तत्र तवष्टुः कौशलं दृश्यते स्म—तस्य नगरस्य मार्गाः, चौर्यानि, राजपथाश्च सर्वे वास्तुशास्त्रानुसारं निर्मिताः। दिव्यतरूणां वनानां च सौन्दर्येण, अद्भुतैः उपवनेषु, सुवर्णमयीः शिखराः आकाशमिव स्पृशन्ति, स्फटिकमन्दिराणि द्वाराणि च शोभयन्ति। रजतमयीः सुवर्णमयीः च शिखराः, रत्नपात्रैः अलङ्कृतं कोष्ठान्यपि, गृहाणि रत्नमालाभिः शिरसि शोभितानि, महती स्मरकाचमयी वेदिकाः च तत्र दृश्यन्ते। दिक्पालगृहैः प्रियानां स्त्रीणां निवासैः च तद् नगरं निर्मितम्, चतुर्वर्णीयैः जनैः परिपूर्णम्, यदुदेवतानां गृहैः च विराजते स्म। तत्र इन्द्रेण सुधर्मा सभा पारिजातवृक्षः च प्रेषितः, यत्र मानुषाः अपि निवसन्तः मृत्युपर्यन्तं न बाध्यन्ते। वरुणः कृष्णवर्णाः मनोजवाः श्वेताः अश्वान् दत्तवान्, निधिपतिः अष्टौ निधीन् दत्तवान्, लोकपालाः स्वैः ऐश्वर्यैः दत्तवन्तः। यत् भगवता स्वैः ऐश्वर्यैः तेषां सिद्धये दत्तम्, तत् सर्वं ते हरेः पृथिव्यां अवतरणे पुनः प्रदत्तवन्तः। योगबलात् हरिः सर्वान् जनान् तत्र आनयत्, रामेण सह मन्त्रयित्वा, कृष्णः नगरद्वारात् पद्ममालया भूषितः, निरायुधः निर्गतः। श्रीशुकः उवाच—कृष्णं द्वारात् निर्गच्छन्तं, उदयच्छन्द्रमिव दीप्तं, अत्यन्तरमणीयं, श्यामवर्णं, पीतवाससम् दृष्ट्वा—श्रीवत्सलक्ष्मणा वक्षसा, कौस्तुभमणिना कण्ठे, विशालं, ऊर्ध्वं, चतुर्भुजम्, नवपद्मनयनम्। सदा प्रमुदितं, तेजस्विनं, गोल्फकपोलं, शुद्धस्मितं, पद्ममुखं, दीप्तमकरकुण्डलं। एष एव वासुदेवः, श्रीवत्सलक्ष्मणः, चतुर्भुजः, पद्मनयनः, वनमालया भूषितः, परमसुन्दरः। नारदेन निर्दिष्टैः चिन्हैः अन्यः कोऽपि न भवितुम् अर्हति; निरायुधः पादयात्रया गच्छन्, अहम् अपि निरायुधः तं युद्धाय यामि। एवं निश्चय्य, यवनः तं हर्तुम् इच्छन्, कृष्णं अनुगच्छन्, यद्यपि योगिनाम् अपि दुर्लभः सः। स्वहस्तेन आत्मानं गृहीत्वा इव, यवनपतिः हरिणा दूरस्थं दर्शितं कृष्णं पदे पदे अनुगच्छन्, पर्वतगुहायाम् प्रविष्टः। "यदुवंशजस्य पलायनं न शोभते" इत्यादि उपहासं कृत्वा, स दुर्भाग्यवान् तं न गृहीतुं शशाक। एवं तिरस्कृतः, भगवान् गुहायाम् प्रविष्टः; यवनः अपि प्रविष्ट्वा तत्र अन्यं शयाने पुरुषं अपश्यत्। "एष दूरं नीतः, मुनिवद् शयितः" इति मूढः यवनः, अच्युतं शयितं पदेन ताडितवान्। स दीर्घकालं सुप्तः, उत्तिष्ठन् शनैः नेत्रे अपावर्तयत्, सर्वदिशः निरीक्ष्य, तं तिष्ठन्तं पुरुषं अपश्यत्। भारतवंशज, तस्मिन्नेव क्षणे, तस्य क्रोधदृष्ट्या, यवनः स्वदेहज्वालया तत्क्षणं भस्मीकृतः। राजा उवाच—हे ब्राह्मण, कः स पुरुषः, कस्य वंशः, कस्य बलः? किमर्थं स गुहायाम् शयानः? यवननाशकस्य तेजः किम्? श्रीशुकः उवाच—स इक्ष्वाकुवंशे जातः, महात्मा मन्धातुः पुत्रः, प्रसिद्धः मुचुकुन्दः, ब्राह्मणभक्तः, सत्यनिष्ठः। देवेन्द्राद्यैः सुरैः, असुरभीतेः रक्षार्थं याचितः, दीर्घकालं सुररक्षणं कृतवान्। मुचुकुन्दं गुहायां सुररक्षकं दृष्ट्वा, देवाः ऊचुः—"राजन्, एतत् कष्टं रक्षणकार्यं त्यज।" "वीर, नरलोकं शत्रुविहीनं राज्यं च त्यक्त्वा, सर्वे इच्छाः रक्षणे व्यतीताः।" "सुताः, पत्न्यः, बान्धवाः, मन्त्रिणः, सभ्याः, समवयस्काः प्रजाः च सर्वे नष्टाः।" "कालः, सर्वशक्तिमान्, अव्ययः प्रभुः, बलवान् अपि बलात् बलवत्तरः; क्रीडन् सर्वान् प्राणिनः समाप्तिं नयति, गोपः गवां यथा।" "वरं वृणु, शुभं ते, मोक्षं विना, यतः अद्य नः स तत् दातुं न शक्यते; एकः प्रभुः, स अव्ययः भगवान् विष्णुः।" इति उक्तः, स महात्मा, देवेषु प्रणम्य, गुहायां प्रविष्टः, दिव्यनिद्रया सुप्तः। यवनस्य भस्मीकरणे, भगवान् सात्वतश्रेष्ठः, विवेकिनं मुचुकुन्दं स्वयम् प्रकटितवान्। स तम् श्यामजलदाभं, पीतवाससम्, श्रीवत्सलक्ष्मणं, कौस्तुभमणिना दीप्तं दृष्ट्वा— चतुर्भुजं, वैजयन्तीमालया भूषितं, सुन्दरमुखं, प्रसन्नं, मकरकुण्डलदीप्तं दृष्ट्वा—सर्वमानवानां दृष्टिसुखं, स्निग्धस्मितनयनं, नित्ययौवनं, सिंहगामिनं, महावीर्यं च अपश्यत्। तेजसा अभिभूतः, विवेकी राजा, संशयान्वितः, सावधानीं पृष्टवान्, अजेयशक्तिमिव सम्मुखं। श्रीमुचुकुन्दः उवाच—"कः त्वं, यः एष वनं पर्वतगुहां प्रविष्टः, पद्मपादैः कंटकवनं विचरन्?" "तेजस्विनां तेजः—भगवतः, अग्नेः, सूर्यस्य, चन्द्रस्य, इन्द्रस्य, लोकपालस्य वा—तव तेजः तेषां तुल्यं न भवति।" "त्वां देवदेवानां श्रेष्ठं मन्ये, यतः गुहायाः तमः दीपस्य प्रकाशः इव नुदसि।" "नरश्रेष्ठ, यदि त्वं इच्छसि, अविदुषां दोषरहितं सेवायाः इच्छुकानां जन्म, कर्म, वंशं वद।" "अस्माकं इक्ष्वाकुकुलः, क्षत्रियसंबन्धः; अहं युवनाश्वपुत्रः मुचुकुन्दः, प्रभो।" "दीर्घजागरणेन क्लान्तः, निद्रया इन्द्रियाणि म्लानानि, एकाकी अत्र शयानः आसम्, यावत् कश्चित् मां जागरयामास।" एवं तत्र दिव्यनगरी, कृष्णस्य निर्गमनं, यवनस्य अनुगमनं, गुहायां मुचुकुन्दस्य जागरणं, भगवतः दर्शनं, मुचुकुन्दस्य प्रश्नः, सर्वं एकस्मिन् भावे, श्रद्धया, दिव्यया कथया संप्रवर्तते।