श्रीभगवान् उवाच – पृथिव्याः भारं अपाकर्तुं दुष्टासुरान् विनाशयितुं च अहम् यदुवंशे अनकदुन्दुभेः गृहे अवतरितः। जनाः माम् वासुदेवम् वसुदेवस्य पुत्रम् इति आहुः। कालनेमिः, कंसः, प्रलम्बः, अन्ये च दुष्टाः मया हताः; अयं यवनः अपि राजन् तव तीक्ष्णदृष्ट्या दग्धः। अहम् अस्य गुहायाः तव कृते आगतः तव अनुग्रहाय; पूर्वं त्वया मां बहु प्रार्थितम्, अहम् भक्तवत्सलः। वरान् वृणीष्व राजर्षे, सर्वान् कामान् ददामि; मम अनुग्रहं प्राप्य कश्चित् पुनः शोकं न कुर्यात्। शुकः उवाच – एवं उक्तः मुचुकुन्दः हर्षितः नारायणं ज्ञात्वा गर्गस्य वचनानि स्मरन् तं प्रणम्य अभाषत। मुचुकुन्दः उवाच – भगवन्, जनाः तव मायया मोहिताः तव पूजनं न कुर्वन्ति, केवलं दुःखं पश्यन्ति; सुखं इच्छन्तः गृहेषु, स्त्रीषु, पुरुषेषु च आसक्ताः विमूढाः भवन्ति। अनघ, यः कश्चन दुर्लभं मानवजीवनम् इह प्राप्तः, यथाकथञ्चित् सुदृढशरीरः, स्वल्पेन प्रयासेन, तव कमलपादयोः पूजनं न कुर्यात्, स मोहात् गृहव्यूहस्य अन्धकूपे पतति पशुवत्। अजेय, मम कालः व्यर्थं गतः, राजसंपत्त्याः मदेन मोहितः, आत्मनि मृत्युभावेन संलग्नः, पुत्रदारधनवस्तुषु गाढासक्तः, अनन्तदुःखैः पीडितः। अस्मिन् घटवत् देहे मानवराजः स्थितः, रथैः, गजैः, अश्वैः, पदातिभिः, अनुचरैः परिवृतः, अहंकारेण भूमिम् संचारयन् अन्यान् अवमानयम्। मदोन्मत्तः, सततं किम् किम् कर्तव्यम् इति शब्दितसंकल्पः, तृष्णा वर्धमानः, इन्द्रियसुखे आसक्तः; त्वं तु विमूढः न, मृत्युः यथा सर्पः मूषककुपे आकस्मात् आगच्छति। कदाचित् सुवर्णरथेषु वा, महागजेषु वा उपविष्टः, 'मनुष्यानां राजा' इति अभिहितः; किन्तु कालस्य अपरिहार्यबलात् एषः देहः मलः, कृमिः, भस्म वा इति प्रसिद्धः। दिशां चक्रं विजित्य, पृथिव्याः समवायं धृत्वा, दिव्ये आसने उपविष्टः, अन्यैः राजभिः पूजितः, नारीणां क्रीडायाः पशु इव गृहसुखे प्रविष्टः। यः कर्म कुर्वन्, तपसि स्थितः, भोगं त्यक्त्वा, यथायोग्यं दानं दत्वा, पुनः इच्छति – 'राजा भूयासम्' – तृष्णा वर्धमानः, सुखं न प्राप्नोति। यदा संसारपरिभ्रमणात् मोक्षं प्राप्नोति, अच्युत, तदा सत्संगः लभ्यते; सत्संगे सति, तत्क्षणात् तव भक्तिः उद्भवति। भगवन्, तव कृपा इति अहं मन्ये, यद् यदृच्छया राज्यासक्तिः मम नष्टा – यत् सत्पुरुषैः वनगमनाय अनवरतभूमिं त्यक्तुम् अभिलष्यते। प्रभो, तव पादसेवान् विना अन्यं वरम् न इच्छामि – यः सर्वहीनैः अपि अत्यन्तम् अभिलष्यते; यः त्वां मोक्षदं पूजयित्वा अन्यं बन्धनरूपं वरम् इच्छेत्? अतः भगवन्, सर्वत्र सर्वान् कामान् त्यक्त्वा, रजः, तमः, सत्त्वगुणैः बध्नान्, त्वां शुद्धं निर्गुणं अद्वयं परमपुरुषं शुद्धचैतन्यं प्रपन्नः। दीर्घकालं दुःखेन, पश्चात्तापेन, शत्रुभिः तृष्णादिभिः क्लिष्टः, शान्तिं न लब्ध्वा, किञ्चिद् तव कमलपादयोः आगतः, शरणदं परमात्मानम्; रक्षस्व माम् अनाथं, अभयम्, अमृतत्वम्, शोकविमुक्तिं च ददातु। श्रीभगवान् उवाच – महराज, भूमिपते, तव मनः शुद्धं स्थिरं च; वरैः अपि न कम्पितम्। तव वरप्रार्थनं केवलं तव सावधानता परीक्षितुं कृतम्; अनन्यभक्तानां मनः वरैः न चलति। योगाभ्यासिनाम् अपि भक्तिहीनानां मनः, अव्यक्ततृष्णया, प्राणादिभिः निगृहीतम् अपि, पुनः उत्क्षिप्यते। भूमौ यथेष्टं विचर, मयि मनः स्थिरं कुरु; तव मयि अनन्यभक्तिः सदा अस्तु। क्षत्रधर्मे स्थितः, शिकारादिषु प्राणिनः हत्वा, तपसि प्रवृत्तः मयि शरणं गत्वा, पापं त्यज। अगमे जन्मनि, राजन्, त्वं द्विजश्रेष्ठः भूत्वा सर्वजीवानां परममित्रः, केवलं माम् प्राप्स्यसि। शुकः उवाच – एवं कृतकृतेन कृष्णेन इक्ष्वाकुवंशजः तं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणम्य गुहामुखात् निर्गतः। लघुजनान्, पशून्, ओषधीन्, वृक्षान् च पश्यन्, कलियुगं आगतम् विज्ञाय, स उत्तरदिशम् अगच्छत्। तपसा श्रद्धया च युक्तः, दृढनिश्चयः, अनासक्तः, संशयहीनः, कृष्णे मनः स्थापयन् गन्धमादनम् प्रविष्टः। बदरीआश्रमं, नरनारायणस्य धाम, प्राप्तः, द्वन्द्वानि सहन्, शान्तः, हरिम् तपसा पूजयामास। प्रभुः पुनः यवनैः परिवृतां पुरीं गत्वा, म्लेच्छसेनां हत्वा, तेषां धनं द्वारकाम् आनयामास। धनम् गोधनैः पुरुषैः च गम्यमानम् दृष्ट्वा, अच्युतप्रेरितः, जरासन्धः त्रिविंशतिसेनाभिः आगतः। शत्रुसैन्यं शीघ्रं दृढं च आगच्छन्तम् दृष्ट्वा, द्वौ माधवौ मानववत् शीघ्रं पलायितवन्तौ। बहु धनं त्यक्त्वा, निर्भयौ अपि भीरूवद्, पदाभ्यां बहु योजनानि गत्वा। तौ पलायमानौ दृष्ट्वा, मगधराजः हास्यं कृत्वा, रथविभागैः अनुगच्छन्, तयोः शक्तिं न अवगच्छन्। बहु दूरं धावित्वा, क्लान्तौ, प्रवर्षणनाम्नि उच्चशिखरे आरोहन्तौ, यत्र सदा वर्षः भवति। पर्वते तयोः पथं न दृष्ट्वा, राजा तौ गुह्ये स्थितौ इति मन्यन्, पर्वतं सर्वतः ज्वलनद्रव्यैः दग्ध्वा। ततः तौ ज्वलितशिखरात् शीघ्रं दशयोजनउच्चात् भूमौ अपतन्। शत्रुना अनुचरैः च अदृष्टौ, यदुवीर्यौ पुनः स्वपुरीं समुद्ररक्षितां प्रत्यागच्छताम्। बलरामकेशवौ दग्धौ इति मिथ्या मन्यन्, मगधराजः महतीं सेनां गृह्य मगधं प्रत्यागच्छत्। आनर्तराजः रायवतः, ब्रह्मणा प्रेरितः, रायवतीं कन्यां बलदेवाय पूर्ववद् दत्तवान्। गोविन्दः प्रभुः अपि वैदर्भीं, भीष्मकस्य कन्यां, श्रीमातृं, तस्याः स्वयंवरे, कुरुश्रेष्ठ, विवाहम् अकुर्वत्। एवं श्रीमद्भागवते वर्णितं चरित्रं सुसंस्कृतं प्रवाहवत् उपनिबद्धम्।