सत्कथा— भगवान् श्रीकृष्णः, राजर्षिं मुचुकुन्दं प्रति, अनुग्रहं दर्शयन्, उवाच— "वरान् वृणुष्व, राजर्षे! सर्वान् कामान् ते ददामि। मम प्रसादेन लाभेन, न किञ्चिद् दुःखं पुनः प्राप्नुयात्।" एवं भगवता सम्बोधितः मुचुकुन्दः हर्षपूर्णः सन्, नारायणं तं भगवन्तं साक्षात् ज्ञात्वा, गर्गस्य वचांसि स्मरन्, प्रणम्य तं शुकः उवाच। मुचुकुन्दः विनयेन उक्तवान्— "भगवन्, जनाः तव मायया मोहिताः, दुःखमात्रं पश्यन्तः तव पूजनं न कुर्वन्ति। सुखेच्छया गृहेषु, स्त्रीषु, पुरुषेषु च आसक्ताः, मोहिता भवन्ति। भगवन्, दुर्लभं मानव-जीवनं यः कश्चन अत्र लभते, शरीरसम्पन्नः अपि, यः तव पदकमलं न सेवते, स अज्ञानवशात् गृहवासस्य अन्धकूपे पतति, पशुवत्। अजेय भगवन्, मम कालः राज्य-मदेन व्यर्थः गतः। आत्मा मृत्युभावेन ग्रस्तः, पुत्रे, पत्नी, धन, वस्तुषु च गाढासक्तः, अनवरत-चिन्तया पीडितः। कुम्भवत् अस्मिन् देहे, नराधिपः इति प्रतिष्ठितः, रथैः, गजैः, अश्वैः, पदातिभिः, अनुयायिभिः च परिवृतः, अहंकार-वशात् पृथिवीं विचरन्, अन्यं न गणयन्। मदेन, 'किं कर्तव्यम्?' इति उच्चविचारैः निमग्नः, तृष्णया च, विषयासक्तः, त्वं, अविभ्रान्तः, मृत्यु-रूपेण, मुषक-गुहाम् लिहन् सर्पः इव, सहसा आगच्छसि। कदाचित् सुवर्णरथैः, गजैः, वा गच्छन्, 'नराधिपः' इति प्रसिद्धः, कालस्य अपरिहार्य-बलात्, एष देहः मलः, कृमिः, भस्म वा भवति। दिग्विजयं कृत्वा, पृथिवी-समानं रूपं धृत्वा, दिव्ये सिंहासने उपविष्टः, अन्यैः राजभिः पूजितः, स नरः, भगवन्, गृहेषु रम्ये, स्त्रीभिः क्रीडनकः इव, प्रमादेन पशुवत् नीयते। यः कर्माणि करोति, तपसि स्थितः, भोगत्यागं कृत्वा, यथायोग्यं दानं दत्त्वा, पुनः इच्छति— 'राजा भवेम' इति; तृष्णा वर्धमानः, सुखं न प्राप्नोति। संसार-परिभ्रमणानन्तरम्, भगवन्, यदा मोक्षः लभ्यते, तदा साधूनां संगः प्राप्यते; तस्मिन्नेव क्षणे, तव भक्तिरेव उत्पद्यते। भगवन्, मम भाग्यं इति मन्ये, यद् राज्यासक्तिः यदृच्छया नष्टा; यः साधुभिः वनगमनाय, अखण्ड-भूमिं त्यज्य, अभिलष्यते। प्रभो, अन्यं वरं न इच्छामि, तव पादसेवां विना; सा सर्वविहीनैः अपि सर्वाधिकाभिलषिता। यः तव पूजनं कृत्वा, मोक्षदं त्वां प्राप्य, अन्यं वरं बन्धनरूपं कः इच्छेत्? अतः, भगवन्, सर्वत्र कामान् त्यक्त्वा, रजः, तमः, सत्त्वं च, गुणबद्धान्, त्वां शुद्धं, निर्गुणं, अद्वैतं, परं पुरुषं, चैतन्यमात्रं, उपगच्छामि। दीर्घकालं दुःखेन, विषादेन च पीडितः, शत्रुभिः तृष्णादिभिः क्लिष्टः, शान्तिं न प्राप्य, किञ्चित् तव पदकमलम् आगतः, भगवन्, आश्रयदायक परमात्मन्! रक्षस्व माम्, अनाथं, अभयम्, अमृतत्वं, निरवद्यतां च ददातु। भगवान् उवाच— "महान् नराधिप, तव मनः शुद्धं, स्थिरं च; वरैः लुभ्यमानः अपि, तव कामाः न विकलिताः। तव वर-प्रस्तावनं केवलं तव सावधानतायाः परीक्षणायैव अभूत्; एकनिष्ठ-भक्तानां मनः वरैः न चञ्चलम्। ये योगं कुर्वन्ति, भक्तिहीनाः, तेषां मनः, अव्यक्त-इच्छया, श्वासादिभिः संयम्य अपि, पुनः उत्क्षिप्यते। तव मनः मयि स्थिरं स्यात्, पृथिवीं यथेष्टं विचर। मयि अनन्य-भक्तिः तव सदा भवतु। क्षत्रधर्मे स्थितः, यद्यपि शिकारादि-कर्मणा जीवाः हतान्, तपस्यायाम् स्थितः, मयि शरणं गत्वा, पापं त्यज। अगामि-जीवने, त्वं द्विजश्रेष्ठः भविष्यसि, सर्वभूतहितैः मित्रः, मम एव प्राप्तिः तव स्यात्।" शुकः उवाच— "एवं, प्रियः, कृष्णानुग्रहं प्राप्त्वा, इक्ष्वाकु-पुत्रः तं परिक्राम्य, प्रणम्य, गुहाद्वारात् निर्गतः। तदा, लघु-जनान्, पशून्, ओषधीन्, वृक्षांश्च दृष्ट्वा, कलियुगमागतम् अवगम्य, उत्तरदिक् अभिमुखः गतः। तपसा, श्रद्धया, निश्चयेन, आसक्तिहीनः, संशयवर्जितः, कृष्णे मनः स्थिरं कृत्वा, गन्धमादनं प्रविष्टः। बदरी-आश्रमं, नर-नारायणयोः निवासं, गत्वा, द्वन्द्वानि सहित्वा, शान्तः, हरीं तपसा पूजयामास। भगवान् पुनः यवनैः परिवृतां नगर्यां प्रत्यागत्य, तेषां सैन्यानि हत्वा, धनं द्वारकां प्रापयामास। तस्य धनस्य गोधनैर् जनैः च प्रेषणाय, अच्युतस्य प्रेरणया, जरासन्धः, त्रिंशद्-अधिका सैन्यवर्गैः युक्तः, आगतः। शत्रु-सैन्यं शीघ्रं, बलिनं च आगच्छन्तं दृष्ट्वा, द्वौ माधवौ, मानवधर्मं स्वीकार्य, शीघ्रं पलायितवन्तौ। बहु-धनं त्यक्त्वा, निर्भयौ अपि, भीरूवत्, पद्भ्यां बहु-योजनानि गत्वा, पद्मपादौ। तयोः पलायनं दृष्ट्वा, मगधराजः, हसन्, रथवर्गैः अनुगच्छन्, तयोः शक्तिं न जानन्। बहुदूरं धावित्वा, श्रान्तौ, प्रवर्षणं पर्वतं आरोहतः, यत्र सदा वर्षा भवति। तयोः पथं पर्वते न दृष्ट्वा, राजा, तौ गुह्यं मन्यन्, सर्वतः पर्वतं दग्ध्वा, अग्निम् प्रवर्तयामास। तदा, दग्धशिखरात् शीघ्रं उत्पत्य, दश-योजन-शिखरात् भूमौ अवतीर्यताम्। शत्रु-सैन्यैः अदृष्टौ, यदुवीरौ पुनः स्वनगरं, समुद्रेण रक्षितं, प्रत्यागच्छताम्। मगधराजः, बलराम-केशवौ दग्धौ इति मिथ्या मन्यन्, विशालं सैन्यं त्यक्त्वा, मगधं प्रत्यागच्छत्। आनर्तराजः रैवतः, ब्रह्मणा प्रेरितः, रैवतीं कन्यां बलदेवाय दत्त्वा, यथापूर्वं प्रतिज्ञातम्। गोविन्दः, भगवान्, अपि, वैदर्भीं, भीष्मकस्य कन्यां, श्रीमातुः, स्वयंवरे, विवाहं कृतवान्। शाल्व-चेद्यादीन् राज्ञः बलात् विजित्य, सर्वजनसाक्षात्, सा कन्या, गरुडस्य अमृतग्रहणम् इव, हृताः। राजा उवाच— "श्रुतम् अस्ति, भगवन्, भीष्मकस्य कन्या, रूपवती, रुक्मिणी, राक्षसविधिना भगवता विवाहिता। भगवन्, श्रोतुम् इच्छामि, कथं कृष्णः, अपरिमेयतेजाः, जरासन्ध-शाल्वादीन् विजित्य, कन्यां विवाहाय आनयत्?