निहत्य, तेषां धनं द्वारकां निन्ये। तदध्वर्यं धनं गवां पुरुषाणां च सह गच्छन्तं दृष्ट्वा, अच्युतेन प्रेरितः जरासन्धः, त्रयोविंशतिसेनापतिः राजा, तत्राजगाम। शत्रुसैन्यं शीघ्रं बलवदागच्छन्तं दृष्ट्वा, द्वौ माधवौ मानुषधर्ममाश्रित्य, शीघ्रं पलायितवन्तौ, हे राजन्। बहुधनं परित्यज्य, निर्भयौ अपि भीरुवद्भासमानौ, पद्भ्यां बहून्योजनानि गतवन्तौ, पङ्कजलोचनौ। तौ द्वौ पलायमानौ दृष्ट्वा, मगधपतिः बलवान् स राजा, हसित्वा, रथव्यूहैः तौ अनुव्रजन्, तयोः सामर्थ्यं न जानन्। दीर्घं मार्गं धावित्वा, क्लान्तौ तौ, प्रवर्षणं नाम पर्वतम् आरोहताम्, यत्र नित्यं वर्षति। तत्र तयोः पादचिह्नानि न दृष्ट्वा, राजा तौ गुह्यम् अवस्थितौ इति मन्यन्, पर्वतं सर्वतः दग्धद्रव्यैः प्रज्वाल्य, अग्निना दग्धुमुद्यतः। तदा तौ शीघ्रं दग्धशिखरात्, दशयोजनुच्चात् भूमौ अपतताम्। शत्रुना तस्य अनुयायिभिः च अदृष्टौ, यदुकुलश्रेष्ठौ पुनः स्वां समुद्ररक्षितां पुरीं प्रत्यागच्छताम्, हे राजन्। बलरामकेशवौ दग्धौ इति मिथ्याभिप्रायं कृत्वा, मगधेशः विशालां सेनां प्रत्याहृत्य, स्वपुरं प्रतिनिवृत्तः। तदनन्तरं, आनर्तराजः श्रीरैवताख्यः, ब्रह्मणा प्रेरितः, स्वकन्यां रैवतीं बलदेवाय ददौ, यथापूर्वं निश्चितम्। श्रीगोविन्दः अपि, वैदर्भीं, भीष्मकस्य तनयां, श्रीमातरं, तस्या स्वयमेव स्वयम्बरसमये, कुरुश्रेष्ठ, विवाहयामास। सः राजा, शाल्वं च चेदिपक्षीयांश्च नृपतीन्, बलात् विजित्य, सर्वजनसमक्षं, तां कन्यां गरुडः इव सुधां हरन्, गृह्णीत। तदा राजा उवाच—“श्रूयते भगवतः कृष्णस्य भीष्मकतनयां रूपवतीं रुक्मिणीं राक्षसविधिना विवाहिता। भगवन्, शिशुपालादीन् जेत्वा, कृष्णः कथं तां कन्यां वरयामास, तदाख्यातुं मम इच्छामि। भगवतः कृष्णस्य कथाः, मधुराः, पावनाः, नित्यनूतनाः, श्रुतिप्रिया अपि, पुनः पुनः श्रोतुमिच्छामि।” श्रीबादरायण उवाच—विदर्भाधिपः भीष्मकः नाम महाबलवान् राजा आसीत्; तस्य पञ्च पुत्राः, एकैव सुता चातिरूपवती आसीत्। ज्येष्ठः रुक्मी, ततः रुक्मरथः, रुक्मबाहुः, रुक्मकेशः, रुक्ममाली च; तेषां धर्मज्ञा भगिनी रुक्मिणी आसीत्। सा कन्या, स्वगृहं आगतानां मुखात्, मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणकीर्तयः श्रुत्वा, तम् एव पतिं योग्यं मनसि चिन्तयामास। कृष्णः अपि, तस्या बुद्धिं, शीलं, रूपं, गुणांश्च विज्ञाय, मनसा ताम् एव पत्नीत्वे स्वीकर्तुम् अचिन्तयत्। तस्या बन्धवः कृष्णाय दातुमिच्छन्ति स्म, किन्तु रुक्मी भ्राता, कृष्णद्वेषी, तद्विरोधात् शिशुपालं चिन्तयामास। एतद्विज्ञाय, सा कृष्णप्रियाङ्गना विदर्भकन्या, दुःखार्ता, विचिन्त्य, शीघ्रं विश्वस्तं ब्राह्मणं कृष्णाय प्रेषयामास। स ब्राह्मणः द्वारकां गत्वा, द्वारपालैः प्रवेशितः, परमपुरुषं सुवर्णसिंहासने संस्थितं दृष्टवान्। स ब्राह्मणं दृष्ट्वा, भक्तवत्सलः प्रभुः, स्वातः उत्थाय, तं आसने उपवेश्य, आत्मवत् पूजितवान्। तस्य भुक्त्वा विश्रान्तस्य, धर्मसंश्रयः कृष्णः, समीपं गत्वा, तस्य पादौ हस्तेन स्पृशन्, सस्नेहं पप्रच्छ। “ब्राह्मणश्रेष्ठ, कच्चित् तव धर्मः, वृद्धैः सत्कृतः, सुलभेन प्रवर्तते? कच्चित् तव मनः सदा तृप्तम्? यः ब्राह्मणः लब्धलाभसन्तुष्टः स्वधर्मे स्थितः, स एव सर्वकामधुक् भवति। इन्द्रोऽपि असन्तुष्टः, पुनः पुनः लोकेषु भ्रमति; किन्तु तृप्तः किञ्चिदपि नास्ति चेदपि, सर्वदुःखविनिर्मुक्तः सुखेन स्वपिति। ये ब्राह्मणाः लब्धलाभसन्तुष्टाः, साधवः, सर्वभूतहिताः, नम्राः, शान्ताश्च, तान् अहं एकवारं शिरसा नमामि। ब्रह्मन्, कच्चित् सर्वं कुशलं? राजा यस्य प्रजाः सुखेन वसन्ति, स मे प्रियः। त्वं यावत् स्वेच्छया बहून् क्लेशान् अतिक्रम्य अत्र आगतः, तस्मात् सर्वं वद, विशेषतः यदि किञ्चित् गुह्यमस्ति—किं मया कर्तव्यम्?” एवं भगवता सम्यक् पृष्टः, ब्राह्मणः सर्वं यथावत् तस्मै निवेदयामास। तत्र रुक्मिणी उवाच—“लोकसुन्दर, तव गुणान् ये श्रोतॄणां शोकं हरन्ति, श्रुत्वा, मम मनः लज्जां विहाय, त्वयि एव कर्णरन्ध्रैः प्रविष्टम्। त्वदीयरूपदर्शनस्य फलम् इच्छतां सर्वेषाम्, मम हृदयम् आक्रान्तम्, अच्युत।