दैवयोगेन तस्य रहस्यस्य कश्चन न वेत्ताऽभवत्। तत्र बालकं गवां कर्णयुगलं इव कर्णौ युक्तं दृष्ट्वा, सुतं "गोकर्ण" इति नाम दत्तवन्तः। कालक्रमेण तौ पुत्रौ युवानौ अभवताम्। गोकर्णः विद्वान् बुद्धिमांश्च जातः, अन्यस्तु धुन्धुकारी अतीव दुष्टः संजातः। स न स्नानं न शौचं चाचरत्, अयुक्तं भोजनं भुक्त्वा, क्रोधरहितः, अधर्मलाभेषु प्रवृत्तः, शवस्पृष्टहस्तेनैव भोजनं कुर्वन् आसीत्। स सर्वेषां जनानां द्वेष्यः चौर्ये प्रवृत्तः, परगृहान् दग्ध्वा, बालकान् क्रीडायै गृहीत्वा, तान् क्षणेन कूपे क्षिपन् आसीत्। स हिंस्रः, शस्त्रधारी, दीनान्धदुःखितान् पीडयन्, निषादैः सह सदा वसन्, पासं धारयन्, श्वभिः सह च सञ्चरन् आसीत्। वेश्यासङ्गेन पित्र्यं धनं विनष्टवान्; एकदा मातरं पितरं च ताडयित्वा, तेषां पात्राणि अपि स्वयमेव गृहीतवान्। दुःखार्तः तस्य पिता, सर्वस्वं नष्ट्वा, रुदन् उवाच—"एवं दुष्टः पुत्रो दुःखदः मारणीय एव। क्व वा स्थास्यामि, क्व गमिष्यामि, कः दुःखं मे हरेत्? एतेन दुःखेन प्राणान् त्यक्ष्यामि—हन्त, कष्टं मम!" तदा गोकर्णः, ज्ञानसम्पन्नः, पितरं समीपं गत्वा, वैराग्यमार्गं दर्शयामास। "संसारः असारः, दुःखमयः, मोहकारकः च। कस्य पुत्रः, कस्य धनं, कस्य स्नेहः सततम् दहति? न इन्द्रस्य अपि सुखं, न चक्रवर्तिनः; केवलं विरक्तमुनिनः एकान्तवासिनः एव सुखम्। पुत्रादिषु मोहवशात् अज्ञानं त्यज; मोहात् एव नरकमार्गः। शरीरं सर्वं परित्यज्य, सर्वान् परित्यज, अरण्यं गच्छ।" एवं श्रुत्वा, पितुः गन्तुं मनः अभवत्, स उवाच—"वत्स, अरण्ये किमाचरणीयं, विस्तार्य कथय।" स पुनः प्रार्थयामास—"स्नेहपाशेन तमसि बद्धः, पापकर्मणा पतितः, कृपासिन्धो, मां उद्धर।" गोकर्णः पुनरुवाच—"अस्थिमांसरुधिरमयम् एतत् शरीरम् असारं त्यज; भार्यापुत्रादिषु ममत्वं विसृज; संसारः क्षणभङ्गुरः, नश्वरः; सदा वैराग्यभक्तिसुखी भव। सततं धर्मं आचर, लौकिककर्माणि त्यज, सत्पुरुषसेवां कुरु, कामक्रोधौ परित्यज; परदोषगुणचिन्तनं शीघ्रं त्यक्त्वा, कथासेवनामृतं पिब।" एवं पुत्रवाक्यप्रेरितः पिता, षष्टिवर्षे, गृहं त्यक्त्वा, अरण्यं गतः, नित्यं हरिसेवानिरतः, दशमस्कन्धपारायणेन श्रीकृष्णं प्राप। स तत्र दिव्ये स्वर्गपुरीमध्ये, त्रैलोक्यश्रियः निवासे, विश्वकर्मणा निर्मिते, इन्द्रस्य प्रासादे, सर्वसमृद्ध्या सह वासं कृतवान्। स ज्ञानधनकुलसम्पन्नः, गर्वमदशून्यः च आसीत्। पितरि दिवंगते, धुन्धुकारी तं मातरं भीषयन् ताडयामास—"क्व धनं निहितम्? न कथयिष्यसि चेत्, दण्डेन त्वां हनिष्यामि!" इति। तस्य वचनेन भीता, पुत्रस्नेहदुःखिता सा माता, रात्रौ कूपे पतित्वा प्राणान् त्यक्तवती। गोकर्णः योगनिष्ठः, तीर्थयात्रायाम् अगच्छत्; न तस्य दुःखं, न सुखं, न शत्रवः, न मित्राणि। धुन्धुकारी तु गृहे स्थित्वा, पञ्चवेश्यासमावृतः, अतीव क्रूरकर्मा, तासां पालनमोहितचित्तः आसीत्। एकदा, वेश्यासु भूषणकामासु, स कामान्धः मृत्युम् अपि विस्मृत्य, तदर्थं धनाय निर्गतः। तत्र तत्र सम्पदं संचित्य, गृहं पुनरागत्य, ताभ्यः वस्त्राभरणादीनि दत्तवान्। तदा ताः स्त्रियः, तस्य धनसमृद्धिं दृष्ट्वा, रात्रौ मन्त्रयन्त्यः ऊचुः—"एषः प्रतिदिनं चौर्यं करोति; तस्मात् राजा तं गृहीत्वा हनिष्यति। धनं गृहीत्वा, राजा तं नूनं हनिष्यति; अस्माकं हिताय, तस्मात् चौर्येण तं गुप्तया हन्याम किम्?" एवं निश्चित्य, तस्य निद्रायाम्, तं रज्जुभिः बद्ध्वा, हत्वा, धनं गृहीत्वा, अन्यत्र जग्मुः। ग्रीवायां पासं स्थाप्य, तं मारयितुम् आरब्धाः; शीघ्रं कुर्वन्त्यः अपि स न म्रियते स्म, ताः च चिन्तिताः। तदा तस्य मुखे दीप्तकोष्ठकान् क्षिप्त्वा, तं ज्वलनदाहक्लेशेन पीडयित्वा, स प्राणान् त्यक्तवान्। ताः प्रमत्तास्त्रियः, तस्य शरीरं गर्ते निक्षिप्य, तस्य रहस्यं कश्चन न जानाति स्म। जनैः पृष्टाः, ताः ऊचुः—"सः दूरं गतः, सः अस्माकं प्रियः; धनलोभेन अस्मिन वर्षे पुनरागमिष्यति।" कामिनीनां वाक्यानि मधुरमृतसदृशानि, सुखवृद्धिकराणि, तासां तु हृदयं तीक्ष्णतूल्यं—केन पुरुषेण ताः वास्तवतः प्रियाः? एवं तस्य धनं गृहीत्वा, ताः बहुपतिका नारीः अन्यत्र जग्मुः। धुन्धुकारी तु, महाभूतप्रायः, पापकर्मपीडितः सञ्जातः। स वातवेगसदृशरूपं धारयन्, दशसु दिशासु सदा धावन्, शीतोष्णाद्युपतापितः, निराहारः, क्षुधार्तः च आसीत्। कुत्रापि स्थानं न लब्धवान्, पुनः पुनः "हन्त, दैवम्!" इति क्रन्दन्। कालेन, गोकर्णः तस्य मृत्युवृत्तान्तं लोकात् ज्ञातवान्। स तं अनाथं विज्ञाय, गया-श्राद्धं चकार; यत्र यत्र तीर्थं गतवान्, तत्र तत्र तस्य श्राद्धं अकुरुत। एवं विचरन्, स्वनगरे प्रत्यागच्छत्; रात्रौ, स्वगृहस्य प्राङ्गणे, अन्यैः अगोप्यमानः, शयनाय आगतः। तत्र, गोकर्णं निद्रायां अवलोक्य, धुन्धुकारी, रात्रौ, स्वबान्धवं प्रति, भयंकरतमं रूपं दर्शयन्, स्वयम् आविर्भूतः।