सप्तदिकपालगृहैः प्रियाङ्गनानिवासैः च यदुदेवगृहैः च निर्मितं नगरं, चतुर्वर्णजनैः पूर्णं, यदुवंशगृहैः शोभितं आसीत्। तत्र, हे राजन्, इन्द्रेण सुदर्मा सभां पारिजातं च वृक्षं प्रेषितम्, यत्र तत्र निवसन्तः मर्त्या अपि मर्त्यधर्माणः न भजन्ति। वरुणः कृष्णवर्णान् मनोजवांश्च श्वेतान् अश्वान् दत्तवान्, निधिपतिः अष्टनिधीन् दत्तवान्, लोकपालाः स्वसंपदः सर्वाः दत्तवन्तः। भगवता स्वसिद्ध्यर्थं यद् ऐश्वर्यं दत्तं, तद् सर्वं हरये अवतरणे समर्पितम्, हे राजन्। तत्र योगबलात् हरिः सर्वजनान् आनयत्, रामेण जनपालेन सह मन्त्रयित्वा, कृष्णः पद्ममालया विभूषितः निरायुधः नगरद्वारं निर्गतः। श्रीशुकः उवाच—सः निर्गच्छन् उदितचन्द्रवत् दीप्तिमान्, यशस्वी, कृष्णवर्णः, पीतवासाः, दर्शनीयतमः आसीत्। श्रीवत्सलक्षणेन वक्षसि, कौस्तुभमणिना कण्ठे, विस्तीर्णः, उन्नतः, चतुर्बाहुः, नवपद्मरागाक्षः। सदा प्रमुदितः, श्रीमान्, गोल्फुलकपोलः, शुद्धस्मितः, पद्ममुखः, मकरकुण्डलदीप्तः। एषः वासुदेवः, श्रीवत्सलक्षितः, चतुर्बाहुः, पद्माक्षः, वनमालया भूषितः, परमसुन्दरः। नारदेन उक्तलक्षणैः अन्यः कोऽपि नास्ति; निरायुधः, पद्भ्यां गच्छन्, अहम् अपि निरायुधः युद्धं करिष्यामि। एवम् निश्चित्य यवनः तं ग्रहीतुं इच्छन्, हरिं अनुगच्छन्, स योगिनः अपि अप्राप्यं। स्वहस्तेन स्वं गृह्णीयात् इति इव, यवनपतिः हरिणा यदृच्छया दूरस्थं दर्शितं, पर्वतकुहरे प्रविष्टः। "यदुवंशजस्य पलायनं न युक्तम्" इति तं अनुगच्छन्, दुर्भाग्यवान् तं न प्राप्नोत्। तथैव तिरस्कृतः भगवन् पर्वतकुहं प्रविष्टः; यवनः अपि प्रविष्टः, तत्र अन्यं शयानं पुरुषं अपश्यत्। "सः नूनं दूरं नीतः, मुनिवद् शयाने" इति मन्यन्, मूढः यवनः अच्युतं तत्र शयानं पादेन आघातयत्। सः दीर्घनिद्रया सुप्तः, शनैः नेत्रे उन्मील्य, सर्वदिशो विलोक्य, तं समीपस्थं दृष्टवान्। तस्य क्रुद्धदृष्ट्या, हे भारतवंशज, यवनः तदा स्वदेहोत्थाग्निना तत्क्षणं भस्मीकृतः। राजा उवाच—हे ब्राह्मण, कः स पुरुषः, कस्य वंशः, किम् बलं? किमर्थं कुहं प्रविश्य शयितः? यवननाशकस्य कः तेजः? श्रीशुकः उवाच—सः इक्ष्वाकुवंशे जातः, माहात्म्यवान्, मांधातुः पुत्रः, मुचुकुन्दः इति विख्यातः, ब्राह्मणभक्तः, सत्यनिष्ठः। देवेन्द्राद्यैः सुरैः असुरत्रासितैः रक्षितुं याचितः, दीर्घकालं सुररक्षणं कृतवान्। सुराः कुहं प्रविश्य मुचुकुन्दं रक्षकं दृष्ट्वा, "राजन्, कृपया अस्माकं रक्षणक्लेशं त्यज" इति उक्तवन्तः। "हे वीर, नरलोकं निर्भयराज्यं च परित्यज्य, सर्वकामाः त्यक्ताः, अस्मान् रक्षितवान्। तव पुत्राः, पत्न्यः, स्वजनाः, मन्त्रिणः, सहाचार्याः, समानवयस्काः, प्रजाः अपि न जीवन्ति। कालः सर्वशक्तिमान्, अप्रमेयः, बलात् बलिनां अपि बलवान्; क्रीडन् सर्वाणि प्राणिनि विनाशयति, गोपालः इव गोः। वरं वृणु, शुभं ते, मोक्षं विहाय; अद्य अस्माकं न दातुं शक्यः; एकः भगवन् विष्णुः एव तं दातुं शक्यः।" एवं उक्तः, सः तेजस्वी सुरान् नमस्कृत्य, कुहं प्रविश्य, दिव्यनिद्रया सुप्तः। यवने भस्मीकृते, भगवन् सात्वतश्रेष्ठः मुचुकुन्दं प्राज्ञं साक्षात् दर्शितवान्। सः मेघश्यामः, पीतवासाः, श्रीवत्सलक्षितः, कौस्तुभमणिदीप्तः, चतुर्बाहुः, वैजयन्तीमालया विभूषितः, सुन्दरमुखः, मकरकुण्डलदीप्तः, सर्वजनानां दर्शनीयः, स्नेहमुदिताक्षः, सदा तरुणः, सिंहनिभः, महाबलः इति दृष्ट्वा। तेजसा आक्रान्तः, प्राज्ञः राजा, शङ्कमानः, सविनयं, अप्राप्यं शक्तिं इव, पप्रच्छ। श्रीमुचुकुन्दः उवाच—"कः त्वं, यः इह वनं पर्वतकुहं आगतः, पद्मपद्मनिभपादैः कंटकजङ्गले विचरन्? देवानां, अग्नेः, सूर्यस्य, चन्द्रस्य, इन्द्रस्य, लोकपालस्य, अन्यस्य वा कः तेजः तव तेजः तुल्यं? त्वां देवदेवानां श्रेष्ठं मन्ये, यः गुहां दीपस्य प्रकाशेन तमः नुदति।" "हे नरश्रेष्ठ, यद्यस्ति ते रोचते, वयं निर्दोषसेवकाः, तव जन्म, कर्म, वंशं कथय। अस्माकं इक्ष्वाकुवंशः, क्षत्रियः, अहं युवनाश्वपुत्रः मुचुकुन्दः। दीर्घजागरात् क्लान्तः, इन्द्रियाणि सुप्तनिम्नानि, एकाकी शयानः, केनापि जागृतः। सः अपि पापात् भस्मीकृतः; ततः त्वं शत्रुसंयमसंपन्नः प्रकटितः। तव अदृश्यतेजः अस्माभिः न सह्यं; त्वं देहिनां पूज्यः।" एवं राज्ञा उक्तः, भगवान् प्रजापतिः, हसन्, मेघगम्भीरया वाचा प्रत्युवाच।