राजा परीक्षित् भगवन्तं अजय्यं प्रणम्य विनयपूर्वकं जगाद—“भगवन्, राजवैभवमदेन मत्तः सन् अहं स्वकाले व्यर्थमेव जीवनं यापितवान्। आत्मानं मृत्युभावेन मन्यन्, पुत्रदारधनवासगृहेषु गाढासक्तः, अनन्तक्लेशैः पीडितः, मोहवशात् कालं व्यर्थमपवाहितवान्। अस्मिन् मृत्पिण्डसमानि देहे नृपतीनामधिपतित्वेन प्रतिष्ठितः, सुवर्णालङ्कृतरथैः, गजेन्द्रैः, हयैः, पदातिभिः, अनुचरैश्च परिवृतः अहं भूमण्डलमात्मगौरवेण विचरन् कञ्चन न गणयामि स्म। मदमत्तः सन् अहं उच्चैः उच्चैः चिन्तयन्, किमनन्तरं कर्तव्यमिति लोभवृद्ध्या विषयासक्तः, तव तु अमूढस्य, मृत्युरिव सर्पः मूषकबिलं चाटयन्, सहसा सन्निधिं प्राप्नोमि। कदाचिद् अहं सुवर्णमयैः रथैः वा महागजैः वा युक्तः ‘नृपः’ इति कथितः, किन्तु कालस्य दुरत्ययबलात् एष एव देहः मलजीवाशकाष्ठभूतः अभवत्। दिग्विजयं कृत्वा, पृथिव्याः सममात्मानं विस्तार्य, दिव्ये सिंहासने उपविष्टः, अन्यैः नृपैः पूजितः, सन् अपि, पुरुषः स्त्रीणां क्रीडार्थं गृहसुखे प्रविष्टः पशुवद् व्यवह्रियते। यः कर्माणि कुर्वन्, तपस्यासु दृढनिष्ठः, भोगत्यागं कृत्वा यथाशास्त्रं दानं ददाति, सः अपि पुनः पुनः ‘राजा भवेयम्’ इति स्पृहयन्, तृष्णया वर्धमानया सुखं न प्राप्नोति। यदा तु संसारपरिभ्रमणानन्तरं मुक्तिर्लभ्यते, तदा साधुसङ्गः सुलभः भवति; तस्मिन्समये तव भक्तिरपि स्फुरति, भगवन्। भगवन्, अहं मन्ये—एष एव तव मम प्रति प्रसादः यत्, अकस्माद् राज्यासक्तिः मम नष्टा, या साधुभिः वाञ्छिता, ये वने प्रविश्य, अखण्डभूमिं परित्यजन्ति। प्रभो, तव पादसेवां विना अन्यं वरं न वाञ्छामि, या सर्वविभूतिभिः अपि दुर्लभा; यः तव मोक्षदं त्वां सम्पूज्य, अन्यं बन्धनकारणं वरं वृणुयात्? अतः प्रभो, सर्वत्र सर्वान् कामान्, रजस्तमःसत्त्वगुणबद्धान्, परित्यज्य, त्वां शुद्धं निर्गुणं अद्वयं परमपुरुषं विज्ञानस्वरूपं शरणं व्रजामि। दुःखशोकादिभिः दीर्घकालं पीडितः, तृष्णारिपुभिः क्लिष्टः, शान्तिं न प्राप्य, किञ्चित् प्रकारेण तव पादपद्ममुपगतः अस्मि, शरणद भगवन्, दीनं मां शरणागतं निर्भयत्वं अमृतत्वं च शोकविनिर्मुक्तिं च दातुमर्हसि। श्रीभगवानुवाच—“राजन्, तव मनः शुद्धं स्थिरं च, यतः वरैः प्रलोभ्यमानमपि तव चित्तं न चञ्चलितम्। तव वरप्रलोभनं केवलं तव सावधानतापरीक्षार्थमेव; एकान्तभक्तानां मनः वरैः न कदापि चलति। ये योगिनः भक्तिविहीनाः, तेषां चित्तं, अपि प्राणनिग्रहादिना निगृहीतमपि, पुनः पुनः वासनाभिः उत्थाय दृश्यते। अतः त्वं मां मनसा स्मरन्, इच्छया पृथिवीं विचर; मयि दृढा भक्तिरस्तु। त्वं क्षत्रियधर्मे स्थितः, मृगयादिषु प्राणिनां वधं कृतवान्; किन्तु तपसा मयि शरणागतः पापं त्यज। जन्मान्तरे त्वं द्विजश्रेष्ठो भूत्वा, सर्वभूतहितः, केवलं मां प्राप्स्यसि।” एवं श्रीकृष्णानुग्रहेण लाभवांश्च स इक्ष्वाकुवंशजः तं प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणम्य, गुहाद्वारात् निर्गतः। सः मानवपशुपक्षिसस्यवनस्पतीन् दृष्ट्वा, कलियुगागमनं विज्ञाय, उत्तरदिशं प्रति जगाम। स तपसा श्रद्धया च युक्तः, निःसङ्गः, संशयवर्जितः, मनः कृष्णे निवेश्य, गन्धमादनं प्रविवेश। स बदरीआश्रमे, नरनारायणधाम्नि, द्वन्द्वसहिष्णुः, शान्तः, तपसा हरिं पूजयामास। भगवानपि पुनः यवनैः परिवृतां पुरीं गत्वा, म्लेच्छबलं निहत्य, तेषां धनं द्वारकां निन्ये। तत्सम्पदं गवां नराणां च सहितां नयतः, अच्युतेन प्रेरितः, जरासन्धो विंशतित्रय्युत्सैन्यः समुपाजगाम। शत्रुसैन्यं शीघ्रं बलवत् आगच्छन्तं दृष्ट्वा, द्वौ माधवौ मानुषधर्मं आश्रित्य, शीघ्रं पलायनेन जग्मतुः। विपुलं धनं परित्यज्य, निर्भयौ अपि भीरुवत्, पद्भ्यां बहून्योजनानि जग्मतुः। तौ पलायमानौ दृष्ट्वा, मगधपतिः हसन्, रथानुगमैः अनुगम्य, तयोः सामर्थ्यं नाजानात्। दीर्घं मार्गं धावित्वा श्रान्तौ तौ प्रवर्षणाख्यं पर्वतं आरोहताम्, यत्र नित्यं वर्षति। तत्र तयोः पदचिह्नं न लब्ध्वा, राजा तौ गुह्यम् अवस्थितौ इति मत्वा, पर्वतं सर्वतः दग्धद्रव्यैः ददाह। ततः तौ यदुकुलश्रेष्ठौ, पर्वताग्निं शीघ्रं लङ्घ्य, दशयोजनशिखरात् भूमौ अवतीर्य, शत्रुभिः अदृष्टौ, स्वपुरं, सागरोपेतं द्वारकां, पुनः जग्मतुः। मगधराजः बलरामकेशवौ दग्धौ इति मिथ्याबुद्ध्या, महद्बलं संहृत्य, मगधं प्रत्यगात्। अनन्तरं, आनर्तराजः रैवत नाम्ना, ब्रह्मणा प्रेरितः, स्वकन्यां रैवतीं बलदेवाय पूर्वोक्तया ददौ। गोविन्दोऽपि, श्रीरुक्मिणीमातुः, भीष्मकस्य कन्यां वैदर्भीं, स्वयमेव स्वयम्वरे विवाहयामास। शाल्वचेद्यादीन् नृपतीन् बलात् निगृह्य, सर्वजनसाक्षात्, रुक्मिणीं गरुड इव सुधामाहृत्य, गृहं निन्ये। राजा परीक्षित् उवाच—“श्रुतं मया भगवन्, यः भीष्मकदुहितरं रुक्मिणीं, राक्षसविधिना भगवान् विवाहयामास। भगवन्, इच्छामि श्रोतुं कथं कृष्णः, जरासन्धशाल्वादीन् जित्वा, तां कन्यां वधूमकरोत्। को हि, कृष्णकथामृतस्य, पुनः पुनः नवस्य, पावनस्य, मधुरस्य, श्रोतुं तृप्तिं प्राप्नुयात्?” श्रीबादरायण उवाच—विदर्भाधिपः भीष्मकः नाम महाबलवान् राजा आसीत्, तस्य पञ्च पुत्राः एकैव च कन्या सुशोभना आसीत्। ज्येष्ठः आसीत् रुक्मी, ततः रुक्मरथः, रुक्मबाहुः, रुक्मकेशः, रुक्ममाली च; तेषां धर्मात्मना भगिन्याः नाम आसीत् रुक्मिणी। सा च स्वगृहं आगतान् जनान् श्रुत्वा, मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणकीर्तयः शृण्वन्ती, तम् एव पतिं मन्यते स्म।