राजन्, विजित्य दिशां मण्डलम्, भूमिसमानं विशालं रूपं धारयन्, दिव्ये सिंहासने स्थितः, अन्यैः राजभिः सम्मानितः, पुरुषः स्त्रीणां क्रीडनकवत् गृहसुखेषु नीयते, यथा पशुः तासां क्रीडायै। यः कर्माणि कुर्वन्, तपसि दृढः, भोगं परित्यज्य, यथायोग्यं दानं दत्त्वा, पुनः इच्छति—“राज्याधिपः भवानीति”—तस्य तृष्णा वर्धमानाः, सुखं न लभ्यते। संसारविचरणानन्तरं, यदा कोऽपि मोक्षं प्राप्नोति, अच्युत, तदा सतां संगः सुलभः भवति; संगात् तु तस्मिन् क्षणे, भगवति सर्वेश्वरे, भक्तिरुत्पद्यते। प्रभो, मम मतं तव कृपा एषा—यद् राज्यम् प्रति आसक्तिः यदृच्छया निवृत्ता, यत् सत्पुरुषैः काम्यते, यः वनं प्रवेशाय, अखण्डं भूमिम् परित्यजन्ति। नाथ, अहं तव पादसेवान्यं वरं न इच्छामि, या सर्वस्वहीनैः अपि सर्वाधिकाभिलषिता; यः तव, मुक्तिदायकस्य, पूजां कृत्वा अन्यं बन्धनरूपं वरं इच्छेत्? अतः प्रभो, सर्वत्र सर्वकामान्, रजः-तमः-सत्त्वगुणनिबद्धान्, परित्यज्य, अहं त्वां शुद्धं निर्गुणं अद्वितीयं परमपुरुषं, शुद्धचेतनं, उपगच्छामि। दुःखशोकैः दीर्घकालं पीडितः, शत्रुभिः तृष्णादिभिः क्लिष्टः, शान्तिं न प्राप्तवान्, किञ्चित् प्रकारेण तव पदकमलम् प्राप्तवान्, आश्रयदायक परमात्मन्, रक्षस्व मां, अनाथं, अभयत्वेन, अमरत्वेन, शोकविनिर्मुक्त्यै। भगवान् उवाच—महान् राजा, भूमिपाल, तव मनः शुद्धं स्थिरं च, यतः वरैः लोलितः अपि, तव कामैः न विक्षिप्तम्। तव वरप्रार्थना केवलं तव जागरूकतायाः परीक्षा आसीत्; यतः अनन्यभक्तानां मनः वरैः कदापि न चलति। योगाभ्यासिनां, भक्तिहीनानां, राजन्, मनः अव्यक्तकामं, प्राणादिभिः निगृहीतम् अपि, पुनः उत्क्षिप्यते। अतः, राजन्, यथेष्टं भूमौ विचर, मनः मय्येव संनिहितं कुरु; त्वं मयि अविचलां भक्तिं कुरु। क्षत्रधर्मे स्थितः, मृगयायां अन्यथा च, जीवाः हतानि; तपसि प्रवृत्तः, मय्याश्रितः, पापं परित्यज। तव अगामि जन्मनि, राजन्, द्विजश्रेष्ठः, सर्वजीवसखा, केवलं मां प्राप्स्यसि। शुकः उवाच—एवं भगवता कृपितः, इक्ष्वाकुनन्दनः तम् प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणम्य, गुहामुखात् निर्गतः। सः, लघुजनान्, पशून्, ओषधीन्, वृक्षांश्च निरीक्ष्य, कलिकालं आगतम् ज्ञात्वा, उत्तरदिशं जगाम। तपसा श्रद्धया च सम्पन्नः, दृढनिश्चयः, अनासक्तः, संशयवर्जितः, मनः कृष्णे निवेश्य, गन्धमादनं प्रविष्टवान्। बदरी-आश्रमं, नरनारायणयोः स्थानं, गत्वा, द्वन्द्वानि सहित्वा, शान्तः, हरिं तपसा पूजयामास। भगवान् पुनः यवनैः परिवृतां नगरीं प्रत्यागतः, म्लेच्छबलं हत्वा, तेषां धनं द्वारकां आनयामास। धनं गवां पुरुषाणां च सह गम्यमानं, अच्युतेन प्रेरितः, जरासंधः, त्रिंशदधिकद्विविंशति सेनाभिः युक्तः, आगतः। शत्रुसैन्यं शीघ्रं बलवद् आगच्छन्तं दृष्ट्वा, द्वौ माधवौ, मानवविधिं गृहीत्वा, शीघ्रं पलायितौ। विपुलं धनं परित्यज्य, निर्भयौ, भीरुवत् अभ्युपलक्षितौ, पद्भ्याम् बहून् योजनान् ययातुः, पद्मपादौ। तौ पलायमानौ दृष्ट्वा, मगधाधिपः हास्यं कृत्वा, रथानां विभागैः तान् अनुगतः, तयोः सामर्थ्यं न वेद। दीर्घं मार्गं धावित्वा, श्रान्तौ, उच्चं पर्वतं प्रवर्षणं आरोहतुः, यत्र सदा वर्षति। पर्वते तयोः पदचिह्नानि न दृष्ट्वा, राजा तान् गुह्यं मन्यते, सर्वतः पर्वतं दह्यन्न् अग्निम् प्रवर्तितवान्। ततः, तौ शीघ्रं दग्धपर्वतशिखरात् दशयोजनं ऊर्ध्वं भूमिं अवतीर्य। शत्रुना अनविष्टौ, तौ यदुवरौ पुनः स्वनगरीं, समुद्रेण रक्षितां, प्रत्यागतौ। बलरामकेशवौ दग्धौ इति मिथ्याभिमन्यन्, मगधराजः महद् सैन्यं उपसंहरन्, मगधं प्रत्यागतः। आनर्तराजः, रैवतः, ब्रह्मणा प्रेरितः, पूर्वं उक्तं, रैवतीं कन्यां बलदेवाय दत्तवान्। गोविन्दः, भगवान्, अपि वैदर्भीं, भीष्मककन्यां, श्रीमातृं, स्वयमेव स्वयंवरे, कुरुश्रेष्ठ, परिणीतवान्। शाल्वं च चेदीमित्रांश्च विजित्य, सर्वजनसमक्षं, तां हरिर् गरुडः इव अमृतं, अपहरत्। राजा उवाच—श्रुतं यत् भगवान् रुक्मिणीं, भीष्मककन्यां, सुन्दरीं, राक्षसविधिना परिणीतवान्। प्रभो, इच्छामि श्रोतुम् कथं कृष्णः, अनन्ततेजाः, जरासंधं शाल्वं च जित्वा, कन्यां परिणीतवान्। ब्रह्मन्, कः कृष्णकथायाः मधुरायाः, जगद् पावनायाः, नित्यनवायाः, श्रुतिमात्रेण अपि, तृप्तिम् प्राप्नुयात्? श्रीबादरायणः उवाच—विदर्भाधिपः भीष्मकः नाम महराजः आसीत्; तस्य पञ्च पुत्राः, एक कन्या च अतिविशिष्टा आसीत्। ज्येष्ठः रुक्मी, ततः रुक्मरथः, रुक्मबाहुः, रुक्मकेशः, रुक्ममाली; तेषां धर्मिष्ठा भगिनी रुक्मिणी। सा, स्वगृहं आगतानां मुखात्, मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणकीर्तिं श्रुत्वा, तम् पतिम् योग्यं मन्यते। कृष्णः, तस्याः बुद्धिं, गुणं, रूपं, चारित्र्यं च ज्ञात्वा, ताम् योग्यां पत्नीं मनसा स्वीकर्तुम् निश्चितवान्। बान्धवाः कृष्णाय कन्यादानम् इच्छन्ति, किन्तु रुक्मी, कृष्णद्वेषी, तं न अनुमन्यते, शिशुपालं चिन्तयति। एतद् ज्ञात्वा, श्यामा विदर्भकन्या, गम्भीरदुःखेन, विचार्य, शीघ्रं विश्वस्तं ब्राह्मणं कृष्णं प्रति प्रेषितवती। स ब्राह्मणः द्वारकां गत्वा, द्वारपालैः प्रवेशितः, स्वर्णसिंहासने स्थितं परमपुरुषं ददर्श।