श्रीभगवानुवाच—मम जन्मानि कर्माणि च नामानि च अनन्तानि, सखा, तानि अहम् अपि न शक्नोमि गणयितुं, अनन्तत्वात्। कदाचित् अहम् भूमौ महात्मभिः सह जन्मान्यवेक्षे, किन्तु मम जन्म न गुणैः कर्मभिः वा नामभिः निश्चितानि। राजन्, मम जन्मानि कर्माणि च त्रिषु कालेषु व्याप्य स्थितानि; महर्षयः अपि तान्यनुक्रम्य न कदापि पारं गच्छन्ति। तथापि, सखे, शृणु मे इदानीं वर्तमानं जन्म यत् त्वया पृष्टम्; पूर्वं ब्रह्मणा धर्मरक्षायै अहम् याचितः। पृथिव्याः भारं हर्तुं दुष्टान् असुरान् च विनाशयितुं अहम् यदुकुले अनकदुन्दुभेः गृहे अवतीर्णः; लोकाः मां वासुदेवम्, वासुदेवस्य पुत्रम्, आहुः। कालनेमिः, कंसः, प्रलम्भः, अन्ये च दुष्टाः मया हताः; अयम् अपि यवनः, राजन्, तव तीक्ष्णदृष्ट्या दग्धः। अहम् अस्मिन्गुहायाम् तव कृते आगतः अस्मि, तव अनुग्रहार्थम्; त्वम् पूर्वं मां बहु प्रार्थितवान्, भक्तवत्सलः अहम्। वरान् वृणीष्व, राजर्षे, सर्वान् कामान् दास्यामि; मम प्रसादं लब्ध्वा पुनः न शोचितव्यम्। एवं उक्ते, शुक उवाच—मुचुकुन्दः प्रमुदितः श्रीनारायणं समुपलभ्य, गर्गस्य वचनानि स्मरन्, तम् प्रणम्य प्राह। मुचुकुन्दः उवाच—भगवन्, जनाः तव मायया मोहिताः त्वां न भजन्ति, दुःखमात्रं पश्यन्तः; सुखकामाः स्त्रीपुत्रगृहेषु मोहिता, प्रमोहिताः भवन्ति। अघभगिन्, यदा कश्चन दुर्लभं मानुषं जन्म लभते, स्वस्थः, अकृच्छ्रसाध्यः सन्, तव पदारविन्दं न भजति, विचलितचित्तः, सः गृहपात्रे पतितः पशुवत् अन्धकूपे पतति। अजित, मम अयं कालः वृथा गतः, राज्यमदेन मोहितः, देहाभिमानेन व्यापृतः, पुत्रदारधनवस्तुषु आसक्तः, अनन्तशोकैः पीडितः। मृत्पात्रवत् अस्मिन्धरे देहे नरपतिः इति प्रतिष्ठितः, रथगजाश्वपदातिसंघैः परिवृतः, अहम् अहम् इति गर्वयुक्तः, अन्यं न गणयन्, भूमौ विचरन्। मदमत्तः भाव्ये भाव्ये इति उच्चैः चिन्तयन्, वर्धमानकामनया इन्द्रियसुखेषु आसक्तः, त्वं तु अकुतश्चनः, मृत्युरिव, यदृच्छया आगच्छसि, सर्पः इव मूषिकबिलं लिहन्। किञ्चिद् रथैः सुवर्णमाल्यैः, गजैः वा, नरपतिः इति पुंसां कीर्तितः, कालस्य अवश्यंभाविनः प्रभावेण अयं देहः मलकृमिरजः इति प्रसिद्धः। दिशो विजित्य, पृथिवीसमवायवद् रूपं धारयन्, सुशोभने सिम्हासने उपविष्टः, अन्यैः नृपतिभिः पूजितः, सः अपि स्त्रीणां क्रीडार्थं गृहसुखेषु नीयते, पशुवत्। यः अपि कर्माणि कुर्वन्, तपसि स्थितः, भोगत्यागं कृत्वा, यथाशास्त्रं दानानि ददाति, सः पुनः 'राजा स्याम्' इति कामयते, तृष्णया वर्धमानया, न तु सुखं प्राप्नोति। यदा, संसारपरिभ्रम्य, मोक्षं प्राप्नोति, अच्युत, तदा साधुसंगः लभ्यते; तस्मिन्न् एव काले भगवन्, त्वयि भक्तिः जायते। भगवन्, एतत् मम महदनुग्रहम् मन्ये, यद् यदृच्छया राज्यासक्तिरपाकृता; या साधुभिः काननगमनकामैः अनवरतं क्षेत्रं परित्यज्य प्रार्थ्यते। प्रभो, त्वत्पादसेवनात् अन्यं वरं न याचे; सा त्वत्पादसेवा अकिञ्चनैः अपि प्रार्थ्यते; त्वां मोक्षदं सम्पूज्य, अन्यः बन्धनकारणं वरं कः इच्छेत्? तस्मात्, भगवन्, सर्वत्र सर्वान् कामान् परित्यज्य, रजस्तमःसत्त्वगुणैः बध्यमानान्, त्वां शुद्धं निर्गुणं अद्वितीयं परमपुरुषं चिन्मात्रं प्रपद्ये। दुःखशोकैः चिरं पीडितः, रिपुभिः तृष्णादिभिः व्यथितः, न कदापि शान्तिं प्राप्नुवन्, किंचित् प्रकारेण तव पदारविन्दम् आगतः अस्मि, परमार्थसद्गते; त्राहि माम् अनाथं निर्भयत्वं अमृतत्वं च ददास्व। श्रीभगवानुवाच—राजन्, तव चित्तं शुद्धं स्थिरं च, यतः वरेषु अपि अकामं न चलितम्। वरेषु तव परीक्षा केवलं जागरूकतायै कृतम्; अनन्यभक्तानां चित्तं वरैः न कदापि चलति। ये योगिनः भजनरहिताः, राजन्, तेषां चित्तं, अव्याकुलकामं, प्राणनिग्रहेण अपि, पुनः उदेति। त्वं यथा इच्छसि, भूमौ विचर, मयि चित्तं निवेश्य; मयि त्वत् अनन्यभक्तिः सदा अस्तु। क्षत्रियधर्मे स्थितः, त्वं मृगयादिषु प्राणिनः हतः; परं त्वमिदानीं तपसा, मयि शरणं गत्वा, पापं त्यज। तव च जन्मनि, राजन्, त्वं द्विजश्रेष्ठः भविष्यसि, सर्वभूतसुहृद्, माम् एव प्राप्स्यसि। शुक उवाच—एवं, प्रिय, केशवप्रसादं लब्ध्वा, इक्ष्वाकुवंशजः तम् प्रदक्षिणीकृत्य, प्रणम्य, गुहामुखात् निर्गतः। सः लघुजनान्, पशून्, ओषधीः, वृक्षांश्च निरीक्ष्य, कलियुगम् आगतम् अवगम्य, उत्तरदिशं प्रस्थितवान्। तपसा श्रद्धया च संयुक्तः, दृढनिश्चयः, निराशः, संशयरहितः, कृष्णे मनः निवेश्य, गन्धमादनं प्रविष्टवान्। बदर्याश्रमं प्राप्य, यत्र नरनारायणौ तिष्ठतः, द्वन्द्वानि सहन्, शान्तः, हरिं तपसा उपास्ते। भगवान् पुनः यवनैः परिवृतां पुरीं गत्वा, तेषां सेनां निहत्य, तेषां धनं द्वारकां प्रापयत्। तद्वित्तं गवां पुरुषाणां च सह, अच्युतेन प्रेरितः, जरासन्धः त्रिंशद्-एक-विंशतिसैन्ययुक्तः राजा आगतः। शत्रुसैन्यं शीघ्रं बलवत् आगतम् आलोक्य, उभौ माधवौ मानवविधिं गृह्णन्तौ, शीघ्रं पलायितवन्तौ, राजन्। बहुधनं परित्यज्य, निर्भयौ अपि, भीतवत्, पादपद्माभ्यां बहून् योजनान् पद्भ्यां ययतुः। तौ पलायमानौ दृष्ट्वा, मगधाधिपः हसन्, न तयोः ऐश्वर्यं जानन्, रथानां विभागैः अन्वधावत्। दीर्घं मार्गं धावित्वा, श्रान्तौ, प्रवर्षणं नाम गिरिं आरोहताम्, यत्र सदा वृष्टिः भवति। तयोः पथं न लभमानः, राजा, तौ गुह्ये स्थितौ इति मत्वा, सर्वतः पर्वतं दहद्भिः उपादानैः दग्धवान्। ततः, तौ शीघ्रं दग्धशैलात् उत्क्रम्य, दशयोजनायतात् शिखरात् भूमौ अवतीर्णौ।