कालेन तयोः पुत्रयोः युवावस्थां प्राप्तयोः, गोकरणः ज्ञानवान् विवेकी च अभवत्, धुन्धुकारी तु अत्यन्तं दुष्टः। सः स्नानशौचं उपेक्ष्य, अशुद्धं खाद्यं भक्षयन्, क्रोधरहितः, अनाचारार्जने प्रवृत्तः, शवस्पर्शितहस्तेन खादति स्म। सः चौरः, सर्वैः जनैः द्वेष्यः, परगृहान् दहति, बालकान् क्रीडायै गृह्य तान् कुण्डे क्षिपति। सः हिंस्रः, शस्त्रधारी, दरिद्रान् अन्धान् च पीडयति, सदैव पतितैः सह वर्तते, पाशधारी, श्वभिः सह संगच्छति। धुन्धुकारी वेश्याभिः संगम्य पितृपारम्पर्यं धनं व्यययामास; एकदा मातापित्रोः ताडनं कृत्वा तेषां पात्राणि अपि स्वयम् आदत्त। तस्य दीनः पिता, धनहीनः, दुःखेन रुदन् ऊचुः—"एवं दुष्टः पुत्रः दुःखदायकः हन्तव्यः एव।" "क्व स्थास्यामि, क्व गच्छामि, कः दुःखं मम हरेत्? दुःखेन जीवितं परित्यजामि—हाय, कष्टमस्ति मम।" तदा गोकरणः, ज्ञानसम्पन्नः, आगत्य पितरं उपदेशं ददौ, वैराग्यमार्गं दर्शयन्। "संसारः असारः, दुःखमयः, मोहकः; कस्य पुत्रः, कस्य धनं, कस्य स्नेहः सततं दहति?" "इन्द्रस्य अपि सुखं नास्ति, न च सार्वभौमस्य; सुखं केवलं विरक्तस्य मुनेः एकान्तवासी।" "अज्ञानं, यत् पुत्रस्नेहरूपं, त्यज; मोहात् नरकमार्गः उत्पद्यते। शरीरं पतिष्यति, सर्वं त्यज—वनं गच्छ।" पुत्रस्य उक्तिं श्रुत्वा, पिता निर्गमनं इच्छन्, प्राह—"पुत्र, वनवासे किम् कर्तव्यं विस्तार्य वद।" "स्नेहपाशेन अन्धकूपे बद्धः, कृत्यैः पङ्गुः, कपटी पतितः—हे करुणासिंधो, उद्धर माम्।" "अस्थिमांसशोणितमयं शरीरं त्यज, पत्नीपुत्रादिषु ममत्वं सदा परित्यज; संसारः क्षणभंगुरः, नित्यं विनाशी—वैराग्यभक्तिसुखी भव।" "सदा सत्कर्मणि रतः, लोकधर्मं त्यज, साधूसेवां कुरु, कामक्रोधं परित्यज; शीघ्रं परदोषगुणचिन्तनं त्यज, सेवाकथारसपानं कुरु।" एवं पुत्रस्य वचनात्, पिता षष्ठ्याः वर्षे दृढनिश्चयः गृहं त्यक्त्वा वनं गतः, प्रतिदिनं हरिसेवायाम् संलग्नः, दशमस्कन्धपारायणेन श्रीकृष्णं प्राप। सः दिव्यनगरे, देवोद्यानेषु शोभायुक्तः, इन्द्रस्य विश्वकर्मणा निर्मिते महालये, त्रिलोकलक्ष्म्याः निवासे, सर्वसम्पदा सहितः निवसति स्म। सः ज्ञानधनकुलसम्पन्नः, गर्वदम्भरहितः अभवत्। पितरि दिवं गते, धुन्धुकारी मातरं ताडयामास—"कुत्र धनं निहितं वद, न चेत्तर्हि दण्डेन हन्तासि!" मातुः तैः वाक्यैः भीता, पुत्रदुःखेन क्लिष्टा, रात्रौ कुण्डे पतित्वा मृत्युम् प्राप। गोकरणः योगनिष्ठः तीर्थयात्रां कृतवान्; न दुःखं न सुखं, न शत्रु न मित्रः तस्य। धुन्धुकारी गृह एव, पञ्च वेश्याभिः परिवृतः, अत्यन्तं क्रूरकर्माणि कृत्वा, तासां जीवनविभ्रमितचित्तः। एकदा ताः वेश्याः भूषणैः कामयमानाः, सः कामान्धः मृत्युम् विस्मृत्य, तान् प्राप्तुं गृहं त्यक्त्वा निर्गतः। धनं यत्र तत्र संचित्य, गृहं प्रत्यागत्य, तासां स्त्रीणां वस्त्राणि भूषणानि वस्तूनि च दत्तवान्। बहु धनसंचयं दृष्ट्वा, स्त्रियः रात्रौ ऊचुः—"सः प्रतिदिनं चौर्यं करोति, अतः राजा तं गृहीत्वा हन्ति।" "धनं गृहीत्वा राजा निश्चितं हन्ति; अतः अस्माकं हितरक्षणाय गुप्तं तं हन्यामः।" इति निश्चित्य, रज्जुभिः तं सुप्तं बद्ध्वा, हत्वा, धनं गृहीत्वा अन्यत्र गच्छन्ति स्म। ग्रीवायां पाशं स्थाप्य, तं मारयितुं प्रारभन्त; शीघ्रं कृतवन्त्यः, सः न मृगयामास, ताः च चिन्तिताः। मुखे ज्वलिताङ्गारपिण्डान् क्षिप्य, अग्निदाहदुःखेन पीडितः, सः मृत्युम् प्राप। स्त्रियः तं शवम् गुप्तकूपे त्यक्त्वा, तस्य रहस्यं न कस्यापि ज्ञातम्। जनैः पृष्टाः, ताः ऊचुः—"सः दूरं गतः, अस्माकं प्रियः; धनलोभेन वर्षे पुनः आगच्छति।" पण्डितः कदाचित् दुष्टस्त्रियः न विश्वसेत्; यो मूर्खः तासु आश्रयति, सः दुःखैः अभिभूतः। कामिनीनां वाक्यं अमृतसदृशं, सुखवर्धनं; तु हृदयं तासां तीक्ष्णं कृपाणवत्—कः पुरुषः तासां प्रियः स्यात्? धनमादाय, ताः बहुपतिभिः स्त्रियः गच्छन्ति स्म; ततः धुन्धुकारी महान् प्रेतः अभवत्, पापकर्मभिः पीडितः। वायुरूपं धृत्वा, सर्वदिशासु धावन्, शीतोष्णेन क्लिष्टः, अनन्नः, तृषार्तः। सर्वत्र आश्रयं न प्राप्नोति, "हाय, विधिः!" इति पुनः पुनः क्रन्दति। कालेन गोकरणः तस्य मृत्युः जगतः श्रुत्वा। तं अनाथं ज्ञात्वा, गोकरणः गया-श्राद्धं कृतवान्; यत्र यत्र तीर्थं गच्छति, तत्र तत्र श्राद्धं कृतवान्। एवं भ्रमन्, गोकरणः स्वपुरीं प्रत्यागच्छत्; रात्रौ गृहाङ्गणे शयनाय आगतः, अन्यैः न ज्ञातः। तत्र, गोकरणं सुप्तं दृष्ट्वा, धुन्धुकारी रात्रौ स्वजनं अत्यन्तभीषाणरूपेण प्रादर्शयत्। सः क्रमशः मेषः, गजः, महिषः, इन्द्रः, अग्निः, पुनः मानवः अभवत्—प्रतिरूपं केवलं एकवारम्।