मूचुकुन्दः, नरशार्दूल, भगवन्तं प्राञ्जलिरुवाच— वयं हि इक्ष्वाकुवंशजा: क्षत्रियाः; अहं युवनाश्वस्य पुत्रो मूचुकुन्द इति ख्यातः। दीर्घकालं जागरणेन क्लान्तः, निद्रया इन्द्रियाणि मन्दीकृतानि, एकाकी अत्र शेते स्म; अद्य कश्चित् मां बोधयामास। स अपि स्वदुष्कृत्यैव भस्मसात् जातः स्यात्; ततः क्षणेनैव, भगवन्, त्वं शत्रुनिग्रहे कीर्तिमान् अत्र प्रादुरभूः। तव तेजः असह्यं, यत् वयं द्रष्टुं न शक्नुमः; त्वं हि देहिनां पूज्यतमः, महात्मन्। एवं नृपतेः वचः श्रुत्वा, स भगवान् प्रजापतिः स्मितपूर्वकं गम्भीरध्वनिना प्रत्युवाच— मम जन्मानि कर्माणि च नामानि च अनन्तानि, सख्यः; अहम् अपि तान् गणयितुं न शक्ष्यामि, अनन्तत्वात्। कदाचित् अहं महात्मभिः सह भूमौ जन्मानि निरीक्षे, किन्तु मम जन्मानि गुणकर्मनामभिः न कदापि लक्षणानि। मम जन्मकर्माणि त्रिकालव्यापिनि; ऋषयः अपि तानि अनुक्रम्य न पारं यान्ति। अद्य तु, सख्यः, शृणु मम वर्तमानं जन्म; पूर्वं ब्रह्मणा प्रार्थितः धर्मस्य रक्षणाय अहं अवतीर्णः। भूमेः भारहरणाय, असुरविनाशाय च, यदुवंशे अनकदुन्दुभेः गेहे जातः अस्मि; जनाः मां वासुदेवम्, वासुदेवस्य सुतम्, इति वदन्ति। कालनेमिः, कंसः, प्रलम्भः, अन्ये च दुष्टाः मया हताः; अयं यवनः अपि तव उग्रदृष्ट्या भस्मीकृतः। अहं तव कृतेऽत्र गुहायाम् आगतः, तव पूर्वप्रार्थनां स्मृत्वा; भक्तवत्सलः अस्मि। वरान् वृणीष्व, राजर्षे; सर्वान् कामान् दास्यामि; मदनुग्रहीतो जनः कदापि दुःखं न प्राप्नोति। शुक उवाच— एवं भगवता उक्तः, मूचुकुन्दः हृष्टः, नारायणं तम् अवगम्य, गर्गस्य वचनानि स्मृत्वा, प्रणम्य प्रोवाच— भगवन्, जनाः तव मायया मोहिताः, त्वां न भजन्ति, दु:खमेव पश्यन्ति; सुखकामाः गृहपत्नीपुत्रसंगेषु मोहिता: प्रमुह्यन्ति। दुर्लभं मानुषं जन्म लब्ध्वा, स्वस्थः, अकिञ्चनः, यः तव पादपद्मं न भजति, स मोहात् गृहकूपे पतति पशुवत्। अजेय, मम अपि कालः व्यर्थं गतः; राजसंपद्विमूढः, पुत्रदारधनवस्तुषु सङ्गपरः, चिन्तया पीडितः। मृद्भाण्डवत् अस्मिन् शरीरे, नरपतिः इति प्रतिष्ठितः, रथगजाश्वपदात्यनुयातैः परिवृतः, पृथिव्यां गर्वेण सञ्चरन्, अन्यं न गणयन्। मम चित्तं लोभवृद्ध्या, विषयास्वादे आसक्तम्, क्रियाकलापैः निमग्नम्; त्वं तु, अच्युत, मृत्युवत्, यदृच्छया आगतः, यथा नागः मूषिकबिलं लिलिहानः। पूर्वं सुवर्णभूषितरथे, महागजे वा, 'नरपतिः' इति ख्यातः; कालस्य वशात् तदेव शरीरं मलकृमिभस्मसंज्ञं जायते। दिशो विजित्य, पृथिवीमिव विस्तारं रूपं कृत्वा, दिव्ये सिंहासने उपविष्टः, अन्यैः नृपतिभिः पूजितः, स नरो, भगवन्, स्त्रीविनोदाय गृहे पशुवत् नीयते। यः कर्म कुर्वन्, तपसि स्थितः, त्यागी च, दानं ददाति, स अपि पुनः 'राजा भूयासम्' इति कामयते; तृष्णया न तृप्यति। संसारपरिभ्रमणात् मुक्तिं प्राप्य, अच्युत, सत्सङ्गः लभ्यते; तस्मिन्नेव क्षणे तव भक्ति: उदेति। भगवन्, मम सौभग्यं मन्ये, यद् राज्यासक्तिः स्वयमेव नष्टा; या सत्पुरुषैः वाञ्छिता, ये वने गन्तुम् इच्छन्ति। प्रभो, त्वत्पादसेवान्यां वरं न कामये; सा हि अकीञ्चनैः अपि वाञ्छिता; त्वां मुक्तिदातारं सम्पूज्य, कः अन्यं बन्धनकारणं वरं वृणीते? तस्मात्, भगवन्, सर्वत्र कामान् परित्यज्य, गुणत्रयाश्रितान्, त्वां विशुद्धं निर्गुणं द्वैतहीनं परं पुरुषं चैतन्यमात्रं प्रपद्ये। दुःखशोकादिभिः पीडितः, शत्रुभिः तृष्णादिभिः क्लिष्टः, शान्तिं न प्राप्य, किञ्चित् प्रकारेण तव पादपद्मम् उपगतः अस्मि; दीनं मां, भगवन्, निर्भयत्वं अमृतत्वं च ददातु, रक्ष। भगवान् उवाच— महाबाहो, तव मनः विशुद्धं स्थिरं च; वरैः लुब्ध्यापि न चञ्चलम्। वरप्रदानं तव जागरूकतां परीक्षितुम् एव आसीत्; एकभक्तानां मनः वरैः न चालयते। योगाभ्यासिनां तु, येषां भक्तिर् नास्ति, मनः वश्यत्वादपि, वासनया पुनः उदेति। त्वं मदीये चित्ते स्थितः, यथेष्टं पृथिव्यां सञ्चर; मयि अनन्यभक्तिः सदा अस्तु। क्षत्रधर्मे स्थितः, त्वया मृगयादिषु प्राणिनः हताः; तपसा, मयि शरणं गत्वा, पापं त्यज। परत्र, राजन्, त्वं द्विजश्रेष्ठः, सर्वभूतहितः भविष्यसि; माम् एव प्राप्स्यसि। शुक उवाच— एवं कृष्णेन अनुगृहीतः, मूचुकुन्दः, इक्ष्वाकुनन्दनः, तम् प्रदक्षिणीकृत्य, प्रणम्य, गुहाद्वारात् निर्गतः। स लघुजन्तून्, पशून्, ओषधीः, वृक्षांश्च निरीक्ष्य, कलियुगस्य आगमनं ज्ञात्वा, उत्तरदिशं प्रस्थातुम् आरब्धवान्। स तपसा श्रद्धया च युक्तः, निःसङ्गः, संशयरहितः, कृष्णे चित्तं निवेश्य, गन्धमादनं प्रविष्टः। बदरीआश्रमं, नरनारायणस्य स्थलं, प्राप्य, द्वन्द्वैः सह, शमेन च, हरिं तपसा अर्चयामास। भगवान् पुनः यवनैः परिवृतां पुरीं गत्वा, तेषां सैन्यानि निघ्नन्, तेषां वित्तं द्वारकां निन्ये। तद्वित्तं गवां पुरुषाणां च साहाय्येन नीयमानम्, अच्युतेन प्रेरितः, जरासन्धः एकविंशतिसैन्ययुक्तः राजा, उपस्थितः। शत्रुसैन्यं शीघ्रं बलवद् आगतम् आलोक्य, तौ माधवौ, मानुषधर्मं आस्थाय, शीघ्रं पलायितवन्तौ, राजन्।