स एव पापेन स्वेन भस्मीकृतः सञ्जातः, ततः पश्चात् त्वं, शत्रूनां निग्रहे प्रसिद्धविक्रमः कीर्तिमान्, अवतरः। तव तु दुर्निवार्यतेजसा वयं निरीक्षितुं न शक्ष्यामः; त्वं हि विभवो देहिनां पूजनीयः। एवं राज्ञा प्रार्थितः स भगवान् प्रजापतिः स्मितपूर्वकं मेघनिनादसमानया गिरा प्रत्युवाच। भगवान् उवाच—मम जन्मानि कर्माणि च नामानि चानन्तानि, मित्र; अहं स्वयमपि तानि न शक्षे गणयितुं, अनन्तत्वात्। क्वचित् अहं महापुरुषैः सह भूमौ जन्मान्यवेक्ष्य, तानि च न गृहीतानि गुणैः कर्मभिर्वा नामभिः। मम जन्मकर्माणि त्रिकाले व्याप्यन्ते; महर्षयः अपि तान्यनुसृत्य न कदापि पारं गच्छन्ति। किन्तु, मित्र, शृणु इदानीं मम वर्तमानं जन्म यथावत्; ब्रह्मणा हि पूर्वं धर्मरक्षणार्थं अहम् आहूतः। भूमिभारनिवृत्तये दानवानां च नाशाय अहं यदुकुले अनकदुन्दुभेः गृहे अवतरमि; लोके मां वासुदेवमिति, वासुदेवस्य सुतमिति, प्राहुः। कालनेमिः, कंसः, प्रलम्बः, अन्ये च दुष्टाः हताः; अयं यवनः अपि तव घोरदृष्ट्या दग्धः, राजन्। त्वदर्थं अहं अस्मिन्गुहायामागतः प्रसादं दातुं; पूर्वं त्वया महता भक्त्या मां प्रार्थितः, भक्तवत्सलः अस्मि। वरान् वृणीष्व, नृपश्रेष्ठ; सर्वान् कामान् दास्यामि। मम प्रसादं लब्ध्वा कदापि शोचितव्यं न अस्ति। शुक उवाच—एवं भगवता उक्तः मुचुकुन्दः हृष्टः, नारायणं तमवगत्य, गर्गस्य वाक्यानि स्मरन् प्रणम्य तस्मै ववन्दे। स उवाच—भगवन्, जनाः तव मायया मोहिताः त्वां न भजन्ति, दुरितमात्रदर्शिनः; सुखार्थिनः स्त्रीपुंसाभिः गृहेषु सक्ताः प्रमोह्यन्ते। निष्प्रपञ्चं नरजन्म लब्ध्वा, स्वस्थः अकिञ्चनः, यः तव चरणारविन्दं न सेवते, स मोहात् गृहकूपे पतति पशुवत्। अजित, मम कालः व्यर्थं गतः; राजसंपदाभिभूतः, देहाभिमाने मग्नः, पुत्रदारधनवस्तुषु अत्यन्तसक्तः, अनन्तदुःखैः पीडितः। मृन्मयस्य अस्य देहस्य अहं नृपः अभवम्, रथैः, गजैः, अश्वैः, पदातिभिः, अनुचरैः च परिवृतः, भूमौ गर्वितः, अन्यं न गणयन्। मदोन्मत्तः, चिन्तया व्यग्रः, तृष्णया वर्धमानया, विषयरागे लीनः; त्वं तु अच्युत, मृत्युरिव, अनपेक्षितः आगतः, इव सर्पः मूषिकबिलं लिञ्गति। कदाचित् सुवर्णरथेषु, महागजेषु वा, आसीनः, 'नृपः' इति कथितः; कालस्य अवश्यभावेन एषः देहः मलकिटभस्मसंज्ञः भवति। दिशां विजयी, पृथिव्याः तुल्यरूपः, दिव्ये आसने स्थितः, अन्यैः नृपतिभिः पूजितः, स नरो, भगवन्, महिलाभिः क्रीडनकवत् गृहेषु प्रवेशितः, पशुवत् भोग्यः भवति। कर्मकृदपि, तपसि स्थितः, भोगत्यागी, यथाशास्त्रं दानकर्ता, पुनः 'राजा भवानीति' इच्छति, तृष्णया वर्धमानया सुखं न प्राप्नोति। संसारपरिभ्रमे मुक्तिं लभते चेत्, अच्युत, तदा साधुसंगः लभ्यते; तस्मिन्समये तव भक्तिरेव जायते। भगवन्, तव प्रसाद एव एषः, यदस्मात् राज्यस्नेहः स्वयमेव निवृत्तः, यं साधवः वाञ्छन्ति, ये वनं गन्तुम् अचिन्त्यं क्षेत्रम् उत्सृजन्ति। प्रभो, तव पादसेवनां विना अन्यं न किञ्चिदिच्छामि, या अकीञ्चनैः अपि प्रार्थ्यते; को वा त्वां मुक्तिदं सम्पूज्य, बन्धनकारणं वरमिच्छेत्? तस्मात्, भगवन्, सर्वत्र सर्वान् कामान् त्यक्त्वा, रजःतमःसत्त्वगुणसंयुक्तान्, त्वां शुद्धं निर्गुणं अद्वयं पूर्णचैतन्यमात्मानं प्रपद्ये। दुःखशोकैः शत्रुभिः तृष्णादिभिः क्लिष्टः, सुखं न प्राप्य, कदाचित् तव पादपद्मं प्राप्तः, परमात्मन्, त्राहि मां, अनाथं, अभयं, अमृतत्वं, अशोकं च ददातु। भगवान् उवाच—महानुभाव नृपते, तव चेतः शुद्धं स्थिरं च; वरैः लुभ्यमानोऽपि न चञ्चलः अभूत्। वरदानप्रलोभनं तव केवलं तव सावधानता परीक्षितुम्; एकभक्तानां मनः कदापि वरैः न चलति। योगिनां तु, येषां भक्तिर्युक्ता नास्ति, राजन्, तेषां मनः, अपि संयमितं प्राणादिभिः, पुनः तृष्णया उद्भवति। त्वं यथेष्टं पृथिव्यां विचर, मयि मनः समर्प्य; तव मयि अनन्याभक्तिः सदा अस्तु। धर्मे स्थितः, त्वं यदृच्छया मृगादीन् हत्वा पापं कृतवान्; तपसा च मय्याश्रयः, तत् पापं त्यज। तव परं जन्मे द्विजश्रेष्ठः भविष्यसि, सर्वभूतहितः, मामेव प्राप्स्यसि। शुक उवाच—एवं कृष्णेन कृतकृतेन, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः स मुचुकुन्दः, तम् प्रदक्षिणीकृत्य, प्रणम्य, गुहाद्वारात् निर्गतः। स लघुजन्तून्, औषधीः, वृक्षांश्च निरीक्ष्य, कलिकालमागतं विज्ञाय, उत्तरदिशं प्रस्थितः। तपसा श्रद्धया युक्तः, दृढनिश्चयः, असङ्गः संशयवर्जितः, कृष्णे चेतः स्थिरीकृत्य, गन्धमादनं प्रविवेश। बदरीआश्रमं, नरनारायणाश्रमं प्राप्य, द्वन्द्वसहिष्णुः, शान्तात्मा, तपसा हरिं उपास्ते स्म। भगवान् पुनः यवनैः परिवृतां पुरीं गतः, म्लेच्छबलं निघ्नन्, तेषां वित्तं द्वारकां निन्ये। तद्वित्तं गवां नराणां च सह प्रेष्यमाणे, अच्युतप्रेरितः, जरासन्धः, त्रिंशदूर्ध्वबलसंयुक्तः, समागतः। शत्रुसैन्यं शीघ्रं बलवत् आगतम् आलोक्य, तौ माधवौ मानुषव्रतं गृहीत्वा शीघ्रं पलायितवन्तौ, राजन्। बहुधनं त्यक्त्वा, निर्भयौ अपि भीरुवदिव, पद्भ्यां बहूनि योजनानि जग्मतुः। तौ पलायमानौ दृष्ट्वा, मगधाधिपः हसन्, रथकोटिभिः तौ अनुगच्छन्, तयोः ऐश्वर्यं न जानन्। एवं भागवतस्य एते श्लोकाः एकस्मिन्सन्दर्भे गाथारूपेण प्रवहन्ति।