तदा मुष्टिकुण्डः तम् ईश्वरं ददर्श—स श्यामलः मेघमिव, पीतवासाः, वक्षसि श्रीवत्सलाञ्छनः, कौस्तुभमणिना विभ्राजमानः। चतुर्भिः स्फुरद्भिः भुजैः, वैजयन्तीमाल्येन भूषितः, सुन्दरमुखः, स्नेहस्मितलोचनः, मकरकुण्डलालङ्कृतः सन्, सर्वमानवानां मनोहरदर्शनः, नित्ययुवान इव, सिंहविक्रमः, उदारतेजाः च दृश्यते स्म। तस्य तेजसा आकृष्टचित्तः स राजा मुष्टिकुण्डः, संशयं कृत्वा, सावधानः सन्, सान्त्वपूर्वकं तम् अपृच्छत्, यथा कश्चन अपराजितशक्तिं पश्यन्। स उवाच—"कस्त्वं, यस्येदं वनं, गिरिगुहां प्रविष्टः, कण्टकाकीर्णे स्थले कमलदलसदृशपदाभ्यां सञ्चरति? किं तव तेजः तेषां दीप्तिमन्तां—ईश्वराग्निसूर्यचन्द्रेन्द्रलोकपालादीनां वा—समानं? दीपप्रभया गुहान्धकारनाशनात् त्वां देवानां देवातिशयिनं मन्ये। पुरुषश्रेष्ठ, यदि ते रोचते, अस्मान् निरुपद्रवसेवकान् प्रति तव जन्मकर्मकुलं कथय। वयं तु, नरव्याघ्र, इक्ष्वाकुवंश्या क्षत्रियबान्धवाः; अहं युवनाश्वस्य पुत्रः मुष्टिकुण्ड इति ख्यातः। दीर्घस्वप्नक्लान्तः, इन्द्रियैः शिथिलः, एकाकी अत्र शयानः, कश्चित् मां बोधयामास। सापि स्वदुष्कृत्यैव भस्मीकृतः; ततः क्षणेन, त्वं ख्यातवीर्यः शत्रुसूदनः, अत्र प्रकटितः। तव अतितेजसा वयं निरीक्षुम् असमर्थाः; त्वं हि देहिनां पूज्यतमः।" एवं राज्ञा पृष्टः स भगवान् सर्वसृष्टा स्मितपूर्वकं, मेघगम्भीरया वाचा प्रत्युवाच—"मम जन्मानि कर्माणि नामानि चानन्तानि, सखे; अहमपि तानि सर्वाणि न गणयामि, अनन्तत्वात्। कदाचित् पृथिव्यां महात्मभिः सह जन्मान्यवलोकितानि, न तु गुणकर्मनामभिः मम जन्म क्वचित् निश्चितम्। मम जन्मानि कर्माणि त्रिकाले व्याप्य सन्ति; ऋषयः अपि तानि क्रमशः अनुसृत्य न पारमीयुः। तथापि, सखे, इदानीं शृणु मम वर्तमानं जन्म यथा ब्रह्मणा पुरा धर्मरक्षणाय प्रार्थितः। पृथिव्याः भारहरणाय, असुरविनाशाय, यदुकुले अनकदुन्दुभेः गेहे अवतीर्णः; लोके वासुदेवः वासुदेवात्मजः इति ख्यातः। कालनेमिकंसप्रलम्बादयः पापिनः मया निहताः; अयं यवनः अपि तव कुपितदृष्ट्या दग्धः। अहम् अत्र गुहायां तव कृते आगतः, तव पूर्वकृतेन तपसा तुष्टः; भक्तवत्सलः अहम्। वरान् वृणीष्व, राजर्षे; सर्वान् कामान् दास्यामि। मम प्रसादात् कदापि शोचनीयः न भवति।" एवमुक्तः मुष्टिकुण्डः हृष्टः, तम् नारायणं ज्ञात्वा, गर्गवचनं स्मृत्वा, प्रणम्य उवाच—"भगवन्, जनाः तव मायया मोहिता, त्वां न भजन्ति, दुःखमात्रदर्शिनः; सुखाकाङ्क्षिणः गृहपत्नीपुत्रसङ्गेषु मोहिताः। अनायासेन, स्वस्थशरीरेण, दुर्लभं मानुषं जन्म लब्ध्वापि, ये तव पदारविन्दं न सेवन्ते, ते पशुवत् गृहकूपे पतन्ति। अजेय, ममायं कालः वृथा गतः, राज्यमदेन प्रमत्तस्य, आत्मनि मृत्युभावे मग्नस्य, पुत्रदारधनसङ्गेषु बद्धस्य, अनन्तक्लेशपीडितस्य। मृद्भाण्डसदृशे अस्मिन्नेव देहे नरपतिरिति प्रतिष्ठापितः, रथगजाश्वपदातिसमाकीर्णः, अहं पृथिव्यां गर्वेण सञ्चरन्, अन्यं न मन्यमानः। मदमत्तः, किमिदानीं कर्तव्यमिति चिन्तया व्यग्रः, तृष्णया वर्धमानया, विषयरागे लोलुपः, त्वं तु अकुतश्चित् मृत्युरिव सर्पः मूषिकबिलं लिलिहानः, सहसा आगतः। कदाचित् सुवर्णमण्डितरथे, महागजे वा स्थितः, नरपतिरिति ख्यातः, कालस्य दुरत्ययबलात् एष एव देहः मलकृम्यग्निभिः खाद्यते। दिग्विजयी, पृथिव्याः समानः, कनकासने स्थितः, अन्यैः राजभिः पूजितः, स नरो, भगवन्, स्त्रीजनानां क्रीडार्थं गृहसुखेषु नीयते, पशुवत्। यः कर्म कुर्वन्, तपसि स्थितः, भोगत्यागी दानशीलः, स पुनः 'राजा स्याम्' इति कामयते, तृष्णया न तृप्यति। संसारपरिभ्रमे मुक्तिं प्राप्य, अच्युत, साधुसङ्गः लभ्यते; तस्मिन् क्षणे तव भक्तिरेव जायते। भगवन्, तव प्रसाद एव मम राज्यरागविनाशः, यं साधवः वनप्रवेशकाङ्क्षिणः, भूमिमुत्सृज्य, प्रार्थयन्ति। प्रभो, त्वद्भजनं विना अन्यं वरं न याचे, यः सर्वैः अकामिभिः अपि वाञ्छितम्; त्वां मुक्तिदातारं सम्पूज्य, कः अन्यं बन्धनजनकं वरं वाञ्छेत्? तस्मात्, भगवन्, सर्वत्र सर्वान् कामान् परित्यज्य, गुणत्रयबद्धान्, त्वां शुद्धं निर्गुणं द्वैतशून्यं परं पुरुषं विज्ञानघनं प्रपद्ये। दीर्घकालम् इह दुःखशोकादिभिः किल्बिषैः पीडितः, शत्रुभिः तृष्णादिभिः बाधितः, न कदापि शान्तिम् अलभे; किञ्चिदेव त्वत्पदाम्बुजं प्राप्तः, भगवन्, शरणदं परात्मानं, रक्ष मां, अनाथं, अभयत्वं, अमृतत्वं, शोकविनाशं च ददातु।" भगवानुवाच—"महाबाहो, पृथिवीपतिः, तव मनः शुद्धं दृढं च, यतः वरैः लुब्धः अपि नाभूत्। वरदानप्रसङ्गः केवलं तव समाधाने परिक्षार्थमासीत्; एकान्तभक्तस्य मनः कदापि वरैः न चलति। योगिनां तु, भक्तिरहितानां, मनः वासनारहितं कृत्वापि, प्राणयमादिभिः, पुनः तृष्णया उदेति। तस्मात्, पृथिव्यां यथेष्टं विचर, मयि मनः समर्प्य, मय्यनन्यभक्तिः सदा भवतु। यद्यपि त्वं राजधर्मे स्थितः, मृगयादिषु हिंसां कृतवान्, तथापि अस्मिन्प्रयत्नतपसि, मयि शरणं गतः, पापं त्यज।" एवं भगवता समाश्वासितः मुष्टिकुण्डः, तं नारायणं प्रणम्य, तद्वचनेन हृष्टमानसः, परमं शान्तिं प्राप, च भक्तिम् अच्युताय संकल्प्य, तत्र स्थितः।